مقاله بررسی مفروضه‌های اساسی درباره ماهیت انسان از دیدگاه روان‌شناسی و اسلام


دنلود مقاله و پروژه و پایان نامه دانشجوئی

مقاله بررسی مفروضه‌های اساسی درباره ماهیت انسان از دیدگاه روان‌شناسی و اسلام مربوطه  به صورت فایل ورد  word و قابل ویرایش می باشد و دارای ۳۶  صفحه است . بلافاصله بعد از پرداخت و خرید لینک دانلود مقاله بررسی مفروضه‌های اساسی درباره ماهیت انسان از دیدگاه روان‌شناسی و اسلام نمایش داده می شود، علاوه بر آن لینک مقاله مربوطه به ایمیل شما نیز ارسال می گردد

 فهرست مطالب

چکیده   ۱
مقدمه   ۱
بیان مسئله   ۱
پیشینة پژوهش   ۲
ضرورت و اهمیت پژوهش   ۳
سؤال پژوهش   ۳
روش پژوهش   ۳
ماهیت انسان از دیدگاه روان‌شناسان   ۴
جبر و اختیار   ۵
منطقی، غیرمنطقی   ۷
کل‌نگری، جزء نگری   ۸
سرشت‌نگری، محیط‌نگری   ۹
تغییرپذیری، تغییرناپذیری   ۱۰
ذهنیت، عینیت   ۱۰
درون‌کنش، برون‌کنش   ۱۱
تعادل، تکامل   ۱۲
شناخت‌پذیر، شناخت‌ناپذیر   ۱۳
دیدگاه اسلام دربارة ماهیت انسان   ۱۴
جبر و اختیار   ۱۴
منطقی،‌ غیرمنطقی   ۱۶
طبیعت، تربیت   ۱۷
تغییرپذیری، تغییرناپذیری   ۱۷
ذهنیت،‌ عینیت   ۱۸
درون‌کنش،‌ برون‌کنش   ۱۹
تعادل، تکامل   ۱۹
شناخت‌پذیری، شناخت ناپذیری   ۲۰
نتیجه‌گیری   ۲۱
منابع   ۲۳

منابع

ـ نهج‌البلاغه، ترجمه محمد دشتی.

ـ آدلر، آلفرد، شناخت طبیعت انسان، ترجمة طاهره جواهرساز، تهران، رشد، ۱۳۷۹٫

ـ آذربایجانی، مسعود، روان‌شناسی دین از دیدگاه ویلیام جیمز، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۷٫

ـ ارسطاطالیس، اخلاق نیکوماخس، ترجمة ابوالقاسم پورحسینی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۶٫

ـ استیونسن لسلی، هفت نظریه دربارة طبیعت انسان، ترجمة بهرام محسن‌پور، تهران، رشد، ۱۳۶۸٫

ـ بشیری، ابوالقاسم، ارزیابی و مقایسه سطح پرخاشگری و ارتباط آن با مؤلفه‌های شخصیت، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، رشته روان‌شناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی€، ۱۳۷۹٫

ـ پژوهشکده حوزه و دانشگاه، مکتب‌های روان‌شناسی و نقد آن، تهران، سمت، ۱۳۷۷٫

ـ خداپناهی، محمد کریم، انگیرش و هیجان، تهران، سمت، ۱۳۷۶٫

ـ دادستان و منصور، روا‌ن‌شناسی ژنتیک، تهران، ارشد چ دوم، ۱۳۷۴٫

ـ دلخموش، محمدتقی، بررسی پرخاشگری در کودکان پرورشگاهی پایان‌نامه ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۷۳٫

ـ سانتراک، جان دبلیو، زمینة روان‌شناسی، ترجمة مهرداد فیروزبخت، تهران، موسسه رسا، ۱۳۸۵٫

ـ شاملو، سعید، مکتب‌ها و نظریه‌های شخصیت، تهران، رشد، چ پنجم، ۱۳۷۴٫

ـ شجاعی، محمدصادق، دیدگاه‌های روان‌شناختی آیت‌الله مصباح یزدی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی€، ۱۳۸۵٫

