مقاله تکامل برزخى در حکمت متعالیه و کتاب و سنت


دنلود مقاله و پروژه و پایان نامه دانشجوئی

مقاله تکامل برزخى در حکمت متعالیه و کتاب و سنت مربوطه  به صورت فایل ورد  word و قابل ویرایش می باشد و دارای ۳۹  صفحه است . بلافاصله بعد از پرداخت و خرید لینک دانلود مقاله تکامل برزخى در حکمت متعالیه و کتاب و سنت نمایش داده می شود، علاوه بر آن لینک مقاله مربوطه به ایمیل شما نیز ارسال می گردد

 فهرست مطالب

چکیده   ۱
مقدّمه   ۲
تکامل برزخى   ۳
گفتار اول: تحریر محل نزاع   ۳
جمع بندى گفتار اول   ۵
گفتار دوم: ادلّه نقلى تکامل برزخى   ۶
گفتار سوم: نظر حکمت متعالیه درباره تکامل برزخى   ۱۰
شواهد پذیرش تکامل برزخى در حکمت متعالیه   ۱۰
شواهد انکار تکامل برزخى در حکمت متعالیه   ۱۱
جمع بندى گفتار سوم   ۱۲
گفتار چهارم: تبیین عقلى حرکت نفس پس از ترک بدن   ۱۳
۱٫ تصحیح تکامل برزخى از راه انکار نیاز همه حرکات به هیولا   ۱۴
۲٫ تبیین تکامل برزخى از راه تصویر نوعى ماده و علقه مادى در عالم برزخ   ۱۷
نتیجه گیرى   ۲۹
پی‌نوشت‌ها:   ۳۰
منابع   ۳۵

منابع

ـ نهج البلاغه، صبحى صالح، قم، هجرت، ۱۴۱۴ق.

ـ ابن ابى جمهور، محمدبن زین الدین، عوالى اللئالى، تصحیح مجتبى عراقى، قم، سیدالشهداء، ۱۴۰۵ق.

ـ ابن سینا، حسین بن عبداللّه، الاشارات و التنبیهات، قم، البلاغة، ۱۳۷۵٫

ـ حرّ عاملى، محمدبن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۰۹ق.

ـ حسن زاده آملى، حسن، هزار و یک نکته، چ دوم، تهران، مرکز نشر فرهنگى رجاء، ۱۳۶۵٫

ـ داماد، میر محمدباقر، القبسات، به اهتمام مهدى محقق و دیگران، چ دوم، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷٫

ـ دیلمى، حسن بن محمد، ارشاد القلوب الى الصواب، قم، شریف رضى، ۱۴۱۲ق.

ـ صدوق، محمدبن على، الامالى، چ پنجم، بیروت، اعلمى، ۱۴۰۰ق.

ـ ـــــ ، عیون اخبارالرضا علیه السلام، تصحیح مهدى لاجوردى، تهران، جهان، ۱۳۷۸ق.

ـ ـــــ ، من لا یحضره الفقیه، تصحیح على اکبر غفارى، چ دوم، قم، انتشارات اسلامى، ۱۴۱۳ق.

ـ طبرسى، احمدبن على، الاحتجاج على أهل اللجاج، مشهد، مرتضى، ۱۴۰۳ق.

ـ قمى، على بن ابراهیم، تفسیر القمى، تصحیح طیب موسوى جزائرى، چ سوم، قم، دارالکتاب، ۱۴۰۴ق.

ـ کلینى، محمدبن یعقوب، کافى، قم، دارالحدیث، ۱۴۲۹ق.

ـ مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، چ دوم، بیروت، دار إحیاء التراث العربى، ۱۴۰۳ق.

ـ ـــــ ، مرآه العقول، تصحیح سیدهاشم رسولى محلاتى، چ دوم، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۴۰۴ق.

ـ مفید، محمدبن محمد نعمان، الفصول المختارة، تصحیح على میرشریفى، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.

ـ ـــــ ، الامالى، تصحیح حسین استادولى و على اکبر غفارى، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.

