مقاله مروری بر تعریف و جایگاه زیرساخت‌های معرفت بشری محسوسات و وجدانیات


دنلود مقاله و پروژه و پایان نامه دانشجوئی

مقاله مروری بر تعریف و جایگاه زیرساخت‌های معرفت بشری محسوسات و وجدانیات مربوطه  به صورت فایل ورد  word و قابل ویرایش می باشد و دارای ۲۴  صفحه است . بلافاصله بعد از پرداخت و خرید لینک دانلود مقاله مروری بر تعریف و جایگاه زیرساخت‌های معرفت بشری محسوسات و وجدانیات نمایش داده می شود، علاوه بر آن لینک مقاله مربوطه به ایمیل شما نیز ارسال می گردد

 فهرست مطالب

چکیده   ۱
مقدمه   ۲
تعریف محسوسات یا مشاهدات   ۳
حواس باطنی و انواع آن   ۵
نتیجه‌گیری   ۱۴
پیامدها   ۱۴
پی‌نوشت‌ها   ۱۷
منابع   ۲۰

منابع

ـ ابن‌سینا، الاشارات و التنبیهات، (تهران، مطبعة الحیدری، ۱۳۷۷ هـ.ق) ج ۱؛

ـ ــــــ، البرهان من الشفا؛

ـ ــــــ، تبصره و دو رساله دیگر در منطق، (تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۳۷)؛

ـ ــــــ، النفس من کتاب الشفا، تحقیق حسن حسن‌زاده، (قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۵)؛

ـ الساوی، ابن سهلان، البصائر النصریة، (بیروت، دارالفکر، ۱۹۹۳م)؛

ـ بهمنیار بن مرزبان، التحصیل، تصحیح استاد مرتضی مطهری، (تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۹)؛

ـ رازی، فخرالدین محمد، المباحث المشرقیة، (تهران، مکتبة الأسدی، ۱۹۶۹م)، ج ۲؛

ـ ــــــ، لباب الأشارات و التنبیهات، تحقیق احمد الحجازی السقا، (قاهره، مکتبة الکلیات الازهریة، ۱۹۸۶م)؛

ـ رازی، قطب‌الدین، شرح المطالع، قطب الدین الرازی (قم، کتبی نجفی، بی تا)؛

ـ سبزواری، ملاهادی، شرح المنظومه، تعلیق حسن حسن‌زاده آملی، (قم، ناب، ۱۳۸۰)، چ چهارم، ج اول؛

ـ سهروردی، شهاب‌الدین یحیی، حکمة الأشراق، در مجموعه مصنفات شیخ اشراق (تهران، پژوهشگاه، ۱۳۸۲) ج ۲؛

ـ ـــــــ، منطق التلویحات، تحقیق علی اکبر فیاض، (تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۳۴)؛

ـ شهرزوری، شمس‌الدین محمد،‌ شرح حکمة الأشراق، تصحیح حسین ضیائی تربتی، (تهران، پژوهشگاه، ۱۳۷۲)؛

ـ شیرازی، قطب‌الدین، درة التاج، (تهران، حکمت، ۱۳۶۹)، چ سوم؛

ـ ـــــــ، شرح حکمة الأشراق، (قم، بیدار، بی تا)؛

ـ صدر، محمدباقر، الاسس المنطقیة للاستقراء، بیروت، دارالتعارف، ۱۳۹۷ هـ .ق، الطبعة الثانیة؛

ـ صدرالمتألهین، الحکمة المتعالیه الاسفار الأربعة العقلیة، (تهران، دارالمعارف الاسلامیه، ۱۳۸۳هـ.ق)، ج ۸؛

ـ طباطبایی، سیدمحمدحسین، رسائل سبعه البرهان، (قم، بنیاد علامه طباطبایی و…، ۱۳۶۲)؛

ـ ــــــ، نهایة الحکمة؛

ـ طوسی، نصیرالدین، منطق التجرید، فی الجوهر النضید، العلامة العلی، تحقیق محسن بیدارفر، (قم، بیدار، الثانیة، ۱۳۸۱)؛

ـ علامة الحلی، القواعد الجلیة فی شرح الرسالة الشسیة، تحقیق فارس حسون، (قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ هـ.ق)؛

ـ غزالی، ابوحامد محمد، المستصفی من علم الأصول، تحقیق محمد سلیمان الأشقر، (بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۹۹۷م)؛

ـ ــــــ، ‌محک النظر، تحقیق رفیق العجم، (بیروت، دارالفکر، ۱۹۹۴)؛

ـ ــــــ، معیار العلم فی فن المنطق، تحقیق علی بوملحم، (بیروت، الهلال، ۱۹۹۳م)؛

ـ مصباح، محمدتقی، آموزش فلسفه، ج ۱؛

ـ ــــــ، تعلیقه علی نهایة الحکمة، (قم، در راه حق، ۱۴۰۵ هـ.ق)؛

ـ مظفر، محمدرضا، المنطق، (قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۲۳ هـ.ق)؛

ـ یزدی، ملاعبدالله، الحاشیة علی تهذیب المنطق، (قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۶۳).

