مقاله شرح زندگی طالبوف


دنلود مقاله و پروژه و پایان نامه دانشجوئی

مقاله شرح زندگی طالبوف مربوطه  به صورت فایل ورد  word و قابل ویرایش می باشد و دارای ۹۳  صفحه است . بلافاصله بعد از پرداخت و خرید لینک دانلود مقاله شرح زندگی طالبوف نمایش داده می شود، علاوه بر آن لینک مقاله مربوطه به ایمیل شما نیز ارسال می گردد

 فهرست

شرح حال طالبوف.. ۱

زندگی اجتماعی.. ۲۱

تحول در درون مایه ادبیات و طالبوف.. ۲۸

داستان نویسی.. ۳۴

مشروطه سلطنتی.. ۴۸

حکومت حزبی.. ۵۸

حکومت قانون.. ۶۱

حاکمیت ملت.. ۶۵

حکومت جهانی.. ۶۷

اندیشه تجدد خواهی و طالبوف.. ۷۰

ایران دوستی.. ۷۶

شرح حال طالبوف

یگانه سند معتبری که درباره­ ی شرح زندگی طالبوف در دست داریم، شرح حال مؤجزی است که طالبوف ، بنا به درخواست فریدون بیک کوچرلی و در حدود سال های ۱۹۰۶ – ۱۹۰۵ نوشته است. این شرح حال در روزنامه­یی که به همت همین فرد منتشر می شد،به چاپ  رسیده است. طالبوف در آن نامه، به طور خلاصه، از محل و تاریخ تولد، آثار قلمی خود، شغل و مکانی که در حال حاضر در آن زندگی می کند. سخن گفته است.

نام کامل وی میرزا حاجی عبدالرحیم  ابن ابی طالب نجار تبریزی، معروف به طالبوف است. او بعداً خود را طالب زاده نامید زیرا واژه ی «اف» (دقیقاً هم معنی زاده یا فرزند) پسوند نامهای روسی بود[۱]. وی در کوی سرخاب تبریز در خانواده­یی نجارپیشه چشم به جهان گشوده  است خود وی تصریح می کند که پدرش استاد ابوطالب، نجار بود و جدش، استاد علیمراد همین حرفه را داشت[۲].

طالبوف در حدود ۱۷ – ۱۶ سالگی شهر و دیار خود را مثل بسیاری از هموطنانش ترک کرده به تفلیس رفت و به کار مشغول شد. این امر باید در حوالی سال ۱۲۶۷ ، مصادف با سومین سال سلطنت ناصرالدین شاه اتفاق افتاده باشد.

در مورد سن مهاجرت او نظر دیگری نیز وجود دارد. در مقاله­یی که به مناسب دخالت طالبوف در مجله­ی «ایران نو» انتشار یافته، چنین می خوانیم «حاجی ملا عبدالرحیم … در سی سالگی شرح حال :

۱-   جزوه­ی روابط فرهنگی ایران و شوروی ، تبریز، ۱۳۲۶

۲-   مجله­ی راهنمای کتاب، شماره های ۱۰ – ۹ آذر دی ۱۳۴۸

۳-   رحیم رییس نیا، ایران و عثمانی، ج ۱، ص ۸۱۰

سه تفلیس رفته در آن جا با روشنفکران مسلمان و کنسول ایران روابط دوستانه بر قرار کرد».

در جایی دیگر نیز همین تأیید شده است «مرحوم طالبوف تحصیلات ابتدایی خود را اعم از صرف و نحو، منطق، فلسفه، در مدرسه طالبیه­ی تبریز اکمال (تکمیل) نموده و قریب سی سالگی از تبریز بادکو به رفت…[۳]» اما خود طالبوف در نامه­یی به میرزا محمدابراهیم خان معاون الدوله در تاریخ جمادی الثانی ۱۳۲۳ نوشته است:

«من پنجاه سال است در روسیه هستم، مرا نشناختند در برلین یک ماهه شناختند[۴]».

این نوشته قول او نسخت تأیید می کند. در مجله ایشیق (روشنایی) که سال دقیق آن مشخص نیست، اما حدود سالهای ۱۳۲۳ ه. ق (۱۹۰۵) منتشر می شد. اشاره شده است که:

«… وی ظلم و استبداد جاری در مملکت خود را تحمل نتوانست کرد و پنجاه سال بیش از این ترک دارد و دیار کرد …»

در مورد علت مهاجرت او دلایل زیادی ذکر شده است . رحیم رییس نیا علت اصلی مهاجرت های گروهی و فرد در آن برهه­ی زمانی را «نابسامانی اقتصادی و عدم امنیت داخلی» ذکر می کند[۵]. حائری دلیل مهاجرت شخص طالبوف را تلاش برای رسیدن به آرزوهای دور و درازی که در سر داشت، می داند[۶]. اما به طور کلی دلیل مهاجرت او را با توجه به زمان و مکانی که در آن زندگی طی کرد، این گونه می توان دسته بندی کرد.

