مقاله حکمت و تزکیه نفس و رابطه آنها در حکمت متعالیه


دنلود مقاله و پروژه و پایان نامه دانشجوئی

مقاله حکمت و تزکیه نفس و رابطه آنها در حکمت متعالیه مربوطه  به صورت فایل ورد  word و قابل ویرایش می باشد و دارای ۴۴  صفحه است . بلافاصله بعد از پرداخت و خرید لینک دانلود مقاله حکمت و تزکیه نفس و رابطه آنها در حکمت متعالیه نمایش داده می شود، علاوه بر آن لینک مقاله مربوطه به ایمیل شما نیز ارسال می گردد

 فهرست مطالب

چکیده   ۱
مقدّمه   ۲
حقیقت حکمت   ۳
غایات و نتایج حکمت   ۷
۱٫ تقسیم غایات حکمت به دنیوی و اخروی   ۷
۲٫ بررسی غایات حکمت بر اساس تقسیم آن به اصلی و فرعی   ۲۱
بررسی تفصیلی ارتباط حکمت با کمال و تهذیب نفس   ۲۲
تزکیه نفس؛ شرط مهم تحصیل و قبول حکمت   ۲۶
۱٫ براهین تجرّد نفس:   ۲۷
جمع‌بندی   ۲۹
منابع   ۳۰

منابع

ـ ابن‌سینا، التعلیقات، چ چهارم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۹٫

ـ ـــــ ، الهیات الشفاء، تصحیح سعید زاید و الأب قنواتی، قم، مکتبة آیه‌اللّه المرعشی النجفی، ۱۴۰۴٫

ـ ـــــ ، منطق الشفاء، تصحیح سعید زاید و الأب قنواتی، قم، مکتبة آیه‌اللّه المرعشی النجفی، ۱۴۰۵٫

ـ ابن عربی، محیی‌الدین، الفتوحات المکّیه، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج ۳٫

ـ ـــــ ، الفتوحات المکّیه، تحقیق عثمان یحیی و ابراهیم مدکور، قاهره، الهیئة المصریة العامّة للکتاب، ۱۳۹۲ ق، ج ۳ و ۱۳٫

ـ حرّ عاملی، محمّدبن الحسن، وسائل‌الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث العربی، ۱۴۰۹، ج ۲۳٫

ـ حسن‌زاده آملی، حسن، تعلیقات شرح المنظومة، تحقیق مسعود طالبی، تهران، ناب، ۱۴۲۲، ج ۵٫

ـ ـــــ ، ممدّ الهمم در شرح فصوص‌الحکم، قم، رجاء، ۱۳۶۵٫

ـ رازی، فخرالدین، المباحث المشرقیة، تحقیق محمّد المعتصم باللّه بغدادی، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۹۹۰، ج ۱٫

ـ سبزواری، ملّاهادی، التعلیقات علی الشواهد الربوبیة، تصحیح سیدجلال‌الدین آشتیانی، چ سوم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۸۲٫

ـ ـــــ ، شرح‌المنظومة، تصحیح مسعود طالبی، تهران، ناب، ۱۴۲۲، ج ۵٫

ـ سهروردی، شهاب‌الدین، مجموعه مصنّفات شیخ اشراق، تصحیح هانری کربن و سیدحسین نصر، چ دوم، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۵۵، ج ۲٫

ـ شهید ثانی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، چ سوم، قم، اسماعیلیان، ۱۳۷۵، ج ۱ و ۳٫

ـ طباطبائی، سید محمّدحسین، بدایه‌الحکمة، چ سوم، قم، مکتبة الاعلام الاسلامی، ۱۴۱۰٫

ـ ـــــ ، نهایه‌الحکمة، تصحیح عبّاس‌علی زارعی سبزواری، چ چهاردهم، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۷٫

ـ طوسی، محمّدبن حسن، الاستبصار فیما اختلف من‌الاخبار، چ سوم، تهران، دارالکتب‌الاسلامی، ۱۳۹۰ ق، ج ۴٫

ـ عیّاشی، محمّدبن مسعود، التفسیر (تفسیر العیّاشی)، تصحیح سیدهاشم رسولی محلّاتی، تهران، علمیه، ۱۳۸۰ق، ج ۱٫

ـ قربانی، رحیم، «بازشناسی معنا و تعریف حکمت از منظر ملّاصدرا»، معرفت فلسفی ۱۵ (بهار ۱۳۸۶)، ص ۲۲۵ـ۲۵۸٫