ـ ملّاصدرا (صدرالدین محمدبن ابراهیم شیرازى)، اسرارالآیات،تهران،انجمن اسلامى حکمت وفلسفه ایران،۱۳۶۰٫

ـ ـــــ ، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، چ سوم، بیروت، دار احیاء التراث العربى، ۱۹۸۱م.

ـ ـــــ ، الشواهد الربوبیة، تصحیح و تعلیق سید جلال الدین آشتیانى، چ دوم، مشهد، المرکزالجامعى للنشر، ۱۳۶۰٫

ـ ـــــ ، المبدأ و المعاد، تصحیح سید جلال الدین آشتیانى، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۵۴٫

ـ ـــــ ، المظاهر الالهیة فى اسرار العلوم الکمالیة، مقدمه و تصحیح و تعلیق سیدمحمد خامنه اى، تهران، بنیاد حکمت اسلامى صدرا، ۱۳۸۷٫

ـ ـــــ ، ایقاظ النائمین، مقدمه و تصحیح محسن مؤیدى، تهران، انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران، بى تا.

ـ ـــــ ، شرح الهدایة الاثیریة، تصحیح محمدمصطفى فولادکار، بیروت، موسسة التاریخ العربى، ۱۴۲۲ق.

ـ ـــــ ، شرح اصول الکافى، تصحیح محمد خواجوى، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، ۱۳۸۳٫

ـ ـــــ ، کسر الاصنام الجاهلیة، تهران، بنیاد حکمت اسلامى صدرا، ۱۳۸۱٫

ـ ـــــ ، مجموعه رسائل فلسفى صدرالمتألّهین، تصحیح حامد ناجى اصفهانى، تهران، حکمت، ۱۳۷۵٫

ـ ـــــ ، مفاتیح الغیب، مقدمه و تصحیح محمد خواجوى، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، ۱۳۶۳٫

ـ موسوى خمینى، سیدروح اللّه، شرح چهل حدیث، چ هفتم، بى جا، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، ۱۳۷۵٫

ـ هاشمى خویى، میرزا حبیب اللّه و دیگران، منهاج البراعة فى شرح نهج البلاغة، تصحیح ابراهیم میانجى، چ چهارم، تهران، مکتبة الإسلامیة، ۱۴۰۰ق.

چکیده

بر اساس بسیارى از آموزه هاى شریعت مقدس اسلام، حرکت جوهرى انسان پس از مرگ نیز ادامه دارد. ملّاصدرا نیز در پاره اى موارد چنان سخن گفته که گویى حرکت روح در عوالم غیرمادى را پذیرفته است. با این وجود، وى غالبا ترک بدن را رهایى از تحول دانسته و مرگ را پایان حرکت نفس اعلام کرده است. به هر حال، جدا از رأى نهایى و عقیده شخصى ملّاصدرا، از بسیارى عبارات و مبانى حکمت متعالیه مى توان استفاده کرد و تصویرى عقلى از تداوم حرکت نفس پس از بدن ارائه داد. مقاله حاضر، تلاشى است براى تبیین خردپسند حرکت مزبور در چارچوب مبانى حکمت صدرایى.

کلیدواژه ها: تکامل، حرکت، نفس، برزخ، حکمت متعالیه.

 

مقدّمه

ملّاصدرا حرکت جوهرى نفس را در قلمروى ویژه طرح کرده است. از نظر او نفس از جسمانیت مى آغازد و تا زمانى که جسمانى و همراه بدن است، متحرک است.۱ بى شک ظاهر برخى از متون نقلى، تأییدکننده نظر اویند: «وَأَنذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِیَ الْأَمْرُ وَهُمْ فِی غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا یُؤْمِنُونَ» (مریم: ۳۹)؛ «إِنَّ الْیوْمَ عَمَلٌ بِلَا حِسَابٍ وَ غَدا حِسَابٌ بِلَا عَمَل»؛۲ «إِنَّمَا الدُّنْیا دَارُ مَجَازٍ وَ الْآخِرَةُ دَارُ قَرَارٍ فَخُذُوا مِنْ مَمَرِّکُمْ لِمَقَرِّکُمْ.»۳ با این حال، ظاهر متون نقلى بسیارى نیز منافى رأى اویند. بسیارى از متون نقلى از سویى، پیشینه طولانى ترى براى نفوس قایل اند و از سوى دیگر حرکت جوهرى نفس را طولانى تر از مدت همراهى نفس با بدن طبیعى تصویر مى کنند. پس بحث نقلى حاضر، به ظاهر دو چهره دارد: ۱٫ ایرادات نقلى به پیشینه حرکت جوهرى نفس؛ ۲٫ ایرادات نقلى به ادامه حرکت جوهرى نفس.