۱-  کسب ثروت، تحول و جداشدن از طبقه­ی فرودست. در آن زمان تبریز موقعیت تجاری و اقتصادی او را  در گذشته را نداشت و بعد از جنگهای ایران و روس عده­ی زیادی از تجار تبریز به همین دلیل رهسپار مناطقی دیگر، خصوصاً استانبول و قفقاز شدند. هم زبانی و گاهی خویشاوندی مشترک میان مردم تبریز و این نواحی نیز در تسریع این روند مؤثر بوده است.

۲-  علاقه­ی او به آموختن. به گفته­ی حائری ، او علاقه­ی زیادی به آموختن داشت و بیشتر وقت خود را به مطالعه­ی مطالبی اختصاص می داد که از زبان های اروپایی به روسی ترجمه شده بودند[۷]. این کار او سبب شد که در عین آموختن زبان روسی، آثار معروف بسیاری را از نویسندگان روسی و اروپایی بخواند. مطالعه­ی مداوم و خواندن آثار بزرگان، زبان روسی او را به حدی تقویت کرد که توانست تعدادی از آنها را نیز ترجمه کند. علاقه طالبوف به آموختن علم، از خلال آثارش به خوبی قابل مشاهده است. این اشتیاق او تا حدی است که علی اکبر ولایتی آن را «علم زدگی» می نامند[۸].

۳-  موقعیت خاص قفقاز به عنوان دهلیزی برای ورود افکار نو به ایران. در حقیقت قفقاز و ترکیه عثمانی در آستانه مشروطیت در معبر اصلی و مهم ورود افکار جدید به ایران و پناهگاهی برای روشنفکران ایرانی بود[۹].

مهاجرت طالبوف به هر دلیل که اتفاق افتاده، در اوایل با سختی همراه بوده است. او نیز همانند بسیاری از ایرانیان به ناچار شد که به عنوان کارگر فصلی، مشغول کار شود. بر اساس اطلاعات رسمی، در سالهای ۱۹۰۳ – ۱۸۹۱ اقامت حدود ۶۲۰۰۰ نفر کارگر فصلی ایرانی در قفقاز به ثبت رسیده است[۱۰]. آنان معمولاً در شرکت های نفتی و شیلات آذربایجان و کارگاههای راه سازی گرجستان کار می کردند. در داغستان «یک چهارم همه­ی کارگران در صنعت و حمل و نقل را ایرانیان تشکیل می دادند[۱۱].»

او در چنین شرایطی زندگی و کار در تفلیس را نزد محمدعلی خان کاشانی ، یک ایرانی مهاجر از طایفه­ی شیبانیان کرمان، آغاز کرد. محمدعلی خان به کار مطالعه کاری راههای قفقاز ( که در زبان روسی پدارتچی می نامند) مشغول بود و در طول مدتی که در تفلیس و سایر شهرهای قفقاز به سر می بردف توانسته بود با کوشش بسیار سرمایه­ی قابل توجهی، فراهم سازد.

طالبوف در تشکیلات محمدعلی خان مشغول به کار گشت. رفت و آمد خانوادگی با این فرد باعث آشنایی او با فرزندانش شد نامهای ماهرخ و اسد که در جای جای آثار او به چشم می خورد، مربوط به این اشخاص است. عندلیب کاشانی در حق محمدعلی خان و فرزندانش اشعار متعددی سروده، تاریخ و مناسبت محمد علی خان و تولد هر یک از فرزندان او (اسدالله، مهدی، خاور، ماهرخ و خورشید) را در سروده هایش آورده است.

طالبوف بعد از سالها کار و کوشش در خدمت محمدعلی خان ثروتی جمع آوری کرد و توانست مستقلاً به کار مقاطعه کاری بپردازد.

وی در آن جا به عنوان پیمانکار راه سازی می کرد و راه پستی مسیر راستوف – استاورپل و و کئورگی نمسک – پاتی گورسک و ولادی قفقاز را اداره می کرد.

طالبوف با ار در شهرهای قفقاز سرمایه خوبی به دست آورد و جز طبقه سرمایه دار ان زمان گردید. در این فاصله زبان روسی را نیز به طور کامل یاد گرفت و خواندن آثاری ادبی این زبان، تأثیر به سزایی در به وجود آوردن آثار خود وی داشت.

در اواخر دهه­ی ۱۸۶۰ طالبوف به داغستان سفر کرد. این سفر با آغاز ساخت راه آهن در داغستان مصادف بود. وی محل سکونت دائمی خود را شهر تمیرخان شوره (به سوی ناکسک کنونی) مرکز اداری ولایت داغستان، قرار دارد و در آن چاپ پیمانکاری راه، اداره­ی مراسلات پستی در  مسیرهای مختلف و تجارت اشتغال داشت. او در این شهر بود که فعالیت روشنگرانه و خیرخواهانه­ی خود را آغاز کرد.

طالبوف در حدود سال ۱۳۰۶ روزنامه­یی را به نام شاهسون با همراهی سید محمد شبستری (ابوالفیاء) در استانبول منتشر کرد. طبق نوشته­ی محمدعلی تربیت تنها یک شماره از آن به چاپ رسیده است[۱۲]. این روزنامه­ی بذله شد و طنز گونه، پسهنای منتشر شد و مضمون آن اصلاح طلبانه و علیه ظلم و ستم شاه بود.

