مقاله بررسى برخى پیامدهاى رویکرد نوین دو حوزه سینوى ـ صدرایى در معرفت‏ شناسى قوه خیال


دنلود مقاله و پروژه و پایان نامه دانشجوئی

مقاله بررسى برخى پیامدهاى رویکرد نوین دو حوزه سینوى ـ صدرایى در معرفت‏ شناسى قوه خیال مربوطه  به صورت فایل ورد  word و قابل ویرایش می باشد و دارای ۲۴  صفحه است . بلافاصله بعد از پرداخت و خرید لینک دانلود مقاله بررسى برخى پیامدهاى رویکرد نوین دو حوزه سینوى ـ صدرایى در معرفت‏ شناسى قوه خیال نمایش داده می شود، علاوه بر آن لینک مقاله مربوطه به ایمیل شما نیز ارسال می گردد

 فهرست مطالب

چکیده   ۱
مقدّمه   ۲
تحلیل خیال   ۳
نگاه تاریخى   ۳
قوه خیال در قلمرو معرفتى حکمت سینوى   ۴
تجرّد قوه خیال در حکمت سینوى   ۴
اذعان به پویایى نفس   ۶
اذعان به پویایى وجودشناختى نفس   ۶
اذعان به پویایى معرفت‏ شناختى نفس   ۸
قوه خیال در حوزه معرفتى حکمت متعالیه   ۱۰
تبیین معاد جسمانى   ۱۱
تبیین مسئله ابطال تناسخ   ۱۳
نتیجه‏گیرى   ۱۵
منابع   ۱۶

منابع

ـ آشتیانى، سید جلال‏الدین، شرح بر زادالمسافر ملّاصدرا، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۵۹٫

ـ ابن‏سینا، حسین‏بن عبداللّه، الالهیات من کتاب الشفا، تحقیق حسن حسن‏زاده آملى، قم، بوستان کتاب، ۱۳۷۶٫

ـ ـــــ ، الاشارات و التنبیهات، با شرح خواجه نصیرالدین طوسى، تحقیق کریم فیضى، قم، مطبوعات دینى، ۱۳۸۳٫

ـ ـــــ ، التعلیقات، تحقیق عبدالرحمن بدوى، قم، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامى، ۱۴۰۴ق.

ـ ـــــ ، المبدأ و المعاد، به اهتمام عبداللّه نورانى، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامى دانشگاه مک‏گیل، ۱۳۶۳٫

ـ ـــــ ، النجات من الغرق فى بحر الضلالات، ترجمه سیدیحیى یثربى، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۵٫

ـ ـــــ ، النفس من کتاب الشفا، تحقیق حسن حسن‏زاده آملى، قم، بوستان کتاب، ۱۳۷۵٫

ـ ـــــ ، حدود یا تعاریف، ترجمه محمد فولادوند، تهران، انجمن فلسفه ایران، ۱۳۵۸٫

ـ ـــــ ، دانشنامه علایى، تصحیح محمد مشکوه، تهران، انجمن آثار ملى، ۱۳۳۱٫

ـ ارسطو، درباره نفس، ترجمه على‏مراد داوودى، تهران، حکمت، ۱۳۷۸٫

ـ بعلبکى، منیر، الموسوعة المورد العربیه، بیروت، دارالعلم، ۱۹۹۰م.

ـ بهشتى، احمد، غایات و مبادى، شرح نمط ششم از کتاب الاشارات و التنبیهات، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲٫

ـ پاپکین، ریچارد و آوروم استرول، کلیات فلسفه، ترجمه جلال‏الدین مجتبوى، تهران، حکمت، ۱۳۷۴٫

ـ تهانوى، محمدعلى، کشاف اصطلاحات الفنون، تهران، خیام، ۱۹۶۷م.