ـ شولتز، دوان، روان‌شناسی کمال، ترجمة گیتی خوشدل، تهران، نو، ۱۳۶۲٫

ـ  شولتز، دوان، نظریه‌های شخصیت، ترجمة یوسف کریمی و همکاران، تهران، ارسباران، چ دوم، ۱۳۷۸٫

ـ لارنس‌ای، پروین، روان‌شناسی شخصیت، ترجمة محمدجواد جعفری و پروین کدیور، تهران، رسا، ۱۳۷۲٫

ـ لویس، معلوف، المنجد فی‌اللغة، تهران، اسلام، ۱۳۸۰٫

ـ لین و لنکستر، خداوندان اندیشة سیاسی، ترجمة علی رامین، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۲٫

ـ مارشال، جان، انگیزش و هیجان، ترجمة یحیی سیدمحمدی، تهران، ویرایش، ۱۳۸۱٫

ـ مای‌لی. ر.، شخصیت، ترجمة محمود منصور، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷٫

ـ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۳٫

ـ مزلو، آبراهام، انگیزش و شخصیت، ترجمة احمد رضوانی، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲٫

ـ مصباح یزدی،محمدتقی، آموزشی فلسفه، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۶۶٫

ـ ـــــــــــــــ ، معارف قرآن، قم، مؤسسه در راه حق، ۱۳۶۷٫

ـ منصور، محمود، روان‌شناسی ژنتیک، تهران، ترمه، ۱۳۷۶٫

ـ واعظی، احمد، انسان از دیدگاه اسلام، تهران، سمت، ۱۳۷۷٫

ـ هیل و زیگلر، نظریه‌های شخصیت، ترجمة علی عسگری، ساوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۷۹٫

Adler, A, understanding human. Garden city, New York, 1927.

Allport, G, Pattern and Grwth in Personality New York:.Holt, Rinehart and wiston, 1961.

Allport, G, The Open System in Personality Theory. Journal of Abnormal and Social P 301-310, 1960.

Feist. J and Feist.G.J, Theories of Personality (5 Th Ed) New York: McGraw-Hill, 2002.

Hjelle. L. S and Ziegler. D. J, Personality Theories, London: McGraw_ Hill, 1981.

John marshal, R, Understanding Motivation and Emotion. New York: McGraw- Hill, 2001.

Kelly, G.A, Brief Introduction to Personal Construct Theory. New York: Academic press.pp.1-27, 1970.

Lindzey. Projective Techniques and Cross ـ cultural Research. New York: appletion ـ century Crofts, Inc, 1961.

Maslow. A. H. Neurosis as a Failure of Persona Growth Thumaits, 1967.

Maslow, A. Motivation and Personality (2d Ed) New York: Harper and Row, 1980.

Murray, H. and Kluckhohnc, Outline AF a Conception of Personality. Inc, K, 1980

Rycroft, .A, Crircal Dictionary of Psycholoanalysis New. York: basic Books, 1969.

Skineer, B. F, Science and Human Behaviour, New York: Free Press paper back, 1956.

Rogers, C.R, On Becoming a Person: A Therapist View of Psychotherapy Boston: Hugheto, Mifflin, 1961.

چکیده

نظریه‌پردازی دربارة شخصیت، مستلزم تصور یا برداشتی است که از ماهیت انسان می‌شود. تقریباً همة کسانی که در باب شخصیت به نظریه‌پردازی پرداخته‌اند، به‌گونه‌ای دربارة مفروضه‌های مربوط به ماهیت انسان، دیدگاه خودشان را حداقل نسبت برخی مفروضه‌ها بیان کرده‌اند.

در این پژوهش، ابتدا دیدگاه ده نفر از نظریه‌پردازان شخصیت درباره مفروضه‌های اساسی مربوط به ماهیت انسان بیان، سپس با استفاده از یافته‌های علمی و الهام از متون دینی، دیدگاه اسلام با بهره‌گیری از روش استنباطی مورد بحث قرار گرفت. حاصل یافته‌های پژوهش در دو جدول به تفکیک آورده شده تا امکان مقایسه معناداری بین دیدگاه‌های گوناگون فراهم گردد.