طبق اطلاعات موجود طالبوف در دوران زندگی خود سه سفر به خارج از داغستان داشته است. اولین سفر او به استانبول در سال ۱۸۸۸ م صورت گرفته که، گفته ایرج افشار دلیل آن همان انتشار روزنامه هسون بوده است[۱۳].

دومین سفر او سفر حج بود که در فوریه ۱۸۹۸ – ۱۳۱۷ به عنوان یک مسلمان معتقد به جا آورد. سومین سفر او ، سفری به برلین و وین است که اقامت یک ماهه­یی در آن جا داشته است. تاریخ این سفر طبق نوشته­ی ایرج افشار در سال ۱۹۰۲ و یا ۱۹۰۳ ، همزمان با سفیری احتشام السلطنه علامیر در برلین، صورت گرفته است[۱۴]. اما بر اساس نامه­ای که خود طالبوف برای میرزا احمد ابراهیم خان معاون الدوله نوشته و در آن آمده است: «اول مای روسی به ویانه (وین) و برلین سفر کردم.امروز ده روز است که مراجعت نموده­ام.[۱۵]» ، تاریخ ذکر شده نمی تواند صحیح باشد زییره معنای این نامه تاریخ دوم جمادی الثانی ۱۳۲۲ یعنی ژوئن ۱۹۰۵ را نسان میدهد.

دراین نامه طالبوف از ترجمه و احترامی سخن میگوید که در اروپا نسبت به او داده شده است: «جراید آلمان از بند ۵ تفضیلات نوشته­اند و عکس مرا گذاشته­اند… من ۵۰ سال در روسیه هستم ، مرا نشناختند ، در برلین یک ماهه شناختند.[۱۶]»

علت این مسافرت راخود طالبوف ضعف چشم بیان کرده­، از آن شکایت میکند: « چشمهایم روز به روز کم نورتر میشود. اگر نمی نوشتم و نمی خواندم یحتمل بهتر می شد، اما چه فایده که نمی توانم از غذای روح خود بی نصیب شوم[۱۷].

در نامه یی به ابوالقاسم مرتضوی می نویسد: «اینک پنجاه مکتوب که در روی میز من حاضر و چشم های بی نور من ناظر، که کی جواب خواهم داد.[۱۸]»

چشمان طالبوف  در اواخر عمر به قدری ضعیف شد که برای برای خواندن و نوشتن مجبور بود، کاغذ را کاملاً به چشمانش نزدیک کند.

در دوره ی اول مجلس شورای ملی، طالبوف به عنوان نماینده ی آذربایجان از طرف مردم انتخاب شد. انتخاب او با وجودی که هنوز در قفقاز می زیست ، تنها به خاطر ارجح شناسی از نوشته ها و کوششهای پیشین وی بود. او قبل از آغاز انتخابات به یکی از دوستانش نوشته بود: «اگر بنده را انتخاب نمایند، سرقدم ساخته می آیم.[۱۹]» همچنین پس از انجام انتخابات در پاسخ تلگرافی که برایش کردند، نمایندگی را پذیرفت و قول داد که در ماه صفر (یعنی سه چهار ماه بعد) بعد از سامان دادن به کارهایش روانه تهران شود ولی وفای به عهد نکرد. حتی هنگامی که هفت تن از دوازده تن نماینده­ی آذربایجان از طریق تبریز جلفا- باکو – انزلی عازم تهران بودند، «جناب حاجی عبدالرحیم آقا طالبوف » هم قول داده، وعده می گذارند که «اواسط ماه صفر المظفر عازم تهران شوند[۲۰]». او در باکو به نمایندگان می پیونددد و همراه آنها در دید و بازدیدهای مختلف شرکت می کند و با آنها عکس دسته جمعی می گیرد. عکسی که نخستین بار در شماره­ی ۱۳ (۲۲ صفر ۱۳۲۵) مجله فیوضات به چاپ رسیده است (این عکس در بخش تصاویر موجود است)

حاجی میرزا ابراهیم آقا، یکی از نمایندگان آذربایجان که بعدها در جریان کودتای محمدعلی میرزا و بمباران مجلس شهید شد، گزارش مسافرت نمایندگان را از تبریز تا تهران نوشته، برای درج به جریده­ی ملی – ارگان انجمن تبریز فرستاد و آن گزارش در چند شماره مسلسل همان روزنامه به چاپ رسیده است. از این گزارش چنین بر می آید که مردم در شهرهای سر راه این سو و آن سوی ارس به گرمی از نمایندگان استقبال می کرده­اند. بعد از دیدار نمایندگان با کارگران فقیر صابونچی و مشاهده درد و رنج آنها، نمایندگان «با واپور جناب حاجی زین العابدین اقا به طر ف انزلی حرکت» می کنند، اما طالبوف از آمدن به ایران منصرف شده ، از آنها جدا می شود. او با مخابره­ی یک تلگراف صد کلمه­ای در ۶ محرم ۱۳۲۵ / ۲۰ فوریه­ی ۱۹۰۷ به مجلس، استعفای خود را از نمایندگی اعلام می دارد، اما مجلس آن را مسکوت می گذارد.