ـ حسن‏زاده آملى، حسن، عیون مسائل النفس، قم، بوستان کتاب، ۱۳۷۸٫

ـ دهخدا، على‏اکبر، لغت‏نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۳۴٫

ـ راداکریشنان، سروپالى، تاریخ فلسفه شرق، ترجمه خسرو جهاندارى، تهران، علمى فرهنگى، ۱۳۸۲٫

ـ رازى، فخرالدین، المباحث المشرقیه فى العلم الهیات و طبیعیات، قم، ذوى‏القربى، ۱۴۲۹ق.

ـ رازى، محمدبن زکریا، رسائل فلسفیة، قاهره، پل کراوس، ۱۹۳۹م.

ـ سبحانى فخر، قاسم، «تجرّد خیال در فلسفه اسلامى»، مقالات و بررسى‏ها، ش ۶۹، تابستان ۱۳۸۰، ص ۲۵۷ـ۲۶۷٫

ـ سهروردى، شهاب‏الدین، مجموعه مصنّفات، تصحیح و مقدّمه هانرى کربن و دیگران، تهران، پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، ۱۳۸۰٫

ـ صلیبا، جمیل، فرهنگ فلسفى، ترجمه منوچهر صانعى دره‏بیدى، تهران، حکمت، ۱۳۸۱٫

ـ طوسى، نصیرالدین، کشف المراد فى شرح تجرید الاعتقاد، قم، شکورى، ۱۳۷۲٫

ـ فاخورى، حنا و خلیل الجر، تاریخ فلسفه در جهان اسلام، ترجمه عبدالمحمد آیتى، تهران، علمى فرهنگى، ۱۳۷۳٫

ـ فارابى، ابونصر، التنبیه على سبیل السعادة، تحقیق جعفر آل‏یاسین، تهران، حکمت، ۱۳۷۱٫

ـ فروغى، محمدعلى، سیر حکمت در اروپا، تهران، زوار، ۱۳۱۷٫

ـ کاپلستون، فردریک، تاریخ فلسفه، ترجمه جلال‏الدین مجتبوى، تهران، علمى فرهنگى، ۱۳۸۵٫

ـ کاکایى، قاسم، وحدت وجود به روایت ابن‏عربى و مایستر اکهارت، تهران، هرمس، ۱۳۸۱٫

ـ مطهّرى، مرتضى، حرکت و زمان در فلسفه اسلامى، تهران، صدرا، ۱۳۸۴٫

ـ ملّاصدرا (صدرالدین محمدبن ابراهیم شیرازى)، الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیه، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲٫

ـ ـــــ ، اسرار آلایات، تصحیح محمد خواجوى، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۶۰٫

ـ ـــــ ، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، قم، طلیعه‏النور، ۱۴۲۹ق.

ـ ـــــ ، المظاهر الالهیه، تصحیح و تحقیق سیدمحمد خامنه‏اى، تهران، صدرا، ۱۳۷۸٫

ـ ناس، جان بى، تاریخ جامع ادیان، ترجمه على اصغر حکمت، تهران، علمى و فرهنگى، ۱۳۷۳٫

ـ نصر، سیدحسین، سه حکیم مسلمان، ترجمه احمد آرام، تهران، کتاب‏هاى جیبى، ۱۳۷۱٫

چکیده

در نمط دهم کتاب اشارات، گفتمان فلسفى ابن‏سینا در باب قوه خیال و حس مشترک صورتى نو به خود گرفته است. وى در ذیل کارکردهاى این دو قوه، ادراک و حفظ صورى را لحاظ مى‏کند که به لحاظ وجودشناختى، متعالى از ماده بوده، در عالم غیب و ملکوت حضور دارند و به گونه مشاهده و از طریقى غیرحصولى براى نفس به دست مى‏آیند. لحاظ این رویکرد به نتایجى چند در قلمرو معرفتى حکمت سینوى مى‏انجامد. از جمله این پیامدها مى‏توان به حلّ معماى تجرّد یا مادّیت خیال نزد ابن‏سینا، اذعان ضمنى وى به نظریه حرکت جوهرى و لحاظ فاعلیت و پویایى نفس در فرایند ادراک اشاره کرد. در حوزه صدرایى، ملّاصدرا حسّ مشترک و خیال را قوه‏اى واحد لحاظ مى‏کند. وى یکى از علل دشوارى پذیرش معاد جسمانى را در نحوه نگرش جمهور به این قوه و لحاظ مادى آن مى‏داند و دماغ را مظهر خیال به شمار مى‏آورد، نه محل آن. او به جهت جنبه عرفانى فلسفه خویش، قوه خیال را داراى سه ویژگى تجرّد مثالى، خلاقیت و جامعیت اضداد مى‏داند. از جهت دین‏شناختى، به واسطه این سه ویژگى، مسئله معاد جسمانى و وقوع تناسخ ملکى به گونه‏اى اتم تبیین مى‏شود.