کلید واژه‌ها: ماهیت انسان، شخصیت، مفروضه‌های اساسی، روان‌شناسی، اسلام.

مقدمه

در قلمرو مباحث مربوط به نظریه‌های شخصیت و فراهم‌کردن زمینه برای ارائه نظریه جدید، تعیین مفروضه‌های اساسی درباره ماهیت انسان از اهمیت ویژه و تعیین‌کننده‌ای برخوردار است؛ چه اینکه یکی از جنبه‌های بسیار با اهمیت نظریه‌های شخصیت، تصور یا برداشتی است که هر نظریه‌پرداز از ماهیت انسان دارد.۱

اگر بتوان با الهام از یافته‌های علمی و آموزه‌های دینی ـ‌ قرآن و سنت ـ مفروضه‌های اساسی درباره ماهیت انسان را تبیین کرد، گام مؤثری برای شناخت شخصیت انسان می‌توان برداشت. علاوه براین، راه جدیدی برای مطالعة علمی انسان در حوزه علوم انسانی، به ویژه روان‌شناسی گشوده خواهد شد.در این پژوهش سعی شده در دو حوزة روان‌شناسی و دین، ماهیت انسان را مورد مطالعه قرار دهیم.

بیان مسئله

انسان از ابعاد متفاوت، موضوع علوم گوناگون قرار می‌گیرد و دربارة آن بحث و گفت‌وگو می‌شود، اما باید توجه داشت بحث از انسان در حوزه‌های گوناگون علمی، فرع بر شناخت ماهیت اوست؛ به عبارت دیگر، سؤال از ماهیت و چیستی انسان مطمئناً یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی است که برای همة افراد مطرح بوده و هست؛ «زیرا خیلی از امور به تصوری که ما از طبیعت انسان داریم، بستگی دارند؛ اینکه ما باید چه چیزی انجام دهیم یا ندهیم، برای رسیدن به چه اموری باید امیدوار باشیم و بالأخره غایت و هدف از زندگی چه باید باشد، همگی از برداشتی که ما نسبت به طبیعت واقعی یا حقیقی انسان داریم، عمیقاً متأثرند».۲ برهمین اساس، هدف اصلی این پژوهش بررسی مفروضه‌هایی است که نظریه‌پردازان شخصیت درباره ماهیت انسان مطرح کرده‌اند. سپس با رویکرد دینی، به بررسی این مفروضه‌ها خواهیم پرداخت.

دربارة طبیعت و ماهیت آدمی، نظریه‌های فراوانی وجود دارد که اغلب با هم در تعارض‌اند. این نظریه‌ها را می‌توان در دو دستة کلی قرار داد؛ مادی و الهی. کسانی‌که هستی را با ماده مساوی می‌پندارند، یا دست کم انسان را پدیده‌ای کاملاً مادی تلقی می‌کنند، جزو دستة اول قرار دارند. در مقابل، آنهایی که علاوه بر بعد مادی، به جنبة غیرمادی انسان نیز اعتقاد دارند و برای اوعلاوه بر جسم، روح نیز قائل‌اند، متعلق به دستة دوم هستند؛۳ برای مثال، آرای افلاطون یکی از سرچشمه‌های اصلی «دوگانه‌انگاری»۴ دربارة انسان است. پیدایش دیدگاه‌های گوناگون دربارة طبیعت آدمی، در نهایت به نتیجه‌گیری گوناگونی نیز منتهی می‌شود، اما آنچه توجه آدمی را به خود جلب می‌کند آن است که بنا به عقیدة او روح۵ یا ذهن،۶ جوهری است غیرمادی که می‌تواند جدا از بدن وجود داشته باشد. در مقابل، اسکینر پیشنهاد می‌کند مطالعة تجربی رفتار آدمی، تنها راه رسیدن به نظریه‌ای واقعی دربارة ماهیت انسان است. بنابراین، طبیعی است که او هر گونه ثنویت متافیزیکی را رد می‌کند.۷