ـ قمی، علی‌بن ابراهیم، تفسیر القمی، چ سوم، قم، دارالکتاب، ۱۴۰۴، ج ۱٫

ـ قیصری، داود، شرح فصوص‌الحکم، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵٫

ـ کلینی، محمّدبن یعقوب، الکافی، چ چهارم، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵، ج ۱ و ۶٫

ـ مجلسی، محمّدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۴، ج ۶۲ و ۶۵٫

ـ محقّق حلّی، ابوالقاسم نجم‌الدین جعفربن‌حسن، شرائع‌الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، تحقیق سیدصادق شیرازی، چ ششم، تهران، استقلال،۱۳۸۳، ج ۲٫

ـ ملّاصدرا (صدرالدین محمّدبن ابراهیم شیرازی)، اسرارالآیات، تصحیح محمّد خواجوی، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۶۰٫

ـ ـــــ ، الحاشیة علی الالهیّات، قم، بیدار، بی‌تا.

ـ ـــــ ، الحکمة المتعالیة فی الاسفارالاربعة العقلیة، قم، مصطفوی، ۱۳۶۸، ج ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸ و ۹٫

ـ ـــــ ، الشواهد الربوبیة، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، چ سوم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۸۲٫

ـ ـــــ ، العرشیة، تصحیح غلامحسین آهنی، تهران، مولی، ۱۳۶۱٫

ـ ـــــ ، المبدأ و المعاد، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۸۰٫

ـ ـــــ ، المشاعر، تصحیح هانری کربن، چ دوم، تهران، طهوری، ۱۳۶۳٫

ـ ـــــ ، المظاهر الالهیّة، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، چ دوم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۷٫

ـ ـــــ ، تفسیر آیه‌النور، تصحیح محمّد خواجوی، تهران، مولی، ۱۳۶۲٫

ـ ـــــ ، تفسیر القرآن الکریم، تصحیح محمّد خواجوی، قم، بیدار، ۱۳۶۴، ج ۳٫

ـ ـــــ ، تفسیر القرآن الکریم، تصحیح محمّد خواجوی، قم، بیدار، ۱۳۶۱، ج ۶٫

ـ ـــــ ، تفسیر سوره‌الجمعة، تصحیح محمّد خواجوی، تهران، مولی، ۱۳۶۳٫

ـ ـــــ ، رسالة الحشر، تصحیح و ترجمه محمّد خواجوی، تهران، مولی، بی‌تا.

ـ ـــــ ، شرح اصول‌الکافی، تصحیح محمّد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۶، ج ۱٫

ـ ـــــ ، شرح اصول‌الکافی، تصحیح محمّد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۷، ج ۲٫

ـ ـــــ ، شرح اصول‌الکافی، تصحیح محمّد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۷۰، ج ۳٫

ـ ـــــ ، شرح الهدایة الاثیریة، چ سنگی، ۱۳۱۳ق.

ـ ـــــ ، التفسیر الکبیر، تصحیح سیدعبداللّه فاطمی، چ دوم، قم، مطبعة الحکمة، ۱۳۹۳ ق.

ـ ـــــ ، مفاتیح‌الغیب، تصحیح محمّد خواجوی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۳٫

چکیده

حکمت بر اساس تقسیم آن بر پایه قوای نفس، دو شاخه نظری و عملی را شامل می‌شود. حکما از دیرباز، بر همراه بودن تحصیل و تکمیل این دو شاخه برای تحقّق تعریف و معنای «حکمت» تأکید داشته‌اند. ملّاصدرا نیز همچون سایر حکما، به این همگامی تصریح و بر آن تأکید کرده است. اما حکمت عملی به لحاظ داشتن مایه‌های کاربردی و عملی برای تکمیل و تعالی نفس، با تزکیه نفس ملازم است. و چون غایت حکمت، تکمیل نفوس است، بنابراین، تزکیه نفس با حکمت، تعریف آن، و غایت آن ارتباط تنگاتنگی دارد.