     البته تعارض روایات و آیات در بحث اول، ناظر به اصل حدوث نفس پیش از بدن اند، نه حرکت به معناى خاص پیش از بدن. از این رو چون شاهدى بر حرکت جوهرى نفس پیش از بدن نیافتیم، بحث خود را بر آیات و روایات دسته دوم متمرکز مى کنیم و آن را با عنوان تکامل برزخى پى مى گیریم.

 

تکامل برزخى

عنوان تکامل برزخى را به خاطر معروف و مشهور بودن آن برگزیدیم؛ اما این عنوان چندان گویاى منظور ما نیست. از این رو نخست مقصد و مقصود خود را از تکامل برزخى روشن مى کنیم، و سپس به سراغ برخى ادلّه نقلى که دلالت نسبتا روشن ترى بر تکامل برزخى دارند، مى رویم. آن گاه نظر حکمت متعالیه را درباره آن جویا مى شویم و سرانجام به تبیین عقلى حرکت نفس پس از بدن مى پردازیم.

گفتار اول: تحریر محل نزاع

براى رفع ابهام از عنوان بحث و تشریح محل نزاع باید به چند نکته توجه کرد:

     ۱٫ منظور از «تکامل»، مطلق تحولات نفس است، نه خصوص استکمال مؤمنان. آرى، اگر همه حرکات را استکمالى و اشتدادى بپنداریم، تحول و تکامل به یک معنا خواهند بود. در فرض اخیر، اشتدادى بودن حرکت جوهرى نفسِ کفار به معناى سیر جوهر نفسانى آنها در درکات است و منافى ادامه، بلکه افزایش عذاب آنان نخواهد بود؛

     ۲٫ به کار بردن لفظ «برزخ»، براى نفى حرکت احتمالى نفس در قیامت و بهشت و جهنم نیست؛ بلکه بیشتر از آن روست که تکامل در برزخ در حد مسلمات فرقه ناجیه است؛۴ اما به ظاهر کسى تحول جوهرى در قیامت را جزو مسلمات شریعت حق ندانسته است؛

     ۳٫ سخن در حرکت مصطلح (تغیر تدریجى) است نه حرکت به معناى عام که به اعتقاد ملّاصدرا در همه ماسوى اللّه سارى و جارى است؛۵

    ۴٫ کاربرد واژه «نفس» براى عوالم پس از دنیا، صرفا براى سهولت در تعبیر است؛ وگرنه اطلاق «نفس» به حمل شایع، براى دوره خاصى از سرگذشت آن، حقیقى، و قبل و بعد از آن دوره، مجازى است. توجه به این نکته براى پرهیز از مناقشات لفظى، ضرورى است؛۶

    ۵٫ نزاع بر سر تکاملى است که پس از مرگ روى مى دهد، نه تجسم تکاملى که در دنیا و در زمان حیات شخص اتفاق افتاده است. پس اگر در حدیثى گفته شده که پیامد عملى، فلان نعمت یا نقمت یا کسب فلان درجه یا درکه است، روایت مزبور دلالتى بر آنچه ما قصد کرده ایم نخواهد داشت، مگر آنکه چنین استظهار شود که در اثر فلان عمل، تحولاتى پس از مرگ روى مى دهد. به عبارت دیگر آیات و روایاتى درخور بحث مایند که حاکى از تحولاتى باشند که ظرف وقوع آنها پس از مرگ باشد؛ نه اینکه تحولاتى را حکایت کنند که تنها ظرف کشف آنها پس از مرگ است؛