درباره انصراف او از نمایندگی و رفتن به تهران نظرهای مختلفی ابراز گردیده که گذشته از مسئله ممنوع شدن کتاب مسالک المحسنین ، ضعف پری و تاری چشمه، رنجیدگی از عقب ماندگی ماست و بیم از افسار گسیختگی و بی بند و باری حاکمان کشور و … از آن جمله است.

کسروی می گوید: او در این زمان دل خوشی از این جنبش و کوشش ایرانیان نداشت[۲۱]. کسروی برای این وازدگی او دو دلیل ذکر می کند، یکی ممنوع شدن خواندن کتاب مسالک المحسنین، و جلوگیری از عواقب آن و دیگری آزردگی او از شورش مردم تبریز به مناسبت «منع دخول و سوختن نسخه های[۲۲]» روزنامه­ی ملانصرالدین . در ضمن به طعنه یادآور می شود که «طالبوف را چون کتابی نوشته شبود، ارج نهاد ، بی آن که  خودآگاه باشد، به نمایندگی اش برگزیدند.[۲۳]»

کورش فتحی این نظر کسروی را قبول نکرده می نویسد «به نظر می رسد که قضاوت کسروی اندکی عجولانه باشد،چراکه بیش از هرچیز طالبوف را باید روشن فکری آرما نگه داشت تا عملگرا و لذا پر بیراه نیست که به نمایندگی مجلس به عنوان یک هدف و برنامه بنگرد. در ضمن او نظریه پردازی بود که قانون را می طلبید[۲۴]». «قانونی که حقوق شاه و رعیت را تعیین می کند[۲۵]». وی نظمی مدون و برخاسته از قانون را می طلبد که با نوع عملکرد مشروطه خواهان و ایجاد اختلاف به وجود آمده در صدر مشروطیت نمی خواند.

او به رغم تلاشهای روشنگرانه­ی فرهنگی خود بر این عقیده بود که «ایرانی و مجلس حکایت گاو دهل زن است» و «هر ایرانی که ملت خود را عبارت از آن سه هزار نفر [روشنگر] … بودند و ایرانی را بیدار شده حساب نماید به ریسمان پوسیده آنها هیزم بچیند دیوانه است.» و «ایرانی تا کنون (تا اعلان مشروطه) اسیر یک گاو دو شاخه­ی استبداد بود، اما بعد از این اگر اداره­ی خود را قادر نشود، به گاو هزار شاخه­ی رجاله دچار گردد و آن وقت مستبدین به نابالغی ما می خندند و دشمنان اطراف شادی کنان لاحول کنند. فاش می گویم که من این مسئله [را] بی چون و چرا می بینم.[۲۶]»

اسماعیل یکانی هم علت قبول نکردن نمایندگی از سوی او را، دوستی وی با میرزا علی اصغر اتابک ذکر می کند. یکانی اضافه می کند، موضوع انتخاب شدن او همزمان با استفاده شدید آزادیخواهان و به خصوص وکلای آذربایجان از اتابک دلیلی شد تا طالبوف به تهران نیاید و در مخالفت بر ضد اتابک شرکت نکند. دوستی طالبوف با اتابک بسیار صمیمانه بود به طوری که اتابک هنگام بازگشت به ایران در بادکوبه، با طالبوف ملاقات کرد و از او شنار شنامه­یی به عنوان سعدالدوله که هنوز از آزادیخواهان محسوب می شد، گرفت. اتابک در این مودر از ملکم خان هم که مورد علاقه و احترام بود چنین مکتوبی را گرفته بود[۲۷].

صادق صادق ملقب به مستار الدوله، از آزادیخواهان بنام، وکیل دوره اول مجلس که مدتی هم رییس مجلس بود، درباره­ی عدم قبول نمایندگی از طرف طالبوف نظر دیگری ارائه می دهد. او پیری ف ناتوانی و به خصوص ضعف چشم را دلیل این امر بیان می کند. تقی زاده نیز نظر اخیرا را قبول کرد، مسائل جسمانی او را دلیل نیامدنش عنوان می کند[۲۸].

در هر صورت طالبوف از آمدن به ایران و حضور در مجلس سرباز زد و این مسئله گفت و گوهایی را در محافل برانگیخت و مقالاتی به طرفداری از او در مطبوعات، به چاپ رسید.

یکی از نویسندگانی که به دفاع از او برخاست احمد آقایف بود. او در شماره­ی ۴۷ ارشاد در این خصوص چنین نوشت:

«ایا این همان ملاعبدالرحیم نیست که جمله ایران به وجودش مباهات می کرد؟ آیا این همان عبدالرحیم نیست که از شاهان گرفته تا گدایان مفتون مواعظ او شده، نوشته هایش را دست بهدست می گرداند؟ آیا این همان عبدالرحیم نیست که همراه محدودی از مجاهدان از پنجاه سال باز، با ناقوس داد و فریاد باعث بیداری امروز ایران شده­اند؟ آی این همان عبدالرحیم نیست که کل ایران از انتخاب او به نمایندگی مجلس ملی به توسط مردم تبریز، خویشتن را بشارت داده، اهالی بالکلیه، خواهان عزیمت او به تهران شدند؟ پس در این میان چه شد؟.»