نوشته حاضر به بررسی این ارتباط از نظر ملّاصدرا می‌پردازد و سعی کرده است با توجه به مبانی و مطالب حکمت متعالیه، حقیقت حکمت و ارتباط آن با ایمان و تزکیه نفس را تشریح و تصویر کند، نکاتی درباره غایات حکمت ذکر نماید و سپس به بررسی تفصیلی رابطه دوسویه غایات حکمت و تزکیه نفس بپردازد و از این طریق، این نکات را اثبات کند: ۱٫ دغدغه اصلی ملّاصدرا در تعریف و «ارائه حکمت متعالیه»، کمال نفس و تزکیه آن بوده است. ۲٫ غایات حکمت، که ملّاصدرا و دیگران از آنها به «غایت» تعبیر نموده‌اند، در حقیقت، غایات و نتایج عملی و هستی‌شناختی هستند، نه غایات علم‌شناختی و روش‌شناختی. ۳٫ حکمت عامل اصلی تزکیه صحیح نفس، و تزکیه نفس نیز عامل اصلی فهم صحیح مسائل فلسفی است. ۴٫ تزکیه نفس در شکل‌گیری مفهوم، تعریف، مصداق و غایات این جهانی حکمت، نقش بسیار اساسی دارد و بررسی جامع موارد وابستگی فهم مسائل حکمت بدان ضروری به نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها: تزکیه نفس، حکمت، ملّاصدرا، غایت، استکمال نفس، معرفه‌النفس، شناخت حقایق اشیا.

 

مقدّمه

برای فهم و تصور درست رابطه حکمت و تزکیه نفس، توجه به چند نکته، به عنوان مبانی و اصول بحث، ضروری است.

۱٫ تعریف «حکمت»: ملّاصدرا ده تعریف برای «حکمت و فلسفه» ذکر کرده است: معرفة حقایق‌الاشیاء،۲ معرفة اللّه،۳ افضلُ علمٍ بأفضل معلومٍ،۴ التشبّه باللّه،۵ استکمال النفس الانسانیة،۶ دگرگونی نفس به جهانی عقلی،۷ معرفه‌النفس،۸ ادراک الکلیات،۹ تمییز حق از باطل،۱۰ علم به غایات اشیا.۱۱

مهم‌ترین تعریفی که ملّاصدرا از میان این تعاریف بر آن تأکید دارد، «معرفت حقایق للاشیاء»، «معرفة اللّه»، «معرفه‌النفس»، و «استکمال النفس الانسانیة» است. این چهار تعریف از لحاظ روش‌شناختی، در بحث «رئوس ثمانیه» و علم‌شناسی، مبنا و محور ترسیم و تشکیل پارادایم «حکمت متعالیه» هستند. در واقع، ملّاصدرا با شرح و تبیین این چهار تعریف، به طور مفصّل و تأکیدی ـ در کنار سایر تعاریف به اجمال ـ چارچوب حکمت متعالیه را پی‌ریزی کرده است.۱۲

آنچه در این چهار تعریف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، دغدغه اصلی ملّاصدرا نسبت به نفس‌شناسی است. در واقع، رکن اصلی همه این تعاریف، نفس است و از همین‌رو، مسائل مربوط به نفس، جایگاه ویژه‌ای در چارچوب طرّاحی شده توسط ملّاصدرا ـ یعنی حکمت متعالیه ـ دارند، به گونه‌ای که او در پیکربندی ساختار فلسفه‌اش، نفس را محور و ستون اصلی قرار داده، حکمت را بر پایه قوای نفس تقسیم کرده۱۳ و غایت حکمت را نیز بر اساس کمال نفس ترسیم نموده است.۱۴ بنابراین، نیل به کمال نفس و تحصیل حکمت، رابطه تنگاتنگی دارند که از لحاظ نظری و عملی قابل بررسی هستند.

۲٫ تزکیه نفس: به دلیل آنکه دغدغه اصلی ملّاصدرا در تعریف «حکمت» معرفت نفس و استکمال آن است و معرفت نیز همراه با عمل به مقتضای آن مطرح است نه به تنهایی،۱۵ و یکی از مهم‌ترین مقتضاهای معرفت نفس، که عمل به آن ضروری و اجتناب‌ناپذیر است، تزکیه و تهذیب نفس است، بنابراین، بررسی رابطه حکمت و تزکیه نفس و یافتن جایگاه این ارتباط در حکمت متعالیه امری ضروری است. در این نوشتار، به نقد و بررسی این دو مسئله مهم می‌پردازیم.