پیشینة پژوهش

دربارة طبیعت آدمی، نظریه‌های فراوانی وجود دارد که اغلب با هم متعارض‌اند. استیونسن۸ در این باره به هفت نظریه_ از فارابی, مسیحیت, مارکس، فروید،سارتر، اسکینر و لورنز ـ اشاره می‌کند. اگرچه این نظریه‌ها هر کدام ممکن است حاوی مطلب مفیدی دربارة طبیعت آدمی باشد، اما به دلیل متعارض‌بودن آنها با یکدیگر، سؤالات لاینحلی مانند اینکه چه چیزهایی از طبیعت آدمی ذاتی‌است و چه چیزهایی از آن از محیط آموخته می‌شود یا مسئله جبر و اختیار و همین‌طور ماده‌گرایی در برابر ثنویت و… باقی می‌ماند.۹

در متون دینی ـ به ویژه قرآن ـ نیز بحث از نحوة خلقت انسان، ساحت‌های وجودی و ماهیت او مطرح شده‌است. با نگاهی کوتاه به قرآن کریم، آیات فراوانی وجود دارد که در باب خلقت انسان، نحوة آفرینش و ابعاد وجودی او سخن به میان آورده است.۱۰ از دقت در این آیات، نکاتی را می‌توان استنباط کرد که در پاسخ‌دادن به برخی از پرسش‌های مزبور کمک می‌کند که در اینجا فقط به این نکات اشاره می‌شود:

۱٫ موجوداتی که انسان نامیده می‌شوند دارای اصل و ریشة مشترکی هستند و از یک مرد و زن به وجود آمده‌اند و همگی از نسل و ذریة یک پدر و مادرند.

۲٫ این پدر و مادر، که نخستین انسان‌ها هستند، خلقتی استثنایی داشته‌اند نه طبیعی؛ یعنی از گونه‌ای از حیوانات یا موجودات انسان‌نما ـ چنان‌چه داروین معتقد است ـ تولد نیافته‌اند.

۳٫ انسان علاوه بر بعد جسمانی، دارای گوهری غیرمادی به نام «نفس» یا «روح» است.

۴٫ حیات نفوس و ارواح انسانی، مقدم بر جسم نیست و با حیات جسمانی آغاز می‌شود. به تعبیر دیگر، ارواح انسانی قبل از تعلق به بدن، دارای وجود مشخص و ممتازی به عنوان نفس نیستند.

۵٫ حقیقت انسان و انسانیت او به روح است نه جسم فناپذیر (اصالت روح). استنباط این نتایج و معارف پنج‌گانه از آیات قرآنی، به یک درجه از وضوح و روشنی نیست؛ برخی از این معارف به روشنی در آیات متعددی تصریح شده‌اند و برخی دیگر از تأییدات قرآنی کمتر بهره‌مندند. برای مثال، می‌توان از شمارة «۴» یاد کرد که در مقایسه با شمارة «۳» و «۵»، از شواهد قرآنی کمتری برخوردار است.۱۱

در فلسفة اخلاق و فلسفة کاربردی نیز بحث از ماهیت انسان مطرح است. استیونسن۱۲ در این باره می‌گوید: سؤال از ماهیت انسان، یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی است که برای همة افراد مطرح می‌باشد؛ زیرا خیلی از امور به تصوری که ما از طبیعت و ماهیت انسان داریم، بستگی دارند؛ اینکه ما باید چه چیزی انجام دهیم یا ندهیم، برای رسیدن به چه اموری باید امیدوار باشیم و بالأخره علت غایی وهدف از زندگی چه باید باشد، همگی از برداشتی که ما نسبت به طبیعت واقعی یا حقیقی انسان داریم، عمیقاً متأثرند.۱۳