روزنامه ارشاد هم مدتی بعد و شماره­ی مورخ (۲۰ صفر ۱۳۲۵ / ۲۲ مارس ۱۹۰۷) هم متن تلگراف صد کلمه­ای مذکور و هم نامه­ای از او را درج می کند. از نامه­ی نویسنده چنین بر می آید که او قریب یک ماه پیش تلگراف یاد شده را به تهران مخابره کرده است، اما به علت ماهیت افشاگرانه­اش از مطرح شدن مضمون آن در مجلس و مطبوعات ممانعت به عمل آمده است. در حقیقت هم تلگراف اتهام نامه­ای بوده بر ضد دولت ایران.

در شماره های بعدی ارشاد و نیز شماره مورخ ۱۸ آوریل ۱۹۰۷ روزنامه­ی تازه حیات، چاپ باکو، نامه هایی به طرفداری از طالبوف و در انتقاد از استبداد و مستبدان و نوکرانش درج گردیده است.

در شماره­ی ۱۳ ۰۲۲ صفر ۱۳۲۵ / ۲۴ مارس ۱۹۰۷) فیوضات نیز مقاله­ی بلندی، در دفاع از طالبوف، قلمه­ی علی بیک حسین زاده، سردبیر آن مجله به چاپ رسیده است: عنوان این مقاله که در محل سرمقاله گذاشته شده «مسائل الحیات» است و با این شعر فارسی منتسب به ابوعلی سینا آغاز گردیده است:

درد هر چو من یکی و آن هم کافر             پس در همه دهر یک مسلمان نبود

در این مقاله روی این موضوع که جماعت مسلمه­ی باکو مردم تبریز را به مناسبت انتخاب طالبوفتبریک گفته­اند، تأکید گردیده و بخشی از نامه چاپ شده طالبوفدر ارشاد نقل گردیده است.

در روزنامه پیوست و روزنامه عدالت چاپ تبریز نیز به این مسئله پرداخته شده است.در مقاله مشورت، از خدمات او تقریر شده و دلیل کناره جویی او از نمایندگی را، جلوگیری از به وجود آمدن اختلاف ذکر کرده، قسمتی از نامه­ی طالبوف را هم ضمیمه­ی مطلب خود می کند.

«چقدر سخت و ناگوار و موجب ملال و اندوه است برای همچو من بیرمهجوری که گرانبهاترین سرمایه حیات خود را صرف خدمتگزاری وطن و باشندگان آن کرده، [تا] در همچو موقع، خصوص در باریکی در میان ملت خود موضوع نفاق و زمینه اختلاف واقع بشود . ای هموطنان من، جمع شوید با هم متفق شوید، اگر چه اساس اتفاق به کشتن من بوده باشد، چه کشته شدن در میان دستهای متفق شده شما را دوست تر دارم از این که زنده بمانم و ببینم که بلای سرم نفاق دامن گیر شما شده است …

و رورنامه عدالت به ترجمه­ی مقاله مشورت افزوده است:

«در میان افراد قدرشناس و چیز فهم ملت ما کم ترکی است که نام نامی جناب حاجی ملاعبدالرحیم طالبوف ا نقش حافظه­ی ارادت و خلوص نکرده باشد. و نیز در درجه­ی عینی را که مجلس شورای ملی ما از عدم حضور او حاصل کرد، داستانی است که عارف و عامی همه می دانند و قولی است که جملگی برآنند…[۲۹]»[۳۰]

همانطور که دلایل عدم حضور او در مجلس نظرات و روایات زیادی را به دنبال داشت، در تاریخ و فات او هم روایات متفاوتی مشاهده می شود.

روزنامه­ی نوبهار به مدیریت ملک الشعرای بهار، در مقاله­یی با عنوان «عالم ادبیات سیاهپوش است». چنین می نویسند «بلی عالم ادبیات ایران سیاهپوش است. برای چه برای این که اولین بلبل گلزار ادب و نخستین مجاهد راه ایقاظ ایرانیان «طالبوفنجارزاده» مصنف کتاب احمد، مسالک المحسنین، مسائل الحیات ، تاریخ نبوی، دستور دارالشوری، ترجمه فلاماریون و غیره  با یک نام درخشنده با یک نام درخشنده تاریخی و شرف بزرگ ادبی در ماه گذشته فرمان یافت.[۳۱]»

در این روزنامه تاریخ وفات، یک ماده قبل یعنی ربیع الاول ۱۳۲۹ ارجاع داده می شود.

محمدعلی تربیت نیز این تاریخ و تأیید می کنند.

