مقاله رابطه نفس و بدن در نگاه ملّاصدرا


دنلود مقاله و پروژه و پایان نامه دانشجوئی

مقاله رابطه نفس و بدن در نگاه ملّاصدرا مربوطه  به صورت فایل ورد  word و قابل ویرایش می باشد و دارای ۳۵  صفحه است . بلافاصله بعد از پرداخت و خرید لینک دانلود مقاله رابطه نفس و بدن در نگاه ملّاصدرا نمایش داده می شود، علاوه بر آن لینک مقاله مربوطه به ایمیل شما نیز ارسال می گردد

 فهرست مطالب

چکیده   ۱
مقدّمه   ۲
۱٫ نفس‏شناسى مشائین از نگاه ملّاصدرا   ۳
۲٫ آموزه‏هاى ویژه صدرایى   ۳
۳٫ تبیین دیدگاه ملّاصدرا   ۴
۱ـ۳٫ هویت نفس   ۴
۲ـ۳٫ حدوث جسمانى نفس   ۴
۳ـ۳٫ نفس پس از حدوث   ۵
جمع‏بندى   ۲۵
منابع   ۲۸

منابع

ـ عبودیت، عبدالرسول، خطوط کلى حکمت متعالیه، تهران، سمت، ۱۳۸۹٫

ـ فیاضى، غلامرضا، علم‏النفس فلسفى، تدوین و تحقیق محمدتقى یوسفى، قم، مؤسسه آموزشى پژوهشى امام خمینى، ۱۳۸۹٫

ـ مصباح، محمدتقى، شرح جلد هشتم اسفار، تحقیق و نگارش محمد سعیدى‏مهر، قم، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، ۱۳۷۵٫

ـ ملّاصدرا (صدرالدین محمدبن ابراهیم شیرازى)، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، چ دوم، قم، مکتبة المصطفوى، ۱۳۷۹٫

ـ ـــــ ، الحاشیة على الالهیات، قم، مکتبة المصطفوى، ۱۳۷۹٫

ـ ـــــ ، الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة، تعلیق ملّاهادى سبزوارى، تصحیح و تعلیق سیدجلال‏الدین آشتیانى، چ دوم، مشهد، مرکز نشر دانشگاهى، ۱۳۶۰٫

ـ ـــــ ، العرشیة، تصحیح غلامحسین آهنى، چ دوم، تهران، مولى، ۱۳۶۱٫

ـ ـــــ ، المبدأ و المعاد، تهران، مولى، ۱۳۶۱٫

ـ ـــــ ، مجموعه رسائل فلسفى صدرالمتألهین، تحقیق و تصحیح حامد ناجى اصفهانى، تهران، حکمت، ۱۳۷۵٫

چکیده

مسئله رابطه نفس و بدن، مسئله‏اى بحث‏انگیز در حوزه علم‏النفس فلسفى است. ملّاصدرا نیز همچون حکماى مشاء در این‏باره نظریه‏پردازى کرده و به دستاوردهایى کم‏نظیر دست یافته است. در این مقاله به دنبال تبیین دیدگاه او درباره این مسئله‏ایم. ملّاصدرا با برخى از آموزه‏هاى مشائین درباره نفس موافق است، ولى رابطه بین موجود مادى و مجرد را ناممکن مى‏داند. وى با بهره‏گیرى از اصول فلسفى عام خویش، همچون اصالت و تشکیک وجود، حرکت جوهرى، و سرانجام ترکیب اتحادى ماده و صورت، به ترکیب اتحادى و ذاتى نفس و بدن نایل مى‏شود. وى حقیقت نفس را حقیقت تعلقى مى‏داند. به نظر ملّاصدرا نفس در آغاز جسمانى و مادى محض است؛ ولى رفته‏رفته با حرکت جوهرى اشتدادى، ضمن حفظ مرتبه پیشین، به سمت تجرد پیش مى‏رود؛ یعنى نخست مادى محض است؛ سپس مادى ـ مثالى مى‏شود و ممکن است به مرتبه مادى مثالى عقلى نیز برسد. بازتاب طبیعى رابطه اتحادى نفس و بدن، و بهره نفس از ساحت مادى و تجردى، نظریه وحدت نفس و قواست که وى بر آن پافشارى مى‏کند. بر پایه این دیدگاه تأثیر و تأثر دوجانبه نفس و بدن، به تأثیر در میان مراتب تفسیر مى‏شود.