حقیقت حکمت

همه تعاریف «حکمت» به تعریف نخست ـ یعنی «شناخت حقایق اشیا» برمی‌گردند. با دقت در این تعریف و تحلیل آن، به بحث درباره «حقیقت اشیا» رهنمون می‌شویم. اما با صرف‌نظر از اینکه امکان و عدم امکان شناخت حقایق، جنجال دیرینی در میان حکما بوده است۱۶ و ملّاصدرا بدان پاسخ مثبت دارد،۱۷ سؤال اساسی این است که «مصداق این تعبیر (یعنی حقیقت اشیا) در جهان عینی، بواقع چیست؟» ملّاصدرا فقط یک پاسخ به این پرسش دارد: او مصداق عینی حکمت را در «ایمان» یافته و در این‌باره چنین نوشته است:

تنویر عقلی: اعلم اَنّ الحقیقی من الایمان هو الذی به یصیرالانسان انسانا حقیقیا عقلیا بعد ما کان انسانا حیوانیا و به یخرج من القوّة الی الفعل فی الوجود البقائی الأخروی و یتخلّص عن ألم الجحیم و التعذیب بالنار… و هذه الحقیقة الایمانیة یعبّر عنها بعبارات مختلفة و یسمّی بأسماء متعددة فی لسان الشرع و العقل، فتارة یعبّر عنه بالنور و تارة بالحکمة. فکلّ انسان حکیم مؤمن و کلّ مؤمن حقیقی فهو حکیم، اذ الحکمة بالحقیقة هی «معرفة الاشیاء الموجودة کما هی بحسب الطاقة البشریة»، و اصل الموجودات هو الباری‌ء و ملائکته و رسله.۱۸

ملّاصدرا در این تعبیر، اصل و اساس ایمان را همان حکمت معرفی کرده، همان‌گونه که علّامه مجلسی نیز چنین نوشته است:

فاصلُ الایمان هو کمال القوّة العلمیّة منها و متمّماته و هی مکارم الاخلاق، و العبادات هی کمال القوّة العملیة.۱۹

البته خود ملّاصدرا در شرح این تعبیر، چنین نوشته است:

قاعدة فی انّ رأس السعادات و رئیس الحسنات هو اکتساب الحکمة الحقّة، اعنی: العلم باللّه و صفاته و افعاله و ملکه و ملکوته و العلم بالیوم الآخر و منازله و مقاماته من البعث و الحشر… و هی الایمان الحقیقی و الخیر الکثیر و الفضل العظیم المشار الیه فی قوله تعالی: (وَ مَن یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْرا کَثِیرا) (بقره: ۲۶۹) فظهر أنّ الاعتقاد بهذه الامور هو الایمان الحقیقی و به یحصل الکرامة عنداللّه و الزلفی لدیه و ذلک لأنّ الانسان باکتساب هذه العلوم الالهیّة یصیر من حزب الملائکة المقرّبین لما تقرّر فی مقامه بالبرهان أنّ النفس الناطقة یترقّی فی الاستکمالات العلمیة من حدّ العقل الهیولانی الّذی هو جوهر نفسانی بالفعل، لکنّه مادة روحانیة الی حدّ العقل بالفعل و هو جوهر نورانی فیه صور جمیع الموجودات علی وجه مقدّس و هو نور یترائی فیه الاشیاء کما هی.۲۰

ملّاصدرا در این قاعده، علم به خداوند و صفات و افعال او، علم به حقایق معاد، علم به جهان مادی و غیرمادی و علم به نفس و زوایای آن را مصداق عینی حکمت دانسته که البته مراد از «علم» در اینجا، صرفا دانستن اجمالی و عامیانه و یا تقلیدی نیست، بلکه یقین برهانی و شهودی است. ملّاصدرا این نکته را با این تعبیر یادآوری کرده است:

ایّها الاخوان السالکون الی اللّه بنور العرفان! استمعوا باستماع قلوبکم مقالتی لینفذ فی بواطنکم نور حکمتی و اطیعوا کلمتی و خذوا عنّی مناسک طریقتی من الایمان باللّه و الیوم الآخر ایمانا حقیقیا حاصلاً للانفس العلّامة بالبراهین الیقینیة و الآیات الالهیة… .۲۱

در واقع، او یقین برهانی به خداوند و قیامت و احوال آن و مسائل مربوط به آن دو را ایمان حقیقی و حکمت راستین دانسته، ایمان به امور مزبور و علم به آنها و همچنین عمل به مقتضای آن علم و ایمان را حکمت می‌داند و به همین دلیل می‌نویسد:

حقیقة الحکمة هی معرفة اللّه تعالی و طاعته، و بعبارة أخری، الایمان باللّه و بملائکته و کتبه و رسله و الیوم الآخر و العمل بمقتضاه، و بعبارة أخری، العلم بحقائق الاشیاء کما هی علیه و الزهد فی الدنیا… .۲۲