کلیدواژه‏ها: خیال، تجرّد، پویایى نفس، خلّاقیت، معاد جسمانى، تناسخ.

 

مقدّمه

بى‏توجهى به قلمرو معرفت‏شناختى فیلسوفان مسلمان، یکى از مهم‏ترین کاستى‏هاى تحقیقات درباره مباحث این قلمرو به شمار مى‏آید. در حوزه فلسفه اسلامى، قوه خیال از حیث کارکرد معرفت‏شناختى‏اش کمتر کانون توجه بوده است. واکاوى مداقه‏هایى که فیلسوفان بزرگ اسلام در قلمرو نفس‏شناسى خویش در باب این قوه داشته‏اند، مى‏تواند تحقیقى درخور اهمیت باشد. اهتمام این نوشتار، معطوف به بررسى جنبه معرفتى دو قلمرو سینوى و صدرایى در بحث قوه خیال است. بدیهى است که بررسى این رویکردها پیامدهایى بدیع را در دو قلمرو رقم مى‏زند. در قلمرو سینوى، ابن‏سینا برخلاف فلسفه مشّایى خویش، در باب کارکرد دو قوه حس مشترک و خیال رویکردى نوین در پیش مى‏گیرد که در این نوشتار آن را با عنوان رویکرد مشرقى مطرح کرده‏ایم. در حوزه صدرایى، قواى خیال و حس مشترک به مثابه قوه‏اى واحد لحاظ شده‏اند. ملّاصدرا به واسطه جنبه عرفانى فلسفه خویش، خیال را قوه‏اى داراى تجرّد مثالى، خلّاق و جامع اضداد معرفى مى‏کند. اهمّ مسائلى که در این نوشتار بررسى شده، از این قرار است:

۱٫ رویکرد معرفت‏شناختى قوه خیال در قلمرو حکمت سینوى، چه نتایجى را به همراه دارد؟

۲٫ رویکرد معرفت‏شناختى قوه خیال در قلمرو حکمت صدرایى چه پیامدهایى دارد؟

 

تحلیل خیال

تنها کاربرد واژه خیال در قرآن، در آیه ۶۶ سوره «طه» است: «قَالَ بَلْ أَلْقُوا فَإِذَا حِبَالُهُمْ وَعِصِیُّهُمْ یُخَیَّلُ إِلَیْهِ مِن سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى»؛ پس موسى علیه‏السلام گفت: شما بیفکنید. آن‏گاه که ساحران ریسمان‏ها و عصاهایشان را افکندند، موسى۷ به سبب سحر ایشان خیال کرد که ریسمان‏ها و عصاها حرکت مى‏کنند. مفهوم خیال در این آیه، عبارت از نوعى تصور ذهنى است. در علوم، خیال عبارت است از: صورت باقى‏مانده در نفس، پس از غیبت شى‏ء محسوس. گاه نیز خیال به معناى صورت شخص یا طیف و صورت‏هاى اشتباهى است که در خواب‏ویا بیدارى‏تحصیل مى‏شود. البته این واژه به معناى ظن و وهم نیز آمده است.۱ در عرفان، خیال عبارت از ارائه معرفتى کامل از حضرت حق است که واجد کمال جنبه تنزیهى و تشبیهى است. این مربوط به قوه خیال است که مستقل از خیال منفصل است.۲