چکیده

وجدانیات که معمولاًًً قسمی از محسوسات یا مشاهدات به شمار آمده‌اند، در معرفت‌شناسی نقشی اساسی دارند. در باب محسوسات و وجدانیات، مباحث بسیاری می‌توان طرح کرد. این نوشتار صرفاً به تعریف محسوسات و وجدانیات و جایگاه وجدانیات در برابر محسوسات می‌پردازد. در تاریخ منطق و فلسفه، برای محسوسات و وجدانیات تعریف رایجی می‌توان یافت. این تعریف، به رغم شهرت آن، با مشکلات بسیاری روبه روست. محقق طوسی تعریف دیگری ارائه کرده است. تعریف وی نیز مدافعانی دارد، و شماری از متفکران آن را از وی اقتباس کرده‌اند. باید اذعان داشت که این تعریف پاره‌ای از مشکلات را مرتفع می‌سازد، اما خود نیازمند اصلاح است.

به نظر می‌رسد منشأ لزوم تجدید نظر در هر دو تعریف این است که علم انسان به احوال، قوا، و انفعالات نفسانی خود، همچون علم او به ذات و افعالش، حضوری است. از این روی، از منظر ما گزاره‌های وجدانی یا وجدانیات صرفاً گزاره‌هایی‌اند که از علوم حضوری حکایت می‌کنند. اما محسوسات گزاره‌هایی‌ هستند که عقل از راه حواسی ظاهری یا باطنی، نظیر حس مشترک، واهمه و متصرفه، بر مفاد آنها صحه می‌گذارد. بر این اساس، از آنجا که میان محسوسات و وجدانیات تمایزی اساسی وجود دارد، وجدانیات را باید از محسوسات جدا ساخت و قسیم آنها قرار داد. وجدانیات گزاره‌هایی واقعاً بدیهی بوده، و فراتر از محسوسات‌اند، و بلکه معتبرترین معرفت‌های حصولی به شمار می‌آیند.

کلیدواژه‌ها

محسوسات ظاهری، محسوسات باطنی، وجدانیات، گزاره‌های حاکی از علوم حضوری، حواس باطنی.


مقدمه

یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌ها و پایه‌های معرفت بشری، محسوسات یا مشاهدات‌اند که معمولاً وجدانیات را زیرمجموعة آنها قرار می‌دهند. متفکران مسلمان، عمدتاً در آثار منطقی خود، محسوسات یا مشاهدات را گزاره‌هایی بدیهی، بی‌نیاز از استدلال و یقینی دانسته‌اند. از منظر آنان، این‌گونه گزاره‌ها اعتباری همچون فطریات و اولیات دارند و مفید یقین و معرفت یقینی‌اند. در باب مشاهدات یا محسوسات مباحث بسیاری می‌توان طرح کرد که برخی از مهم‌ترین آنها از این قرارند:

۱٫ تعریف محسوسات یا مشاهدات؛

۲٫ جایگاه وجدانیات در برابر محسوسات؛

۳٫ بدیهی یا نظری بودن محسوسات؛

۴٫ یقینی بودن و یقین‌آوری محسوسات؛

۵٫ مبدأ برهان و استدلال قرار گرفتن محسوسات؛

۶٫ معیار صدق محسوسات.

در این نوشتار می‌کوشیم تا مسئله اول، یعنی تعریف محسوسات یا مشاهدات، و نیز مسئله دوم، یعنی جایگاه وجدانیات در قبال آنها را بررسی کنیم؛ زیرا معمولاً به این دو مسئله کمتر توجه شده است؛ حال آنکه بررسی آنها، به دلیل نقش مهم وجدانیات و محسوسات در معرفت‌شناسی، تلاش ویژه و مستقلی می‌طلبد. اکنون به بررسی و تحقیق دربارة این مسائل می‌پردازیم. ابتدا از اولین مسسئله، یعنی تعریف محسوسات یا مشاهدات، آغاز می‌کنیم.