در روان‌شناسی نیز تقریباً همة کسانی‌که دربارة شخصیت به نظریه‌پردازی پرداخته‌اند، تصور یا برداشتی از ماهیت انسان دارند. این برداشت‌های متفاوت از ماهیت انسان، که توسط نظریه‌پردازان ارائه شده‌اند امکان مقایسه معناداری را بین دیدگاه‌های آنها فراهم می‌کند. این برداشت‌ها بی‌شباهت به نظریه شخصی نیستند. آنها چارچوب‌هایی هستند که به کمک آنها نظریه‌پردازان، خود و دیگران را درک می‌کنند و براساس آنها نظریه‌های خود را بنا می‌نهند.۱۴ بنابراین، یکی از قلمروهایی که بحث از مفروضه‌‌های اساسی دربارة ماهیت انسان مطرح بوده و هست، روان‌شناسی، به ویژه حوزه‌های مربوط به نظریه‌های شخصیت است.

ضرورت و اهمیت پژوهش

سخن‌گفتن دربارة شخصیت، پیش از هر چیز مستلزم شناخت ماهیت انسان ومفروضه‌های اساسی مربوط به آن است. با توجه به اینکه هدف اصلی این پژوهش فراهم‌کردن زمینه برای ارائه نظریه‌ شخصیت با رویکرد اسلامی است، اتخاذ موضعی مشخص دربارة مفروضه‌های مربوط به ماهیت انسان، نه تنها لازم و ضروری می‌باشد، بلکه امری اجتناب‌ناپذیر است.

سؤال پژوهش

پرسش اصلی پژوهش آن است که براساس آموزه‌های دینی، چه موضعی نسبت به مفروضه‌های اساسی مربوط به ماهیت انسان، می‌توان اتخاذکرد؟

روش پژوهش

اکنون این سؤال مطرح می‌شود: چگونه و با چه روشی می‌توان این مفروضه‌ها را مورد بررسی قرارداد؟ در پاسخ به این سؤال باید گفت: با توجه به پایگاه‌های علمیِ پژوهش می‌توان ادعا کرد که برای شناخت طبیعت و ماهیت انسان، ضرورتی وجود ندارد که لزوماً یک روش به عنوان روش انحصاری شناخت ذات انسان معرفی گردد. از این‌رو، دانشمندان در طول تاریخ برای حل معماها و پرسش‌های مطرح‌شده دربارة انسان، راه‌های گوناگونی را در پیش گرفته‌اند و راه معقول هم همین است که برای شناخت طبیعت انسان، از ترکیبی از روش‌ها باید استفاده‌کرد.

روش‌های متعددی برای شناخت طبیعت انسان پیشنهاد شده است؛ این روش‌ها عبارت‌اند از: روش مشاهده،۱۵ درون‌نگری،۱۶ تتبع تاریخی، روش عقلی و مطالعه انسان با استفاده از متون دینی(روش نقلی).

با توجه به اینکه ما در این پژوهش در دو حوزة دین و روان‌شناسی به مطالعة ماهیت انسان پرداخته‌ایم، در وهلة اول با استفاده از روش کتابخانه‌ای به منابع موجود مراجعه کرده، دیدگاه نظریه‌پردازان شخصیت را دربارة ماهیت انسان و مفروضه‌های مربوط به آن به دست‌آورده و حاصل آن‌را، در یک جدول نشان خواهیم داد. آنگاه با استفاده از روش استنباطی و تفسیری، که از زمرة روش‌های کیفی است، به کنکاش در متون دینی و آموزه‌های مربوط به طبیعت انسان خواهیم پرداخت، تا دیدگاه اسلام را دربارة ماهیت انسان و مفروضه‌های مربوط به آن به دست آوریم. بنابراین، در پژوهش حاضر از دو روش کتابخانه‌ای و تفسیری بهره خواهیم برد.