کلیدواژه‏ها: نفس، بدن، رابطه نفس و بدن، رابطه ذاتى، رابطه عرضى، اتحاد، ترکیب اتحادى، جسمانیه‏الحدوث، روحانیه‏البقاء، حرکت جوهرى اشتدادى، تشکیک تفاضلى.

 

مقدّمه

مباحث نفس در میان اندیشمندان پیشینه‏اى دراز دارد و بحث رابطه نفس و بدن نیز یکى از آن مباحث است. از سویى حکماى یونان باستان، اندیشمندان قرون وسطا و فیلسوفان عصر جدید در مغرب‏زمین، و از سوى دیگر حکماى مسلمان از کندى تا ملّاصدرا و از او تا علماى عصر حاضر بخشى از آثار خویش را به این بحث اختصاص دادند. بحث درباره رابطه نفس و بدن در واقع با طرح دو پرسش و بررسى آنها شکل مى‏گیرد: ۱٫ ماهیت نفس چیست؟ ۲٫ چگونه نفس با بدن ارتباط دارد؟

اگر در پاسخ پرسش نخست بر تک‏ساحتى بودن انسان و مادیت آن تأکید کنیم، پاسخ پرسش دوم آسان خواهد شد؛ چنان‏که با انکار بدن و اعتقاد به وجود نفس مجرد و تک‏ساحتى بودن انسان نیز مشکل ویژه‏اى رخ نخواهد داد. همچنین اگر به دوئیت نفس و بدن قایل شویم، ولى هر دو را مادى بدانیم نیز با مشکلى جدى روبه‏رو نخواهیم شد. مشکل بنیادین هنگامى رخ مى‏نماید که وجود نفس با تجردش و وجود بدن نیز با مادیتش پذیرفته شود؛ زیرا این پرسش به صورت جدى مطرح مى‏شود که چگونه ممکن است نفس مجرد به بدن مادى تعلق گیرد و آنها بر هم تأثیر و تأثر متقابل داشته باشند. چگونه ممکن است موجودى فاقد زمان و مکان در تعامل و ارتباط علّى با موجودى مکانمند و زمانمند باشد؟ چگونه مى‏توان فرض کرد که روح به منزله موجودى بدون جرم، جسم را که داراى جرم و وزن است به حرکت درآورد؟ در صورت پذیرش ارتباط علّى میان روح و بدن، عضو ارتباط‏دهنده میان آن دو کدام است؟

در پاسخ به این پرسش‏ها ملّاصدرا راهکارى ویژه ارائه کرده که در این مقاله، آن را در قالبى نوین ارائه مى‏دهیم.

تحقیق در مباحث نفس در آثار ملّاصدرا ما را به این نکته رهنمون مى‏شود که دیدگاه او ناظر به دیدگاه مشائین است. در واقع آراى آنان زمینه‏ساز نظریات ملّاصدرا در باب نفس است. البته توضیح دقیق نظریه مشائین، خود به مقاله‏اى دیگر نیاز دارد. از این‏رو تنها به اجمال مشترکات دو نظریه را از نظر مى‏گذرانیم تا زمینه تبیین نظر ملّاصدرا فراهم شود.

۱٫ نفس‏شناسى مشائین از نگاه ملّاصدرا

ملّاصدرا در بحث نفس، با حکماى پیشین یعنى فیلسوفان مشاء، در برخى از باورها موافق است، که بیان همه آنها در این مقال نمى‏گنجد.۱ وى در اینکه ترکیب نفس و بدن ترکیبى طبیعى است، با مشائین هم‏رأى است.۲ او همچنین متعلق حقیقى و بى‏واسطه نفس را همان روح بخارى مى‏داند. بر این اساس، بدن یا جسمى که نفس بى‏واسطه با آن مرتبط است، روح بخارى است، نه همین بدن ظاهرى.۳

به رغم برخى از اشتراکات ملّاصدرا با مشائین، وى ایراداتى را بر آنان وارد مى‏کند: از سویى مرجح بودن بدن را براى موجود مفارق برنمى‏تابد؛۴ از سوى دیگر با این اشکال بر مشائین مى‏شورد که اگر نفس در حدوث و بقا مجرد باشد، باید بپذیریم که گرچه مجرد محض است، مى‏تواند عوارض جدید را بپذیرد، که نتیجه‏اش آن است که داراى ماده باشد و دیگر مجرد نباشد و این خلف فرض است و به تناقض مى‏انجامد.۵ وى ترکیب مادى و مجرد را از محال‏ترین محالات مى‏داند.۶

با توجه به وجود نقاط مشترک بین مشائین و ملّاصدرا و بروز اشکالات مزبور، وى درصدد برمى‏آید تا راهى دیگر ارائه کند که از هر اشکالى مبرا باشد؛ از این‏رو نخست باید آموزه‏ها و مبانى ویژه ملّاصدرا و حکمت متعالیه‏اش را ملاحظه کرد و سپس به تبیین دیدگاه او پرداخت.