تعریف محسوسات یا مشاهدات

محسوسات گزاره‌هایی هستند که عقل به کمک حس دربارة مفاد آنها داوری می‌کند. از آنجا که حواس بر دو گونة ظاهری وباطنی تقسیم می‌شوند، گزاره‌های محسوس نیز بر دو قسم‌اند: محسوسات ظاهری و محسوسات باطنی. اگر مفاد گزاره‌های محسوس، محصول حسی ظاهری باشد، نظیر گزارة «این آب سرد است»، «این آتش می‌سوزاند» و «این میوه شیرین است»،۱ گزاره‌ها «حسیات» یا «محسوسات ظاهری» خوانده می‌شوند. اما اگر مفاد آنها از راه حواس باطنی معلوم گردد مانند «می‌ترسم» و «درد می‌کشم» و «شادمان هستم»، وجدانیات نامیده می‌شوند. محقق طوسی (۵۹۷ـ ۶۷۲ هـ.ق) محسوسات را چنین توضیح داده است:

المحسوسات اما الظاهرة کالعلم بان الشمس مضیئة او الباطنة کالعلم بانّ لنا فکرة.۲

علامه حلی (۶۴۷ـ۷۲۶ هـ.ق) در شرح عبارت فوق چنین نگاشته‌ است:

… هی قضایا یحکم بها العقل بواسطة الاحساس، اما بواسطة الحسّ الظاهر، کالعلم بانّ الشمس مضیئه و أنّ النار حارة، فانه لولا الاحساس لم یحکم العقل بمثل هذه القضایا… و اما بواسطة الحسّ الباطن و تسمّی «الوجدانیات»، کالعلم بانّ لنا فکرة و انّ لنا خوفاً و ألماً و لذةً و سروراً.۳

علامه حلی در شرح خود بر رسالة شمسیه نیز محسوسات را همچون شرح منطق تجرید تعریف کرده است؛ چنان که کاتبی قزوینی (۶۰۰ـ۶۷۵ هـ.ق) نیز در رسالة شمسیه از محسوسات چنین تعریفی به دست داده است.۴ به هر روی، به نظر می‌رسد بیان مرحوم مظفر در تعریف محسوسات برگرفته از عبارت علامه حلی در جوهرالنضید باشد؛ هرچند تفاوت اندکی میان تعبیرهای آن دو به چشم می‌خورد.۵

از عبارات استاد مصباح در تعلیقه بر نهایة الحکمة برمی‌آید که ایشان نیز چنین تفسیری را دربارة گزاره‌های حسی یا محسوسات پذیرفته‌ است:

الحکم باتحاد الموضوع و المحمول قد لایحتاج إلا الی تصوّر الطرفین فیکون بدیهیاً اولیاً… و قد یحتاج الحکم إلی استخدام الحواس ‌الظاهرة فتسمی القضیة محسوسة أو إلی الحواس الباطنة فتسمّی وجدانیة….۶

حاصل عبارت فوق این است که اگر عقل با کمک حواس ظاهری، نظیر بینایی و شنوایی، به مفاد قضیه‌ای حکم کند، آن قضیه «محسوس» نامیده می‌شود، و اگر عقل‌ْ حواس باطنی را برای حکم و تصدیق قضیه‌ای به کار گیرد، آن را «وجدانی» می‌خوانند.

چنین تفسیری را می‌توان به سهروردی (۵۴۹ـ۵۸۷ هـ.ق) در حکمة الأشراق نسبت داد؛ آنجا که می‌گوید: «أو یکون مشاهداً بقواک الظاهرة او الباطنة کالمحسوسات مثل ان الشمس مضیئة أو کعلمک بانّ لک شهوةً و غضباً.»۷ گرچه قطب‌الدین شیرازی (۶۳۴ـ۷۱۰ هـ.ق) در شرح خود بر حکمة الأشراق کلام او را به گونة دیگری شرح داده،۸ شمس‌الدین محمد شهرزوری (؟ ـ۶۸۷ هـ.ق)،‌ شارح دیگر سهروردی، کلام او را به گونه‌ای که گذشت تفسیر کرده است.۹ شیخ اشراق در منطق‌التلویحات نیز چنین تعریفی برای وجدانیات ارائه می‌دهد.۱۰