نگاه تاریخى

در نظام فلسفى یونان، افلاطون خیال را در مرتبتى پست و هم‏ردیف احساس و زیبایىِ بى‏دوام لحاظ مى‏کرد.۳ ارسطو خیال را یکى از قواى نفس (با عنوان فنطاسیا)۴ مى‏دانست که قادر به حفظ و ضبط صور است.۵ ورود بحث‏هاى نفس‏شناسى در عالم اسلام نتایجى را در حوزه‏هاى وجودشناختى، معرفت‏شناختى و دین‏شناسى به بار آورده است. فارابى نگرشى کارکردگرا به قوه خیال دارد. از نظر وى مهم‏ترین کارکرد این قوه در تبیین گزاره‏هاى وحیانى است. وى تفکیکى میان قوه خیال و متخیله قایل نیست و از یک قوه نام مى‏برد که فعالیت‏هاى هر دو را انجام مى‏دهد. وى اغلب آن را قوه متخیله و گاهى قوه خیالیه مى‏نامد.۶ ابن‏سینا با وضع تفکیک بین متخیله و قوه خیال و جعل قوه‏اى جدید به نام وهم، رویکردى تفصیلى‏تر نسبت به سایر فلاسفه به بحث نفس و قواى آن دارد.۷ خیال از این دیدگاه، حافظ مدرکات حسى است. ابن‏سینا پیرو بحث فارابى در باب نقش قوه خیال در تبیین وحى الهى، تخیل را مربوط به دریافت وحى مى‏داند، و قوه متخیله را ناظر بر بخش دیگر نبوت مى‏شمارد. از دید وى، خیال نبى معقولات را اخذ و در حس مشترک تصویر مى‏کند.۸ شیخ اشراق معتقد بود که خیال و تخیل، ظرف دیگرى غیر از انسان دارد و آن جهانى میانه (برزخى) بین جهان حس و ماده و جهان عقول است. وى این جهان را، عالم مثال یا خیال منفصل مى‏نامد.۹ ملّاصدرا نیز به عوالم ثلاثه معتقد است. او درباره وجود عالم معقولات با مشّائین و فیلسوفان دیگر، و درباره وجود عالم خیال یا مثال با سهروردى و ابن‏عربى موافقت دارد و در کتب خود از خیال به منزله یکى از ادراکات درونى انسان نیز نام مى‏برد.۱۰ ملّاصدرا خیال را مانند قوه عاقله، جدا از اندام‏هاى انسان و داراى ویژگى‏هاى مجردات مى‏داند.۱۱

قوه خیال در قلمرو معرفتى حکمت سینوى

امروزه شاید یکى از انتقادات جدى به فیلسوفان مسلمان، معطوف به اهمال ایشان در بحث‏هاى معرفت‏شناختى و اهتمام حداکثرى ایشان به بحث‏هاى وجودشناسى است. به همین دلیل ضرورت واکاوى معرفت‏شناختى آراى مهجور فیلسوفان بزرگ مسلمان، ضرور مى‏نماید. یکى از مهم‏ترین مسائلى که در حکمت سینوى مى‏تواند دربردارنده نکات معرفت‏شناختى بدیعى باشد، نگاه نوین ابن‏سینا در نمط آخر اشارات به قوه خیال است. مسائلى که در ذیل مطرح و بررسى خواهند شد. در واقع نتایج همین نگرش ابن‏سینا است.

تجرّد قوه خیال در حکمت سینوى

یکى از مسائلى که هنوز در فلسفه ابن‏سینا مبهم باقى مانده، معماى تجرّد یا مادیت قوه خیال و ادراکات خیالى است. ظاهرا ابن‏سینا نخستین فیلسوف مسلمانى است که پس از اثبات وجه استقلالى براى این قوه، با ادلّه‏اى چند به مادیت آن قایل شده است.۱۲ با این‏همه، برخى محققان اعتقاد دارند که ابن‏سینا در کتاب مباحثات، از مادیت خیال دست کشیده و به تجرّد این قوه قایل شده است.۱۳ البته برخى تحقیقات، وجود چنین رویکردى را در این کتاب منتفى ساخته است.۱۴ غایت این بخش از مقاله، در حقیقت تبیین تجرّد قوه خیال از دیدگاه حکمت سینوى، فارغ از همه مناقشات و بحث‏هاى مربوط است. تحصیل این غایت، مستلزم واکاوى ادراکات خیالى از دیدگاه ابن‏سیناست.