در مجله بهار به مدیریت یوسف اعتصامی درباره­ی مرگ ط، چنین می خوانیم

«طالبوف: «الموت نقاد و فی کفه جواهر یختار منها الجیاد»

حادثه­ای که در این چند ماه اخیر هواخان علم و ادب را قرین سوگواری و تأسف دانست همانا خواست دانشمند شهیر، صاحب آثار باقیه حاجی میرزا عبدالرحیم طالبوف تبریزی مقیم شهیر خال شوره «طالبوف شراه» است.[۳۲]»

اگر چه مجله بهار تاریخ فوت طالبوف را صریحاً تعیین نکرده است با این همه، اغلب نوشته های نوبهار را تأیید می کند زیرا در نیمه سال واقعه­ی سال قبل را با عباری چندماه اخیر نوشتن معقول به نظر نمی رسد. نکته در خورد توجه دیگر این است که شغل طالبوف در قفقاز و بیماری چشم او در پیری فقط در مجله­ی نوبهار آمده است و این نکات توسط تربیت هم ذکر نشده­اند.

اعتصامی هم در مقاله­یی که به آن اشاره شده ، پس از توصیف مختصری از تألیفات طالبوف مقاله خود را چنین ادامه می دهد: «کاش می توانستم ترجمه حال این آزاد مرد خیرخواه را منصلاً بنویسم، افسوس که برای این کار مأخذی در دست ندارم.[۳۳]»

روزنامه شمس هم تاریخ وفات او را ربیع الاخر  ۱۳۲۹ می نویسد « در هفته گذشته افول یک ستاره­ی نورافشان آسمان ادبیات ایران را … با یک ناگواری تلخی مشاهده کردیم[۳۴]».

بنابراین روزنامه فوق، اوایل ربیع الاخر را تاریخ فوت او می داند . اما قزوینی در یادداشت های «وفیات معاصرین» مندرج در مجله یادگار[۳۵] و اکثر مطالبی که درباره-ی طالبوف نوشته شده است تاریخ وفات او را اواخر سال ۱۳۲۸ هجری ضبط کرده­اند.

اخبار ولایت داغستان تاریخ وفات او را ۱۱ مارس ۱۹۱۱ در سن ۷۷ سالگی ضبط کرده است[۳۶].

پیکر او را در قبرستان مسلمانان شهر بسوی ناکسک (تمیرخان شوره) به خاک سپرد. بر مزار طالبوف سنگ قبری از جنس سنگ خاکستری سر برافراشته است . ارتفاع سنگ ۳ متر و ۴۱ سانتی متر، با عرض ۶۲ و ضخامت ۸۱ سانتیمتر برش خورده است. این سنگ تا کنون نیز در وضعیت خوبی باقی مانده است. سنگ قبر از چهار طرف مزین به نقش و نگارهای ظریف و زیبای شرقی و نوشته هایی به زبان عربی است.

بر روی مزار در چارچوب قوی تراشیده شده، نوشته یی در پنج سطر وجود دارد. «هذا مرقد المرحوم المغفور المبرور حامی الفقرا و المساکین عبدالرحیم ابن شیخ ابوطالب التبریزی» و در ادامه تاریخ درگذشت وی حک شد ه است.

نشریات زیادی که با به عرصه­ی مطبوعات قفقاز ، روسیه، ایران و کشورهای دیگر گذاشته بودند، پس از مرگ او مطالبی را در این راستا به چاپ رسانیدند. در این جا ذکر مقاله­ی منتشر شده در مجله سیاسی و اجتماعی ملانصر الدین که در تفلیس به زبان آذری چاپ می شد، بسنده می کنیم. در این مقاله بعد از اظهار تأسف به خاط درگذشت طالبوف قسمتی از وصیت نامه­ی او به چاپ رسیده است:

«سی روبل جهت احداث بیمارستان در تمیزخان شوره، ده هزار روبل برابر احداث مدرسه­ی دخترانه در شهر تهران، بیست و پنج هزار روبل برای ساخت دبیرستان دخترانه در تبریز، پنج هزار جهت مدرسه ایرانی در تمیرخان شوره» .طالبوف وصیت نموده است، وجوه حاصل «از انتشار کتاب های وی صرف احداث پرورشگاهی برای یتیمان گردد.[۳۷]»

طبق اطلاعات موجود طالبوف یک فرزند دختر داشت که نامش سونا خانم بود. این دختر از مادری بروس، مسلمان و شیعه به دنیا آمد که در اوان جوانی وفات یافت.

سونا خانم به مدارج بالای تحصیلی دست یافت و با یک مهندس برجسته زمین شنای نفت به نام عمرف ازدواج کرد. سوناخانم خود نیز در سال ۱۹۲۸ «شهری بوی ناکسک وفات یافت و همان جا به خاک سپرده شد».