این نوع از «این‌همانی» میان حکمت و ایمان بدین دلیل است که در حقیقت، مسائل حکمت اثبات جمیع حقایق وجودی بوده و با شناخت وجود باری و صفات و افعال او همسان است.۲۳ بنابراین، مصداق عینی حکمت همان ایمان است۲۴ و ایمان نیز جز از طریق علم یقینی و برهانی حاصل نمی‌شود.۲۵

با این رویکرد، حکمت و ایمان با وجود اختلاف و تباین مفهومی، اتحاد و هم‌سیاقی در مصداق دارند و ملّاصدرا با تبیینی که از این مسئله ارائه کرده است، اختلافی میان آن دو نمی‌بیند.۲۶ او در به تصویر کشیدن حکمت راستین، تلاش‌های فراوانی به انجام رسانده است.۲۷

نکته حایز اهمیت در این مرحله از بحث، که ملّاصدرا آن را پیش کشیده، معرفت نفس و ارتباط آن با حقیقت حکمت است. او به خاطر دغدغه اصلی خود در باب حقیقت‌یابی درباره اشیای جهان هستی ـ یعنی آنچه با شناخت نفس به دست می‌آید ـ پاسخ تمام معمّاهای هستی را در شناخت نفس می‌داند.۲۸ این نکته را می‌توان با چنین برهانی تبیین کرد: معرفت حقیقت اشیا با معرفت خدا امکان‌پذیر است و بدان تحققق می‌یابد.۲۹ معرفت خداوند نیز با معرفت نفس حاصل می‌شود و از سوی دیگر، معرفت صحیح و کامل نفس و حقایق آن نیز نیازمند تزکیه و تهذیب است و بدون تطهیر نفس، نمی‌توان به حقیقت نفس نایل شد.۳۰ بنابراین، نیل به حقیقت اشیا، به تزکیه نفس نیازمند است. در واقع، نتیجه این برهان چنین است: نیل به حقایق با معرفت نفس حاصل می‌شود، و چون معرفت نفس از طریق تزکیه نفس به دست می‌آید، وسیله حصول شناخت حقایق نیز تزکیه و تهذیب نفس به شمار می‌رود.

ملّاصدرا در پی رهیافت به اهمیت شناخت نفس و نقش اساسی آن در معرفت حقایق اشیا، نفس‌شناسی را «امّ‌الحکمة»۳۱ و «اصل السعادة»۳۲ معرفی کرده و از آن به «حکمت نوری» تعبیر نموده است.۳۳ علاوه بر این، مهم‌ترین دغدغه ملّاصدرا در معرفت نفس، راه و روش این معرفت است که با استکمال دو بعدی (هم علمی و هم عملی) نفس حاصل می‌شود۳۴ و البته استکمال نفس نیز با تزکیه و تصفیه آن به دست می‌آید.۳۵

ملّاصدرا درباره اهمیت اساسی تزکیه و تهذیب نفس در دست‌یابی به استکمال نفس، می‌نویسد:

فی مراتب العقل العملی للانسان، و هی منحصرة بحسب الاستکمال فی اربع: الاولی تهذیب الظاهر باستعمال الشریعة الالهیة و الآداب النبویة؛ و الثانیة تهذیب الباطن و تطهیر القلب عن الاخلاق و الملکات الردیة الظلمانیة و الخواطر الشیطانیة؛ و الثالثة تنویره بالصور العلمیة و المعارف الحقّة الایمانیة؛ و الرابعة فناء النفس عن ذاتها و قصر النظر و الالتفاف عن غیر اللّه الی ملاحظة الربّ تعالی و کبریائه و هی نهایة السیر الی اللّه علی صراط النفس الآدمیة.۳۶

چنان‌که ملاحظه می‌کنیم، مراتب استکمال عقل عملی بر اساس استکمال مراتب نفس، بر چهار مرتبه از تهذیب و تزکیه وابسته است، و تا زمانی که این چهار مرحله تحقق نیافته باشند، نفس به کمالی نخواهد رسید که با آن بتواند به معرفت حق تعالی برسد و به حقایق اشیا آگاهی یابد. همچنین در میسّر شدن تحصیل دوجانبه معرفه‌النفس و معرفه‌اللّه، که انسان بتواند با علم به خداوند و حقیقت نفس، در باب ارتباط خالق و مخلوق اندیشیده، به مسائل جزئی بپردازد، چنین نوشته است:

و هذان العلمان (ای معرفة اللّه و معرفه‌النفس) من العلوم الغامضة التی لایتیسّر الاّ بجهد جهید و خوض شدید، مع ذهن صاف و صدر منشرح و قلب منوّر مشتعل فی الصدر.۳۷