بحث ابن‏سینا در باب کیفیت حصول صور خیالى در ذهن، داراى چند جنبه گوناگون است. از جنبه اول، ادراکات خیالى صورى‏اند که از عالم محسوس خارجى به واسطه حواس ظاهرى اخذ، توسط حس مشترکْ ادراک، و در خزانه خیال حفظ مى‏شوند. این صور مشروط بر جزئیت و وجدان بعد هیئت مادى‏اند.۱۵ از نظر ابن‏سینا، گاهى ادراکات خیالى مى‏توانند ناشى از تصرفات قوه متصرفه در صور و ادراکات باشند. این‏گونه ادراکات در صقع خودِ نفس قرار دارند و نسبت به ادراکات خیالى قسم اول از تعالى بیشترى برخوردارند؛ با این‏همه، نمى‏توانند به تجرّد متصف شوند.۱۶ آنچه بر تجرّد قوه خیال و ادراکات آن در حکمت سینوى دلالت تام دارد بحث وى درباره گونه سوم صور خیالى است. از این دیدگاه، قوه خیال به منزله قوه‏اى مطرح مى‏شود که صورى را که حس مشترک از عالم غیب و ملکوت بر سبیل مشاهده و حضور ادراک کرده است، در خود نگاه مى‏دارد. ابن‏سینا معتقد است که حس مشترک هنگام ازاله موانع و مشاغل حسى و ظاهرى مى‏تواند به قدر ظرفیت خویش از عالم قدس و ملکوت واجد ادراکاتى جزئى شود و این ادراکات را در خزانه خویش، یعنى خیال ذخیره سازد.۱۷ از نظر ابن‏سینا مهم‏ترین کارکرد قوه خیال، حفظ ادراکات شریفه‏اى است که حس مشترک از عالم قدس به وقت ذهول مشاغل از آن تحصیل کرده است.۱۸ طبیعى است وجدان چنین نگرشى در قلمرو معرفت‏شناسى قوه خیال، مستلزم تجرّد و تعالى آن از ماده خواهد بود.