زندگی اجتماعی

طالبوف در طول زندگی خود در قفقاز ، روابط اجتماعی خود را با طبقه روشنگر ایران حفظ کرد .با آن ها از طریق ناحه در ارتباط بود. علاوه بر طبقه روشنگر و دست به قلم آن زمان، وی با قشر خاصی از حاکمیت قاجاری میان خوبی داشته و از رجال ایرانی زیادی از جمله امین الدوله در خانه خود پذیرایی کرده است. این ایجاد ارتباط با تعدادی از افراد وابسته به قاجار او در معرض اتهام به اعیان پرستی و ساز شکاری قرار دارد. اما بر اساس نظر کورش فتحی «بر خلاف ملکم خان و مستار الدوله و مجد الملک، که دوره­ای از خدمات دولتی در سطح بالا را طی کرده و ابتدا خادم دولت بودند، طالبوف چنین امکاناتی را نداشت و همین، گرچه تا حدودی، به اوچهره­ی موجهی می دهد.[۳۸]»

تمام ایرانیان که به نوعی با او ارتباط داشتند در مسافرت هایشان به قفقاز با او ملاقات کرده مهمان او شده­اند. مثلاً هنگامی که امین الدوله در اواخر عمر مجبور به ترک ایران شد، همراه خانواده­ی خود، به داغستان رفت  و مهمان طالبوف شد[۳۹]. وقتی هم که اتباک در اوایل سال ۱۳۲۵ ق جهت تصدی مقام صدرات محمدعلی میرزا عازم ایران بوده، در قفقاز با طالبوف ملاقات کرده سفارش نامه­یی از او به عنوان سعد الدوله – که در آن زمان ریاست مجلس را داشته – می گیرد.

در جریان سوم دوم مظفر الدین شاه به فرنگ در ۱۳۲۰ / ۱۹۰۲ طالبوف دوبار (اول صفر، ۱۸ جمادی الاخر) با شاه ملاقات می کند. مظفر  الدین شاه از ملاقات دوم چنین یاد کردهاست:

«میرزاعبدالرحیم طالبوف را به حضور آوردند و شمشیر و سجاده پیشکش آورده  بود و عریضه­ای همه عرض کرده و قصیده­ای انشاء نموده، خودش خواند. اشعارش را خیلی خوب ساخته بودند. عیناً این جا نوشته می شود:

ای وطن ای که مرا قبله به جز سوی تو نیست                  نپرسم به خدا کعبه اگر کوی تو نیست

[و بعد از شش بیست دیگر دوستایش وطن] خطاب به شاه می گوید:

نظم ملک تو آسودگی خلق، جز این                       آروز در دل این پیر دعاگوی تو نیست.[۴۰]»[۴۱]

(کل این شعر در قسمت اشعار موجود است).

ناگفته نماند که تقی زاده هم در سر راه خود از تبریز به تهران که از طریق قفقاز صورت گرفته (در اواخر شعبان ۱۳۲۴) چند روزی در تمیرخان شوره مهمان طالبوف شده است.

وی از این دیدار چنین یاد می کند:

«وقتی در باکو بودیم «یکی از ایرانیان قدیم باکو گویا بنام عباس علی که رفیق و از دوستان حاجی میرزا عبدالرحیم طالبوف معروف بود ، به من خیلی اظهار خصوصیت کرد و گفت که از طالبوف مکتوبی به او رسیده که در آن تقاضا کرده بود:

او از من درخواست کند که دعوت طالبوف را به مقر خودش یعنی تمیرخان شورا در داغستان بپذیرم من این دعوت را با کمال میل قبول کردم و از باکو ، از راه دربند و پتروسکی به داغستان و تمیرخان شوره رفتم و به منزل طالبوف وارد شدم. مشارالیه در سن کهولت بود و چشمش قدری ضعیف شده بود. مرا با کمال محبت در خانه­ی  خود پذیرفت و آنچه که لازمه محبت و پذیرایی بود فروگذار نکرد. چهار شبانه روز در منزل او ماندیم، یعنی من و میرزا علی محمدخان که با من همراه بود روز و شب با آن مرد مجرب و دانا  مشغول صحبت بودیم .[۴۲] »

طالبوف در محافل اجتماعی تمیرخان شوره نیز جایگاه بارزی داشت. او در طول حیا ت خود عضو جمعیت ها و کمتیه های عام المنفعه بسیاری بود. همانند عضویت افتخاری شورای سرپرستی اگرانمیای زیای تمیرخان شوره در سال ۱۸۹۶ عضویت افتخاری شورای سرپرستی دبیرستان آن شهر که تا سال ۱۹۱۰ در آنجا فعالیت می کرد.

همچنین از سال ۱۸۹۲ عضو کمیته سرپرستی زندان تمیرخان و عضو کمیسیون بازرسی و رییس بخش اقتصادی این زندان بود.

مدارک بایگانی کمیته-ی سرپرستی مور نظر شان نشان می دهد که، به طور تقریبی در هر نشست کمیته، درخواست طالبوف درباره­ی تخصیص اعتباری برای رفع نیازهای زندانیان مورد بررسی قرار می گرفت. در برخی موار د نیز خود وی این هزینه ها را تقبل می کرد.

او عضو جمعیت صلیب سرخ روسیه در بخش تمیرخان شوره بود و در کمیته ی آمار استان داغستان نیز فعالیت داشت.

وی بخشی از دارایی خود را برای خرید کتابخانه­ی کمیته اختصاص داده بود و بخشی از آن را نیز در صندوق پس انداز دولتی وابسته به خزانه نگهداری می کرد.