افزون بر محققان نام برده، مولی عبدالله یزدی (؟ ـ۹۸۱ هـ.ق) در حاشیة خود بر تهذیب‌المنطق تفتازانی،۱۱ و نیز قطب‌الدین رازی (۶۹۴ـ۷۶۶ هـ.ق) در شرح خود بر مطالع،۱۲ ابن سهلان ساوی (؟ ـ۴۵۰ هـ.ق) در بصائر۱۳ و تبصره،۱۴ بهمینار (؟ ـ۴۵۸ هـ.ق) در التحصیل،۱۵ ابوحامد محمد غزالی (۴۵۰ـ۵۰۵ هـ.ق) در محک‌النظر،۱۶ المستصفی۱۷ و نیز معیار العلم،۱۸ و فخر رازی (۵۴۴ـ۶۰۶هـ.ق) در لُباب الاشارات۱۹ و بالأخره آیت‌الله شهیدمحمدباقر صدر در الأسس المنطقیه للاستقراء،۲۰ و علامه طباطبایی در برهان،۲۱ چنین تعریفی را برای وجدانیات ارائه داده‌اند. البته برخی از محققان یاد شده، مانند غزالی، محسوسات باطنی را قسیم محسوسات ظاهری دانسته و هر یک را جداگانه تعریف کرده‌اند.

بدین‌سان، با نگاهی گذرا به آثار منطق‌دانان مسلمان، محققان بسیاری را می‌یابیم که محسوسات و وجدانیات را این‌گونه تعریف کرده‌اند، و بلکه می‌توان چنین سلوک فکری‌ای را از عصر حاضر تا علامه حلی و محقق طوسی، از عصر آنان تا زمان شیخ اشراق و بهمینار، و از عصر بهمینار، احتمالاً، تا عصر ابن‌سینا در اشارات دنبال کرد. بدین ترتیب، می‌توان گفت تعریف مزبور در تاریخ اندیشه متفکران مسلمان ریشه و تاریخچه‌ای کهن دارد. از این روی، محققان بسیاری بر این تعریف اتفاق نظر دارند. بر اساس این تعریف، گزاره‌هایی نظیر «می‌ترسم»، «درد می‌کشم»، «شاد هستم»، «لذت می‌برم» و «ناراحت هستم» گزاره‌هایی هستند که با حواس باطنی درک می‌شوند؛ چنان‌که گزاره‌هایی نظیر «این میوه شیرین است» و «این آتش گرم است» گزاره‌هایی هستند که با حواس ظاهری درک می‌شوند. اما این تعریف با مشکلی اساسی روبه‌روست. از یک سوی، گزاره‌هایی را که نمونه‌های محسوسات باطنی یا وجدانیات تلقی شده‌اند با کدام یک از حواس باطنی درک می‌کنیم؟ و از سوی دیگر، گزاره‌های مزبور، از منظر متأخران، نمونه‌هایی از گزاره‌های حاکی از علوم حضوری انسان به شمار می‌آیند، و در علوم حضوری، نفس آدمی معلوم را بدون قوه یا ابزار و صرفاً با ذات خود می‌یابد. بر این اساس چگونه می‌توان این گونه گزاره‌ها را از وجدانیات و محسوسات باطنی به شمار آورد، در حالی که بر اساس این تعریف، وجدانیات یا محسوسات باطنی، گزاره‌هایی هستند که از راه حواس باطنی ادراک می‌شوند.

برای پاسخ به این پرسش‌ها، لازم است در حواس باطنی و انواع گوناگون آن نظری گذرا بیفکنیم.

حواس باطنی و انواع آن

 

20,000 ریال – خرید

تمام مقالات و پایان نامه و پروژه ها به صورت فایل دنلودی می باشند و شما به محض پرداخت آنلاین مبلغ همان لحظه قادر به دریافت فایل خواهید بود. این عملیات کاملاً خودکار بوده و توسط سیستم انجام می پذیرد.

 جهت پرداخت مبلغ شما به درگاه پرداخت یکی از بانک ها منتقل خواهید شد، برای پرداخت آنلاین از درگاه بانک این بانک ها، حتماً نیاز نیست که شما شماره کارت همان بانک را داشته باشید و بلکه شما میتوانید از طریق همه کارت های عضو شبکه بانکی، مبلغ  را پرداخت نمایید. 

 

 

مطالب پیشنهادی:
  • مقاله حواس باطنی از منظر معرفت‌شناسی
  • برچسب ها : , , , , , , ,
    برای ثبت نظر خود کلیک کنید ...

    براي قرار دادن بنر خود در اين مکان کليک کنيد
    به راهنمایی نیاز دارید؟ کلیک کنید
    

    جستجو پیشرفته مقالات و پروژه

    سبد خرید

    • سبد خریدتان خالی است.

    دسته ها

    آخرین بروز رسانی

      جمعه, ۱ بهمن , ۱۳۹۵
    
    اولین پایگاه اینترنتی اشتراک و فروش فایلهای دیجیتال ایران
    wpdesign Group طراحی و پشتیبانی سایت توسط دیجیتال ایران digitaliran.ir صورت گرفته است
    تمامی حقوق برایdjkalaa.irمحفوظ می باشد.