۲٫ آموزه‏هاى ویژه صدرایى

ملّاصدرا در مباحث فلسفى و به ویژه در مباحث نفس، اصول، مبانى و آموزه‏هایى قریب و بعید دارد که بدون توجه به آنها، فهم دیدگاهش دشوار مى‏نماید؛ از این‏رو پیش از ارائه نظریه ملّاصدرا نیم‏نگاهى به آنها ضرورت دارد. اصالت و تشکیک وجود جزو مبانى عام، و حرکت جوهرى و ترکیب اتحادى نفس و بدن، جزو مبانى خاص تفکر او به شمار مى‏آیند. انکار هریک از این چهار اصل، دیدگاه او را به فرجام نمى‏رساند.

۳٫ تبیین دیدگاه ملّاصدرا

تبیین دقیق دیدگاه ملّاصدرا را مى‏توان در ضمن سه بحث بنیادین مطرح کرد: ۱٫ ماهیت و هویت نفس؛ ۲٫ نحوه حدوث نفس؛ ۳٫ وضعیت نفس پس از حدوث و نحوه بقاى آن.

۱ـ۳٫ هویت نفس

ابن‏سینا نفس را چنین تعریف مى‏کند: کمال نخستین براى جسم طبیعى داراى اندام (ارگانیک) که فاعل کارهاى حیاتى است.۷ تعریف مزبور به حقیقت و هویت تعلقى نفس اشاره ندارد؛ زیرا اضافه ذات نفس (جوهر مجرد) به بدن، نه ذاتىِ آن، بلکه امرى است عرضى که به لحاظ عرض بودنش، ماهیتى غیر از ماهیت جوهر دارد. ملّاصدرا در این دیدگاه مناقشه مى‏کند. وى نخست این تلقّى را که «نفس یک ذات جوهرى مستقل است که ماهیتى عرضى از مقوله اضافه به آن ضمیمه شود»، به کلى نفى مى‏کند و به این دیدگاه متمایل است که نفس داراى وجودى واحد است که مفهوم اضافى نفس از آن انتزاع مى‏شود؛ ولى نه به نوع اضافه مقولى، که حاکى از نوعى عرض است، بلکه نفس را دقیقا مانند صورت مى‏داند که وجود فى‏نفسه آن، عین وجود للبدن و وجود اضافى آن است. بر این اساس تعریف نفس به لحاظ تعلق به بدن، نه تعریفى اسمى بلکه تعریفى حقیقى است که حقیقت نفس را بیان مى‏کند.۸

۲ـ۳٫ حدوث جسمانى نفس

ابن‏سینا و پیروانش نفس را در آغاز پیدایش، روحانى و تجردش را از نوع عقلانى‏اش دانسته‏اند؛ ولى ملّاصدرا با این دیدگاه مخالف است. وى نفس را در حدوث، جسمانى و مادى، و امکان تجرد آن را در زمان حدوث، عقلاً منتفى مى‏داند. اکنون این پرسش مطرح مى‏شود که چگونه ملّاصدرا به چنین نتیجه‏اى رسیده است؟

در پاسخ مى‏توان گفت: دو مقدمه مستفاد از عبارات ملّاصدرا استدلالى را شکل مى‏دهند که نتیجه قهرى آن، جسمانى بودن حدوث نفس است:

۱٫ امکان آفرینش نفوس انسانى پیش از آفرینش ابدان ممکن نیست؛۹

۲٫ حدوث یک جسم نمى‏تواند مرجح حدوث امرى مجرد و مباین آن باشد؛۱۰

نتیجه: نفس در زمان حدوث بدن موجود مى‏شود، در حالى که نمى‏تواند مجرد باشد؛ پس جسمانى است.