با حمایت ها و راهنمایی های طالبوف، مدرسه مسلمانان روسی تمیرخان برای کودکان افتتاح گردید و در همین مکان بود که کلاسهای بزرگسالان نیز برای ریشه کشی بی سوادی تشکیل شد.

توصیه­ی او همیشه این بود که مراکز فروش کتاب در شهر راه اندازی شود تا دسترسی به کتابها با سهولت بیشتری امکان پذیر باشد و به کسانی که به زبان دیگری تسلط داشتند سفارشی می کرد تا آثار عامه فهم را ترجمه کرده در اختیار  مردم قرار دهند . ایجاد چاپخانه های محلی از نظر او جزو مواردی بود که می توانست میزان مطالعه­ی مدرم را بالاببرد.

احترام او در میان ساکنان محلی از خاطره-ی یک ریش سفید شهری بوی ناکسیک (تمیزخان۹ به خوبی احساس می شود: «زمانی که در شهر مراسمی برپا می شد، طالبوف یکی از مهمانان افتخاری بود. احترامی که نسبت به او می شد، حتی از خود فرماندار بیشتر بود. علتش هم این بود که او شخصی بسیار دانا و مطلع محسوب می شد[۴۳].»

طالبوف در نزد دانشمندان داغستان نیز جایگاه خاصی داشت. ابوسفیان آقایف در شرح زندگی خود، درباره­ی آشنایش با طالبوف این گونه می نویسد: «بعد از مراجعتم از چنگوتای، به منظورصلاح و مشورت کردن در خصوص پاره­ای از مشکلات در فراگیری زبانهای ترکی و فارسی ، با شاعر فارسی گوی ماهر، صاحب دیوال عندلیب، مرحوم سید میر تقی کاشانی که در تمیرخان شوره اقامت داشت، آمد و شد داشتید ، تا  این که روزی عبدالرحیم طالبوف پیش ایشان تشریف آورده بودند بعد از آشنایی با اینجانب، طالبوف کتابخانه­ی بزرگ خود را در اختیار من نهاد که در آن جا کتاب های زیادی خواندم[۴۴].»

حسن القدری در زندگینامه­ی خود به نام دیوان الممنون سه منظومه­ی به زبان عربی را به طالبوف اختصاص داده است. القدری اشاره کرده است که این منظومه ها ، نشانه­ای از احترام، تحسین و تشکر برای فردی است که با قرار دادن کتابخانه­اش در اختیار او ، کمک بزرگی به وی کرده است[۴۵]. این شاعر با کمک طالبوف بود که توانست کتاب اشعارش را با عنوان تخمیس به زبان عربی منتشر کند.

میرزاعلی حکیم ایروانی، متخلص به لعلی و ملقب به شمس الاطبا به فارسی و ترکی شعر می گفت و با بعضی د= زمان به ویژه با طالبوف ارتباط و مکاتبه دانسته است. بیستی که با این نیت گشوده می شود و در پاسخ نامه­ی طالبوف به تمیرخان فرستاده است.

زنده باش ای حکیم پندآموز                      زنده باش ای مربی آدم

و با این بیت بسته می شود:

لعلی از حضرت تو دارد چشم                            گاه بنوازیش به نوک قلم

یک دو بیتی نیز هست که حاکی از رسیدن لعلی به حضور طالبوف و یا ابزار ارادتش به اوست.

رسیدم چو بر حضرت شیخ شوره                      مبدل به انگور گشتم چوغوره

چو انگور شیرین شدم رفته رفته                         شراب مفرح شدم بالضرروه[۴۶]

تحول در دورن مایه ادبیات و طالبوف

 

90,000 ریال – خرید

تمام مقالات و پایان نامه و پروژه ها به صورت فایل دنلودی می باشند و شما به محض پرداخت آنلاین مبلغ همان لحظه قادر به دریافت فایل خواهید بود. این عملیات کاملاً خودکار بوده و توسط سیستم انجام می پذیرد.

 جهت پرداخت مبلغ شما به درگاه پرداخت یکی از بانک ها منتقل خواهید شد، برای پرداخت آنلاین از درگاه بانک این بانک ها، حتماً نیاز نیست که شما شماره کارت همان بانک را داشته باشید و بلکه شما میتوانید از طریق همه کارت های عضو شبکه بانکی، مبلغ  را پرداخت نمایید. 

 

 

مطالب پیشنهادی: برای ثبت نظر خود کلیک کنید ...

براي قرار دادن بنر خود در اين مکان کليک کنيد
به راهنمایی نیاز دارید؟ کلیک کنید


جستجو پیشرفته مقالات و پروژه

سبد خرید

  • سبد خریدتان خالی است.

دسته ها

آخرین بروز رسانی

    شنبه, ۲۰ آذر , ۱۳۹۵

اولین پایگاه اینترنتی اشتراک و فروش فایلهای دیجیتال ایران
wpdesign Group طراحی و پشتیبانی سایت توسط دیجیتال ایران digitaliran.ir صورت گرفته است
تمامی حقوق برایdjkalaa.irمحفوظ می باشد.