محمل دیگرى که مى‏تواند بر اذعان ابن‏سینا به تجرّد خیال صحه بگذارد، رویکرد وى در مسئله نبوت و دریافت وحى است. ویژگى بارز حوزه سینوى در باب مسئله نبوت، ارائه آن در یک قالب معرفتى منسجم است. مؤلفه‏هاى معرفتى حکمت سینوى در تبیین مفهوم نبوت عبارت‏اند از: عقل فعال، عقل قدسى، قوه حدس، حس مشترک و قوه خیال.۱۹ از دید ابن‏سینا، معقولات و مفاهیم کلى وحیانى به واسطه مؤلفه‏هاى عقل فعال، قوه حدس و عقل قدسى تحصیل مى‏شوند. از نظر وى، نبى به واسطه قوه حدس شریف (عقل قدسى) همه یا اکثر معقولات را از عقل فعال اکتساب مى‏کند.۲۰ آنچه در این باب از فلسفه نبوى ابن‏سینا مطمح‏نظر این نوشتار است، نقشى است که ابن‏سینا براى قوه خیال در تبیین جزئیات وحى نبوى لحاظ کرده است. محتمل است شریف‏ترین کارکردى که ابن‏سینا براى حس مشترک و قوه خیال در نظر گرفته، مشاهده صور شهودى وحیانى از عالم قدس و ملکوت و حفظ آن در گنجینه متعالى، یعنى خیال باشد.۲۱ ظاهرا استبعادى ندارد که معتقد شویم یکى از مهم‏ترین علل مفهوم‏سازى این دو قوه از نظر ابن‏سینا، کارکرد آنها در جهت تبیین وحى از جنبه امور جزئى و غیرمعقول آن است. آیات و اخبارى که درباره جزئیات عالم معقول و بهشت و دوزخ و فرشتگان و مانند آنها سخن مى‏گویند یا براى نمونه سخن پیامبر در باب دیدار ایشان از صور ملائکه و یا شنیدن سخن ملائکه، از نظر ابن‏سینا به واسطه کارکرد این دو قوه تبیین‏پذیرند. از نظر ابن‏سینا پیامبر شخصى است که به واسطه عقل قدسى‏اى که ویژه پیامبران است، مفاهیم وحیانى را دریافت مى‏کند.۲۲ در حوزه حکمت سینوى، قوه خیال قوه‏اى دانسته مى‏شود که هم‏زمان مى‏تواند مخزن صور مدرکه حسى، صور ترکیبى یا تفصیلى قوه متخیله و صور و ادراکات جزئى وحیانى باشد؛ با این تفاوت که ادراکات به‏حقى که انبیا و انسان‏هاى کامل به واسطه مشاهده عوالم متعالى در قوه خیال تحصیل مى‏کنند، مى‏تواند ناشى از تکامل نفس و قواى آن در مرتبه مستفاد باشد و سایر نفوس به جهت نقص و فقدان چنین استکمالى، نمى‏توانند چنین ادراکاتى داشته باشند یا به این وضوح و تطابق در ادراکات دست یابند، ادراکاتى که به واسطه فقدان نقص وجودى، از اتمِ مطابقت با محاکى خارجى خود برخوردار باشند.۲۳ چه بسا وجدان چنین کارکرد شریفى براى قوه خیال، صرف‏نظر از دیگر کارکردهاى منتسب به آن، مستلزم اعتقاد ابن‏سینا به تجرّد این قوه باشد.

اذعان به پویایى نفس

 

15,000 ریال – خرید

تمام مقالات و پایان نامه و پروژه ها به صورت فایل دنلودی می باشند و شما به محض پرداخت آنلاین مبلغ همان لحظه قادر به دریافت فایل خواهید بود. این عملیات کاملاً خودکار بوده و توسط سیستم انجام می پذیرد.

 جهت پرداخت مبلغ شما به درگاه پرداخت یکی از بانک ها منتقل خواهید شد، برای پرداخت آنلاین از درگاه بانک این بانک ها، حتماً نیاز نیست که شما شماره کارت همان بانک را داشته باشید و بلکه شما میتوانید از طریق همه کارت های عضو شبکه بانکی، مبلغ  را پرداخت نمایید. 

 

 

مطالب پیشنهادی:
  • مقاله حقیقت وجود و ظهورات آن در حکمت متعالیه
  • مقاله محدوده و قلمرو معرفت در نظام معرفت‏ شناسى حکمت متعالیه و فیلسوفان دکارتى
  • مقاله تکامل برزخى در حکمت متعالیه و کتاب و سنت
  • مقاله حیات برزخى از منظر حکمت متعالیه، قرآن و سنّت
  • مقاله موضوع حکمت متعالیه: وجود لابشرط مقسمى
  • برچسب ها : , , , , , , ,
    برای ثبت نظر خود کلیک کنید ...

    براي قرار دادن بنر خود در اين مکان کليک کنيد
    به راهنمایی نیاز دارید؟ کلیک کنید
    

    جستجو پیشرفته مقالات و پروژه

    سبد خرید

    • سبد خریدتان خالی است.

    دسته ها

    آخرین بروز رسانی

      چهارشنبه, ۲۹ دی , ۱۳۹۵
    
    اولین پایگاه اینترنتی اشتراک و فروش فایلهای دیجیتال ایران
    wpdesign Group طراحی و پشتیبانی سایت توسط دیجیتال ایران digitaliran.ir صورت گرفته است
    تمامی حقوق برایdjkalaa.irمحفوظ می باشد.