۳ـ۳٫ نفس پس از حدوث

پس از اثبات حدوث جسمانى نفس، با پرسش‏هاى بسیارى روبه‏رو مى‏شویم که بدون پاسخ به آنها هرگز نمى‏توان به نتیجه دلخواه ملّاصدرا رسید:

۱٫ نفس با وجود جسمانى‏اش در زمان حدوث، و پس از آن، نسبت به بدن چه وضعیتى دارد؟

۲٫ آیا امکان تحول آن به موجودى برتر که از تجرد هم بهره‏مند باشد هست، یا اینکه نفس به تجرد نمى‏رسد و همیشه در حالت جسمانى باقى مى‏ماند؟

۳٫ بر فرض پذیرش تحول نفس به موجودى مجرد از ماده، در برابر این مسئله قرار مى‏گیریم: توجیه عقلانى تبدیل موجود مادى به مجرد چگونه است؟

۴٫ بر فرض اینکه بتوان تحول نفس را به امر مجرد توجیه کرد، پرسش دیگر این خواهد بود که آیا امکان ادامه حرکت براى او هست یا نه؟ اگر پاسخ مثبت باشد ملّاصدرا چه توجیه و تبیین عقلانى‏اى براى حرکت در مجرد ارائه مى‏دهد؟

۵٫ بهره‏مندى موجودى که مادى است و اکنون نیز به رغم نیل به ساحت تجرد، همچنان بر مادیت خویش باقى است، ما را با مشکل اجتماع مادیت و تجرد در موجود واحد شخصى روبه‏رو مى‏کند. توجیه عقلانى اجتماع مادیت و تجرد چیست؟

۶٫ بر فرض پذیرش دو ساحت مادى و مجرد در نفس، رابطه نفس و قوا چگونه است؟

۷٫ بر فرض پذیرش دو ساحت مادى و مجرد در نفس، تفاعل نفس و بدن چگونه تبیین مى‏شود؟

پاسخ به پرسش‏هاى مزبور در واقع نحوه بقاى نفس را روشن مى‏سازد. بر این اساس درنگ ما در این مبحث بیشتر از مباحث دیگر است.

۱ـ۳ـ۳٫ ترکیب اتحادى نفس و بدن: نخستین پرسش پس از اثبات حدوث جسمانى نفس این بود که نفس با وجود جسمانى‏اش هنگام حدوث، و پس از آن، نسبت به بدن چه وضعیتى دارد؟ ملّاصدرا به ترکیب اتحادى نفس و بدن اعتقاد دارد؛ همان‏گونه که به ترکیب اتحادى ماده و صورت معتقد است.۱۱ تبیین این مطلب، در تشریح دیدگاه ملّاصدرا در بحث رابطه نفس و بدن، از جایگاهى ویژه برخوردار است؛ از این‏رو مطالب این مبحث را ضمن چند عنوان ارائه مى‏کنیم:

الف. نفس، صورت بدن: بین نفس و بدن ترکیب اتحادى برقرار است؛ به گونه‏اى که نفسْ صورت بدن، و فعلیتش به آن است. ترکیب اتحادى بین ماده و صورت که پیش از این تبیین شد، گواهى روشن بر اتحاد نفس و بدن است؛ به گونه‏اى که نفس همان بدن و بدن همان نفس است؛ آن‏گونه که جسم، همان صورت جسمیه و صورت جسمیه، همان جسم است. بین نفس و بدن همچون ماده و صورت، علاقه لزومیه تحقق دارد؛ به گونه‏اى که بدن در تحققش به نفس نیاز دارد و نفس نیز در تعین شخصى و حدوث هویت نفسى‏اش به بدن نیازمند است.۱۲ ملّاصدرا نفس را صورت نوعیه، نحوه وجود۱۳ و تمام بدن مى‏داند که بایکدیگر ماهیت نوعى انسان را مى‏سازند؛ به گونه‏اى که نفس علت صورى و بدن علت مادى تکون ماهیت انسانى است.۱۴

این نوع از تعلق، حاکى از ارتباط و اتحادى وثیق بین نفس و بدن است؛ به گونه‏اى که با وجود نفس، نابودى بدن امکان ندارد؛ همچنان‏که وجود بدن نیز بدون نفس ناممکن است، و آنچه پس از جدایى نفس از بدن بر جاى مى‏ماند، نه بدن، بلکه جسمى از نوعى دیگر است؛ زیرا بدن از آن جهت که بدن است، شرطش آن است که نفس به آن تعلق داشته و شریک علتِ بدن باشد؛ آن‏گونه که صورت جوهرى، شریک‏العله براى ماده است.۱۵