ماهیت انسان از دیدگاه روان‌شناسان

تقریباً تمام صاحب‌نظرانی که دربارة انسان و ماهیت وی سخن گفته‌اند، به طور ضمنی نوعی بینش یا فرضیه را دربارة طبیعت انسان پذیرفته‌اند. فرضیه‌های آنها به احتمال قوی، ریشه در تجارب شخصی‌شان دارد و نوع نگرش آنها را نسبت به زندگی نشان می‌دهد. روان‌شناسان، به ویژه نظریه‌پردازان شخصیت نیز از این قاعده مستثنا نیستند.۱۷

برداشت‌های متفاوتی که از طبیعت انسان توسط نظریه‌پردازان ارائه شده‌اند، شرایطی را به وجود می‌آورند که امکان مقایسة معناداری را بین دیدگاه‌های آنها فراهم می‌کند. آن برداشت‌ها بی‌شباهت به نظریه‌های شخصی نیستند؛ آنها معیارهایی هستند که به کمک آنها نظریه‌پردازان، خودشان و دیگران را ادراک می‌کنند و براساس آن، نظریه‌های خود را بنا می‌نهند.۱۸ درست همان گونه که رفتار فرد، تحت تأثیر نظریة شخصی دربارة ماهیت انسان قرار دارد، سیر روان‌شناسی نیز از برداشت‌های روان‌شناسان دربارة ماهیت انسان اثر می‌پذیرد.۱۹ بدون تردید، این برداشت‌هایی که نظریه‌پردازان از ماهیت انسان دارند، در واقع به یک سلسله سؤال‌هایی بنیادی دربارة سرشت آدمی مربوط می‌شود که هنوز هم این سؤال‌ها برای متفکران مطرح است و می‌توان ادعا کرد این سؤال‌ها با ویژگی‌های اصلی انسان ارتباط دارد. به جدول زیر نگاه کنید!

جدول (۱) مفروضه‌های اساسی مربوط به ماهیت انسان را نشان می‌‌دهد.

۱٫ آزادی…………………………………………………………………………….. جبرگرایی

۲٫ منطقی‌بودن۲۰……………………………………………………………. غیرمنطقی ‌بودن۲۱

۳٫ کل نگری۲۲………………………………………………………………….. جزء نگری۲۳

۴٫ سرشتی‌نگری۲۴……………………………………………………………. محیطی‌نگری۲۵

۵٫ تغییرپذیری۲۶………………………………………………………………. تغییرناپذیری۲۷

۶٫ ذهنیت۲۸……………………………………………………………………………. عینیت۲۹

۷٫ درون‌کنشی۳۰…………………………………………………………………. برون‌کنشی۳۱

۸٫ تکامل۳۲……………………………………………………………………………….. تعادل

۹٫ شناخت‌پذیری۳۳………………………………………………………….. شناخت‌ناپذیری۳۴

همان گونه که در جدول (۱) مشاهده می‌شود، این فرضیه‌ها به صورت دوقطبی و در یک خط ممتد یا پیوستار ارائه شده‌اند؛ زیرا بیشتر نظریه‌پردازان، انسان را به طور نسبی و در نقطه‌ای از این پیوستار می‌بینند. به ندرت پیش می‌آید که نظریه‌پردازی، انسانی را در یکی از این دو قطب و به طور مطلق ببیند. البته باید توجه داشت، همة این موضوع‌ها به طور آشکار به هر نظریه‌پرداز مربوط نمی‌شوند، بلکه در هر دیدگاهی کوشش شده‌است، حداقل بعضی از این موضوع‌ها مورد بررسی قرارگیرند. در اینجا به بیان دیدگاه روان‌شناسان دربارة این مفروضه‌های اساسی می‌پردازیم.