     ۶٫ تکامل برزخى، بر حرکت اختیارى نفس به همان صورتى که در دنیا براى نفس متصور است ـ که نفس بر سر دوراهى ها گرفتار مى شود و در کشاکش امیال و گرایش ها، با انتخاب عالمانه و عامدانه یکى از اطراف، سیر جوهرى مى کند ـ متوقف نیست. به عبارت دیگر با فرض ارتفاع این گونه از اختیار، و امتناع این نحو انتخاب پس از مرگ، باز هم تکامل برزخى ممکن است؛ به این صورت که انسان ها در برزخ همچنان بر سر سفره اعمال گذشته خود باشند و متناسب با سنت هاى حسنه و سیئه اى که جارى کرده اند و به خاطر باقیات صالحاتى۷ که بر جاى گذاشته اند یا اعمال صالحى که در دنیا مرتکب شده اند، درجات یا درکاتى را کسب کنند که پیش از این فاقد بودند. البته این تکامل نیز از باب اینکه «الامتناع بالاختیار لا ینافى الاختیار»، حرکتى اختیارى به شمار مى آید.

     قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و آله: «مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً، فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا إِلى یوْمِ الْقِیامَةِ.»۸

    قَالَ النَّبِى صلى الله علیه و آله: «إِذَا مَاتَ ابْنُ آدَمَ انْقَطَعَ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةٍ وَلَدٍ صَالِحٍ یدْعُو لَهُ وَ عِلْمٍ ینْتَفَعُ بِهِ بَعْدَ مَوْتِهِ وَ صَدَقَةٍ جَارِیةٍ.»۹

    یادآورى نکته اخیر از آن رو ضرورت دارد که براساس برخى نصوص دینى، برخى از انسان ها پس از مرگ، امتحان مى شوند و مطابق نتیجه امتحان با آنها رفتار مى شود۱۰ و برخى از افراد که در دنیا فرصت عمل نیافته اند، در برزخ تحت تربیت قرار مى گیرند و احیانا فرصت عمل مى یابند؛۱۱ در حالى که بر اساس پاره اى دیگر از متون شرعى، پس از مرگ ـ بلکه از لحظاتى که سکرات موت ظاهر مى شوند ـ ایمان پذیرفته نمى شود و عمل رخت مى بندد: «یَوْمَ یَأْتِی بَعْضُ آیَاتِ رَبِّکَ لاَ یَنفَعُ نَفْسا إِیمَانُهَا لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِن قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمَانِهَا خَیْرا.» (انعام: ۱۵۸)۱۲

جمع بندى گفتار اول

حاصل گفتار اول این است که بحث کنونى ما در تکامل برزخى، از هر جهت موجبه جزئیه است؛ یعنى در مقابل ادعاى کلى «امتناع حرکت نفوس پس از ترک بدن»، به دنبال بررسى «امکان عقلى حرکت جوهرى بعضى از نفوس بعد از مرگ» هستیم. نه کلیت و دوام و ضرورت آن را قصد کرده ایم، نه کمیت و لمیت آن را و نه حتى وقوع عقلى آن را؛ یعنى تنها به برداشتن مانع عقلى از سر راه حرکت نفس پس از بدن، و باز کردن راه بر متون بى شمار نقلى حاکى از چنین حرکتى مى اندیشیم. پس:

     ۱٫ به دنبال این نیستیم که آیا حرکت نفس در برزخ دایمى است یا خیر؛ یعنى ادعاى «دوام» حرکت نفس پس از مرگ را نداریم؛

     ۲٫ به سراغ این ادعا نمى رویم که آیا در قیامت هم حرکتى براى نفس متصور است یا خیر؛ یعنى با «کمیت» و حد و حدود حرکت نفس پس از بدن کارى نداریم؛

     ۳٫ نمى خواهیم از چرایى وقوع حرکت در برزخ بحث کنیم، که مثلاً بر اثر اعمال دنیایى است یا به علل دیگرى است که پس از مرگ براى شخص در برزخ روى مى دهد یا…؛ یعنى «لمیت» وقوع حرکت نفس پس از بدن موردنظر ما نیست؛

     ۴٫ در پى بررسى تداوم سیر جوهرى همه نفوس پس از بدن نیستیم؛ یعنى کلیت افرادى هم از بحث ما بیگانه است؛

     ۵٫ ضرورت حرکت همه یا بعضى از نفوس را نیز قصد نکرده ایم؛ یعنى به بررسى امکان حرکت بسنده کرده ایم؛

     ۶٫ تلاشى براى اقامه دلیل عقلى بر «وقوع» حرکت در برزخ نمى کنیم؛ یعنى با تثبیت امکان عقلى تکامل برزخى، اثبات وقوع آن را به مستندات نقلى وامى گذاریم.