ملّاصدرا ترکیب اتحادى نفس و بدن را تا هنگام مرگ و انتقال نفس از حیات دنیوى به حیات اخروى، انفکاک‏ناپذیر مى‏داند. بر این اساس، حتى پس از راهیابى نفس به ساحت تجردى باز هم رابطه نفس و بدن، اتحادى است. اما اینکه چگونه ممکن است نفسِ مجرد، صورت بدن بوده، با آن ترکیب اتحادى داشته باشد، مسئله‏اى است که در ادامه به تبیین عقلانى آن خواهیم پرداخت.

ب. بدن علت مادى وجود نفس: پس از اینکه ثابت شد نفس صورت بدن است و بین آنها ترکیب اتحادى برقرار است، اکنون در پاسخ به این پرسش که بدن به لحاظ ماده‏اش چه نسبتى با نفس دارد، بى‏درنگ مى‏توان گفت:بدن‏ماده‏نفس‏وعلت قابلى‏نوع‏انسانى است.۱۶

بر این اساس، تفاوت دیگر دیدگاه ملّاصدرا با دیدگاه مشائین آشکار مى‏شود؛ زیرا آنان ماده بودن بدن براى نفس را به گونه مطلق نفى کرده‏اند. به نظر آنان، نقش بدن براى تحقق نفس تنها به منزله مرجح پذیرفتنى است نه ماده؛ ولى ملّاصدرا با ردّ این نظر بر آن است که بدن، ماده نفس انسانى است. او پندار مشائین را کاملاً مردود مى‏داند. آنان براى امکانِ وجود پدیده‏ها و رویدادها، دو معنا ارائه کرده بودند: ۱٫ امکان به معناى استعداد حدوث صورت جوهرى، و ۲٫ امکان به معناى استعداد مرجح بودن؛ و امکان تحقق نفس را نسبت به تحقق پیشین بدن، از نوع دوم مى‏دانستند. ملّاصدرا این مطلب را نمى‏پذیرد. وى بر آن است که امکان در این موارد، تنها به معناى استعداد پذیرش صورت نوعیه است؛ از این‏رو بدن را ماده نفس مى‏داند.۱۷

 

30,000 ریال – خرید

تمام مقالات و پایان نامه و پروژه ها به صورت فایل دنلودی می باشند و شما به محض پرداخت آنلاین مبلغ همان لحظه قادر به دریافت فایل خواهید بود. این عملیات کاملاً خودکار بوده و توسط سیستم انجام می پذیرد.

 جهت پرداخت مبلغ شما به درگاه پرداخت یکی از بانک ها منتقل خواهید شد، برای پرداخت آنلاین از درگاه بانک این بانک ها، حتماً نیاز نیست که شما شماره کارت همان بانک را داشته باشید و بلکه شما میتوانید از طریق همه کارت های عضو شبکه بانکی، مبلغ  را پرداخت نمایید. 

 

 

مطالب پیشنهادی:
  • مقاله چیستى آفرینش از نگاه ملّاصدرا
  • مقاله تحلیل انتقادى اشکالات ملّارجبعلى تبریزى و قاضى سعید قمى بر نظریه ملّاصدرا در باب حدوث جسمانى نفس
  • مقاله رابطه نفس و بدن در انسان‌شناسى ملّاصدرا
  • مقاله «زمان» از دیدگاه ملّاصدرا و برگسون
  • مقاله کلّى طبیعى مقایسه‏ اى میان ابن‏ سینا و ملّاصدرا
  • برچسب ها : , , , , , , ,
    برای ثبت نظر خود کلیک کنید ...

    براي قرار دادن بنر خود در اين مکان کليک کنيد
    به راهنمایی نیاز دارید؟ کلیک کنید
    

    جستجو پیشرفته مقالات و پروژه

    سبد خرید

    • سبد خریدتان خالی است.

    دسته ها

    آخرین بروز رسانی

      یکشنبه, ۳ بهمن , ۱۳۹۵
    
    اولین پایگاه اینترنتی اشتراک و فروش فایلهای دیجیتال ایران
    wpdesign Group طراحی و پشتیبانی سایت توسط دیجیتال ایران digitaliran.ir صورت گرفته است
    تمامی حقوق برایdjkalaa.irمحفوظ می باشد.