جبر و اختیار

مسئله جبر و اختیار سابقه‌ای طولانی دارد. در گذشته‌های دور این مسئله بیشتر در میان متکلمان و فلاسفه مطرح بود، اما با پیدایش و گسترش علوم انسانی و پیشرفت‌هایی که در این زمینه، از جمله علوم رفتاری مانند روان‌شناسی حاصل شد، مسئلة جبر و اختیار وارد حوزه‌های علوم تجربی، از جمله نظریه‌های شخصیت در روان‌شناسی نیز شد. سؤال اساسی در اینجا این است: آیا انسان، آگاهانه اعمال خود را جهت می‌دهد و یا اینکه به وسیلة نیروهای دیگری هدایت و کنترل می‌شود؟ افراد تا چه اندازه آزادند و اختیار دارند که رفتارهای روزانة خود را هدایت کنند؟ آیا ما می‌توانیم به طور خود انگیخته، جهت اندیشه‌ها و رفتارهایمان را تعیین کنیم و به طور منطقی از راه‌های موجود دست به انتخاب بزنیم؟ آیا ما در انتخابْ از نوعی آگاهی هشیار برخورداریم و آزادانه دست به انتخاب می‌زنیم و مسئول رفتار و سرنوشت خود هستیم یا تحت سلطة تجربه‌های گذشته، عوامل زیست‌شناختی، نیروهای ناهشیار یا محرک‌های بیرونی، که هیچ‌گونه آگاهی نسبت به آنها نداریم، رفتار می‌کنیم؟ این مسئله را فیلسوفان و دانشمندان در طی قرون و اعصار، مورد مداقه و بحث قرار‌داده‌اند. بنابراین، جای هیچ‌گونه تعجب نیست در روان‌شناسی نوین، که موضوع آن مطالعة علمی رفتار و فرایندهای روانی است، این مسئله مورد توجه روان‌شناسان قرار گرفته باشد.

به طور کلی می‌توان روان‌شناسان را در ارتباط با مسئله جبر و اختیار، به سه گروه تقسیم کرد؛ گروه اول کسانی هستند که قائل به مختاربودن و آزادی انسان هستند؛ برای مثال، مزلو۳۵ و راجرز۳۶ ـ از روان‌شناسان انسان‌گرا۳۷ ـ معتقدند انسان فقط خصوصیات یک ماشین را ندارد که هدایت و کنترل آن در دست انگیزه‌های ناخودآگاه خود ـ آن طور که فروید می‌گفت ـ باشد، بلکه موجودی است که تا حدودی آزادی و اختیار دارد و می‌تواند خود را بسازد و به زندگی خود معنا ببخشد. مزلو از معتقدان سرسخت ارادة آزاد(اختیار) بود. ازدیدگاه او، هر کسی می‌تواند به طور آگاهانه، بهترین راه ارضای نیازها و چگونگی شکوفاکردن توانایی‌های بالقوة خود را انتخاب کند. این انتخاب با ماست تا خویشتن و یا خود خاصی را خلق کنیم که در حال شکوفاشدن باشد یا ما را از بالاترین سطح رشد انسان بازدارد. مردم برای سطحی از رشد که بدان رسیده‌اند، مسئولیت دارند.۳۸

راجزر نیز مانند مزلو، در موضوع ارادة آزاد و جبرگرایی، موضع روشنی دارد. انسان‌هایی با کارکرد کامل در ایجاد خویشتن خود از ارادة آزاد برخوردارند. هیچ وجهی از شخصیت برای آنان از پیش تعیین‌شده نیست.۳۹

آدلر۴۰ معتقد است که هر فرد یکتاست و دارای ارادة آزاد و امکان گزینش نیز برای خلق «خویشتن» در او وجود دارد، هر چند جنبه‌هایی از سرشت آدمی ذاتی است. وی می‌گوید: ما انسان را در زندگی آن گونه می‌بینیم که گویا هیچ چیز به صورت علّی و جبری وجود ندارد و هر چیزی می‌تواند به صورت متفاوت از چیزهای دیگر رخ دهد. در روان‌شناسی از علت و جبرگرایی نمی‌توان سخن به میان آورد.۴۱۴۲