به دلیل چنین جایگاه هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی، که تزکیه نفس از آن برخوردار است، ملّاصدرا در موارد فراوانی از مطالب و مباحث خود، محصّلان و محققان فلسفه را به این مهم، به عنوان مقدّمه اساسی برای تحصیل حکمت و فلسفه توصیه کرده است؛ مثلاً، در مقدّمه کتاب الاسفار الاربعه می‌نویسد:

فابدأ یا حبیبی! قبل قرائة هذا الکتاب بتزکیة نفسک عن هواها (قَدْ أَفْلَحَ مَن زَکَّاهَا وَ قَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا) (شمس: ۹ و ۱۰) و استحکم اولاً اساس المعرفة و الحکمة، ثمّ ارق ذراها.۳۸

حتی در مقدّمه کتاب الشواهد الربوبیة پرداختن به حکمت بدون تزکیه و تهذیب را موجب ضلالت (گم‌راهی) و اضلال (گم‌راه کردن دیگران) می‌داند.۳۹ اینجا نکته مهمی وجود دارد که نباید آن را نادیده گرفت: تحصیل حکمت بدون عنایت و موهبت الهی ممکن نیست. حتی اگر محصّل در همه زمینه‌های فلسفه معلوماتی گردآوری کرده باشد، اما چنانچه دارای حدس کشفی نبوده و قلبش به نور ایمان و هدایت الهی منوّر نگشته باشد، بهره چندانی از حکمت عایدش نمی‌شود.۴۰ به همین دلیل، خود ملّاصدرا با پیشی گرفتن از دیگران در امر تزکیه و تصفیه نفس، تحت تأثیر عنایات ربّانی و موهبات الهی،۴۱ بسیاری از حقایق حکمی را از مجرا و مسیر عنایت الهی و کشف رحمانی به دست آورده و به رشته تحریر کشیده است که بررسی موارد آن خود تحقیق و نوشتاری مجزّا و مفصّل می‌طلبد.۴۲

بر اساس آنچه ذکر شد، بررسی دو مسئله ضروری به نظر می‌رسد: الف. غایات و نتایج حکمت؛ ب. بررسی تفصیلی ارتباط حکمت با تزکیه نفس و کمال آن، که در این مجال، به بررسی این دو مسئله می‌پردازیم.

غایات و نتایج حکمت

 

30,000 ریال – خرید

تمام مقالات و پایان نامه و پروژه ها به صورت فایل دنلودی می باشند و شما به محض پرداخت آنلاین مبلغ همان لحظه قادر به دریافت فایل خواهید بود. این عملیات کاملاً خودکار بوده و توسط سیستم انجام می پذیرد.

 جهت پرداخت مبلغ شما به درگاه پرداخت یکی از بانک ها منتقل خواهید شد، برای پرداخت آنلاین از درگاه بانک این بانک ها، حتماً نیاز نیست که شما شماره کارت همان بانک را داشته باشید و بلکه شما میتوانید از طریق همه کارت های عضو شبکه بانکی، مبلغ  را پرداخت نمایید. 

 

 

مطالب پیشنهادی:
  • مقاله حقیقت وجود و ظهورات آن در حکمت متعالیه
  • مقاله بررسى برخى پیامدهاى رویکرد نوین دو حوزه سینوى ـ صدرایى در معرفت‏ شناسى قوه خیال
  • مقاله محدوده و قلمرو معرفت در نظام معرفت‏ شناسى حکمت متعالیه و فیلسوفان دکارتى
  • مقاله تکامل برزخى در حکمت متعالیه و کتاب و سنت
  • مقاله حیات برزخى از منظر حکمت متعالیه، قرآن و سنّت
  • برچسب ها : , , , , , , , ,
    برای ثبت نظر خود کلیک کنید ...

    براي قرار دادن بنر خود در اين مکان کليک کنيد
    به راهنمایی نیاز دارید؟ کلیک کنید
    

    جستجو پیشرفته مقالات و پروژه

    سبد خرید

    • سبد خریدتان خالی است.

    دسته ها

    آخرین بروز رسانی

      شنبه, ۲ بهمن , ۱۳۹۵
    
    اولین پایگاه اینترنتی اشتراک و فروش فایلهای دیجیتال ایران
    wpdesign Group طراحی و پشتیبانی سایت توسط دیجیتال ایران digitaliran.ir صورت گرفته است
    تمامی حقوق برایdjkalaa.irمحفوظ می باشد.