إذا أزلنا ظاهرة عن الإحالة و الامتناع و أوقعنا المخبر به موقع الجواز و الإمکان…، قام التنزیل و الأخبار النبویة فیه مقام البراهین فى المعانى الهندسیة، و مقام الأدلة الواضحة فى المعانى الطبیعیة و الإلهیة.۱۳

گفتار دوم: ادلّه نقلى تکامل برزخى

شمار آیات و روایات دال بر حرکت جوهرى نفس پس از ترک ظاهرى بدن، بیش از آن است که بتوان در این مجال همه را بیان کرد. از این رو، به گونه گذرا، به برخى از آنها اشاره مى کنیم و تفصیل مطلب را به فرصتى دیگر وامى گذاریم.

     دسته اول

آیات و روایات فراوانى که در زمینه سنت هاى حسنه (عدل)۱۴ و سیئه وارد شده اند، به روشنى دلالت بر حرکت جوهرى نفس در برزخ مى کنند.۱۵ همان گونه که در دنیا، نفسى که همراه بدن است با عمران یک مسجد یا ساخت یک میکده به منزله عملى اختیارى متحول مى شود، در برزخ نیز با هر انتفاع و اضرارى که از ناحیه مسجد و میکده مزبور به افراد یا جوامع مى رسد، شخصْ تحولى جوهرى به معناى متعارف و مصطلح آن مى یابد. از سوى دیگر، پاره اى از اعمال، جدا از اینکه منشأ تحقق سنت حسنه اى شوند، پیامدهاى طولانى و نیکویى دارند که پس از مرگ نیز به انسان سود مى رسانند.۱۶

 

30,000 ریال – خرید

تمام مقالات و پایان نامه و پروژه ها به صورت فایل دنلودی می باشند و شما به محض پرداخت آنلاین مبلغ همان لحظه قادر به دریافت فایل خواهید بود. این عملیات کاملاً خودکار بوده و توسط سیستم انجام می پذیرد.

 جهت پرداخت مبلغ شما به درگاه پرداخت یکی از بانک ها منتقل خواهید شد، برای پرداخت آنلاین از درگاه بانک این بانک ها، حتماً نیاز نیست که شما شماره کارت همان بانک را داشته باشید و بلکه شما میتوانید از طریق همه کارت های عضو شبکه بانکی، مبلغ  را پرداخت نمایید. 

 

 

مطالب پیشنهادی:
  • مقاله حقیقت وجود و ظهورات آن در حکمت متعالیه
  • مقاله بررسى برخى پیامدهاى رویکرد نوین دو حوزه سینوى ـ صدرایى در معرفت‏ شناسى قوه خیال
  • مقاله محدوده و قلمرو معرفت در نظام معرفت‏ شناسى حکمت متعالیه و فیلسوفان دکارتى
  • مقاله حیات برزخى از منظر حکمت متعالیه، قرآن و سنّت
  • مقاله موضوع حکمت متعالیه: وجود لابشرط مقسمى
  • برچسب ها : , , , , , , , ,
    برای ثبت نظر خود کلیک کنید ...

    براي قرار دادن بنر خود در اين مکان کليک کنيد
    به راهنمایی نیاز دارید؟ کلیک کنید
    

    جستجو پیشرفته مقالات و پروژه

    سبد خرید

    • سبد خریدتان خالی است.

    دسته ها

    آخرین بروز رسانی

      دوشنبه, ۲۷ دی , ۱۳۹۵
    
    اولین پایگاه اینترنتی اشتراک و فروش فایلهای دیجیتال ایران
    wpdesign Group طراحی و پشتیبانی سایت توسط دیجیتال ایران digitaliran.ir صورت گرفته است
    تمامی حقوق برایdjkalaa.irمحفوظ می باشد.