گروه دوم، روان‌شناسانی هستند که انسان را موجودی کاملاً مجبور و فاقد هر گونه اختیار می‌دانند. از این میان می‌توان به فروید۴۳ و اسکینر۴۴ اشاره‌کرد. فروید معتقد است هرچیزی که ما انجام می‌دهیم یا می‌اندیشیم و حتی در رؤیا می‌بینیم، از پیش به وسیلة نیروهای گریزناپذیر و نامریی درون ما رقم خورده است. ما دائماً در چنگال غریزه‌های زندگی و مرگ اسیریم. شخصیت بزرگ‌سالی ما به طور کامل در اثر تعامل‌هایی شکل می‌گیرد که پیش از پنج‌سالگی‌مان ـ سنی که کنترل محدودی بر زندگی خود داشته‌ایم ـ روی داده‌اند. به دلیل این تجربه‌های نخستین، که حائلی ابدی بر ما افکنده‌اند، در هر حرکتمان محکوم به جبر هستیم.۴۵

اسکینر براین باور است که افراد به همان طریق رفتار می‌کنند که ماشین‌ها عمل می‌کنند. ما به وسیلة نیروهای محیط بیرونی رفتار می‌کنیم و نه به وسیلة نیروهای درونی. از زمان فروید تا کنون، ما با هیچ نظریه‌پردازی که در دیدگاه‌های خود تا این درجه جبرگرا باشد و حتی کوچک‌ترین گمان آزادی، اراده و خودمختاری در رفتار را نفی‌کند، روبه رو نشده‌ایم.۴۶

از نوشته‌های بسیار فنی اسکینر تا رمان‌هایی که درباره یک جامعة آرمانی مبتنی بر اصول شرطی‌شدن کنش‌گر نوشته است، همواره بر این مطلب تأکید شده که نباید اجازه داد موضوع آزادی شخص با تجزیه و تحلیل علمی رفتار انسان تداخل کند. در جای دیگر می‌گوید: انسان مختار تصور و برداشتی است که ما در غیاب یک توجیه علمی رفتار انسان به او نسبت می‌دهیم. به تدریج که دانش ما از انسان بیشتر می‌شود، این تصورات و پندارهای بی‌اساس نیز از بین می‌رود.۴۷

در حال حاضر، هیچ‌کدام از این دو دیدگاه، واقعیت ثابت‌شدة علمی ندارد، بلکه در حدّ فرضیه باقی مانده‌اند. البته هرکدام از این فرضیه‌ها، در نحوة نظریه‌پردازی و مدل‌سازی دربارة طبیعت انسان، به طور اساسی تأثیر می‌گذارند.

منطقی، غیرمنطقی

 

35,000 ریال – خرید

تمام مقالات و پایان نامه و پروژه ها به صورت فایل دنلودی می باشند و شما به محض پرداخت آنلاین مبلغ همان لحظه قادر به دریافت فایل خواهید بود. این عملیات کاملاً خودکار بوده و توسط سیستم انجام می پذیرد.

 جهت پرداخت مبلغ شما به درگاه پرداخت یکی از بانک ها منتقل خواهید شد، برای پرداخت آنلاین از درگاه بانک این بانک ها، حتماً نیاز نیست که شما شماره کارت همان بانک را داشته باشید و بلکه شما میتوانید از طریق همه کارت های عضو شبکه بانکی، مبلغ  را پرداخت نمایید. 

 

 

مطالب پیشنهادی:
  • مقاله تنبیه از دیدگاه روان‌شناسی و اسلام
  • مقاله بررسى مبانى انسان‏ شناختى دیدگاه‏ هاى اریک فروم
  • مقاله ماهیت انسان و نیازهای متعالی او از دیدگاه ویکتور فرانکل
  • برچسب ها : , , , , , , ,
    برای ثبت نظر خود کلیک کنید ...

    براي قرار دادن بنر خود در اين مکان کليک کنيد
    به راهنمایی نیاز دارید؟ کلیک کنید
    

    جستجو پیشرفته مقالات و پروژه

    سبد خرید

    • سبد خریدتان خالی است.

    دسته ها

    آخرین بروز رسانی

      دوشنبه, ۴ بهمن , ۱۳۹۵
    
    اولین پایگاه اینترنتی اشتراک و فروش فایلهای دیجیتال ایران
    wpdesign Group طراحی و پشتیبانی سایت توسط دیجیتال ایران digitaliran.ir صورت گرفته است
    تمامی حقوق برایdjkalaa.irمحفوظ می باشد.