مقاله وجه تسمیه شهر یزد


دنلود مقاله و پروژه و پایان نامه دانشجوئی

مقاله وجه تسمیه شهر یزد مربوطه  به صورت فایل ورد  word و قابل ویرایش می باشد و دارای ۲۴۳  صفحه است . بلافاصله بعد از پرداخت و خرید لینک دنلود مقاله وجه تسمیه شهر یزد نمایش داده می شود، علاوه بر آن لینک مقاله مربوطه به ایمیل شما نیز ارسال می گردد

فهرست مطالب

مقدمه ۶
یزد پیش از اسلام ۱۱
ظهور اسلامی تا سلطه کاکویان ۱۳
کاکویان یزد ۱۶
اتابکان یزد ۱۷
حکومت آل مظفر ۱۸
دوره تیموریان ۲۱
دوره صفویان ۲۳
دوره افشاری ۲۶
حکومت خوانین ۲۷
دوره قاجار ۲۹
دوره پهلوی ۳۱
مسجد جامع یزد ۴۵
مسجد میر چقماق ۶۳
مسجد فرط ۷۴
مسجد ریگ ۸۱
مسجد خطیره ۸۵
مسجد شاه طهماسب ۹۰
مسجد و مصلی عتیق ۹۲
مسجد چهل محراب ۹۶
مسجد خواجه ابوالمعالی ۱۰۰
مسجد ساباط ۱۰۲
مسجد جامع بندر آباد ۱۰۴
مسجد ریگ مجومرد ۱۱۱
مسجد جامع عز آباد ۱۱۵
مسجد آبشور جمال آباد ۱۱۸
مسجد جامع ترکان آباد ۱۲۰
مـساجد شهرستان میبد ۱۲۳
مسجد جامع میبد ۱۲۴
مسجد جامع فیروز آباد ۱۲۸
مسجد جامع بفروئیه ۱۳۰
مـساجد شهرستان اردکان ۱۳۴
مسجد جامع اردکان ۱۳۵
مسجد نخستین زدک ۱۳۷
مسجد هلاکو عقدا ۱۴۰
مسجد جامع خرانق ۱۴۳
مسجد جامع هفتادر ۱۴۵
مـساجد شهرستان بافق ۱۴۹
مسجد جامع بافق ۱۵۰
مسجد جامع فهرج ۱۵۳
مسجد علی قوندی ۱۵۸
مـساجد شهرستان مهریز ۱۶۰
مسجد جامع بغداد آباد ۱۶۱
مسجد جامع هنزا ۱۶۳
مسجد جامع طرزجان ۱۶۵
مـساجد شهرستان تفت ۱۶۷
مسجد شاه ولی تفت ۱۶۸
مسجد جامع نصر آباد ۱۷۳
مسجد جامع ابر کوه ۱۷۶
مسجد بیرون ۱۸۳
مدارس استان یزد ۱۸۸
مدرسه رکنیه ۱۹۰
مدرسه مصلی ۲۰۰
مدرسه ضیائیه ۲۰۵
مدرسه شهاب الدین قاسم طراز ۲۱۰
مدرسه خان ۲۱۲
مدرسه مسجد جامع بافق ۲۱۸
مدرسه علمیه بندر آباد ۲۲۰
مدرسه مطفریه میبد ۲۲۱
فرهنگ اصطلاحات ۲۲۳
فهرست منابع و مآخذ ۲۳۵

 

فهرست منابع و مآخذ

کتاب ها :
۱٫ آیتی ، عبدالحسین ، تاریخ یزد : آتشکده یزدان ، یزد ، ] بی نا [ ، ۱۳۱۷ .
۲٫ ابن حوقل ، سفرنامه ابن حوقل ، ایران در « صوره الارض » ، ترجمه جعفر شعار تهران ، امیرکبیر ، چاپ دوم ، ۱۳۶۶ .
۳٫ اسلامی نروش ، محمد علی ، روزها ، تهران ، افشارات یزدان ، چاپ اول ، ۱۳۷۶ .
۴٫ اصطخری ، ابواسحق ابراهیم ، مسلکه و ممالک ، به کوشش ایرج افشار ، تهران بنگه ترمه و نشر کتاب ، ۱۳۴۷ .
۵٫ افشار ، ایرج ، بیاض سفر ، تهران ، انتشارات طوس ، ۱۳۵۴ .
۶٫ —— ، نامواره دکتر محمود افشار ، تهران ، بنیاد موقوفات افشار ، چاپ اول ، ۱۳۷۶ .
۷٫ —— ، یادگارهای یزد ، تهران ، انجمن آثار ملی ، ۱۳۵۴ .
۸٫ —— ، یزدنامه : یزدنما ، تهران ، انتشارات فرهنگ ایران زمین ، ۱۳۷۱ .
۹٫ افضل الملک ، غلامحسین ، افضل التواریخ ، به تصحیح سیروس سعدوندیان ، تهران ، نشر تاریخ ایران ، ۱۳۶۱ .
۱۰٫ اقبال آشتیانی ، عباس ، تاریخ ایران ، تهران ، انتشارات خیام ، ۱۳۴۶ .
۱۱٫ باستانی پاریزی ، محمد ابراهیم ، حماسه کویر ، تهران ، انتشارات امیرکبیر ، ۱۳۵۶ .
۱۲٫ بامداد ، مهدی ، شرح های رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هـ . تهران ، انتشارت زوار ، چاپ چهارم ، ۱۳۷۱ .
۱۳٫ بختیاری ، سعید ، اتو اطلس ایران ، تهران ، مؤسسه گیتاشناسی ، چاپ اول ، ۱۳۸۰ .
۱۴٫ —— ، اطلس کامل گیتا شناسی ، تهران ، مؤسسه گیتا شناسی ، دوره دوم ، چاپ هجدهم ، ۱۳۸۱ .
۱۵٫ برهان ، محمد بن خلف ، برهان قاطع ، به اهتمام محمد معین ، تهران ، انتشارات امیر کبیر ، ۱۳۶۲ .
۱۶٫ پاپاد و پولو ، ۱ ، معماری اسلامی ، ترجمه ، حشمت جزئی ، تهران ، مرکز نشر فرهنگی رجاء ، چاپ اول ، ۱۳۶۸ .
۱۷٫ پاپلی یزدی ، محمد حسین ، فرهنگ آبادی ها و مکان های مذهبی کشور ، مشهد ، بنیاد پژوهش های اسلامی ، ۱۳۶۷ .
۱۸٫ پوپا ، آرتور ، معماری ایرانی ، ترجمه رضا بصری ، تهران ، انتشارات میر( گوتنبرگ ) ، چاپ اول ، ۱۳۶۳ .
۱۹٫ پوپا ، عبدالعظیم ، زندان سکنر از نگاهی دیگر ، یزد ، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی یزد ، ۱۳۷۱ .
۲۰٫ —— ، سیمای باستانی شهر میبد ، میبد ، دانشگاه آزاد اسلامی میبد ، چاپ اول ، ۱۳۷۱ .
۲۱٫ پیرنیا ، محمد کریم ، آشنایی با معماری اسلامی ، تدوین غلامحسین معماریان ، تهران ، دانشگاه علم و صنعت ، چاپ سوم ، ۱۳۷۴ .
۲۲٫ —— ، شیوه های معماری اسلام ، تدوین غلامحسین معماریان ، مؤسسه نشر هنر اسلامی ، چاپ اول ، ۱۳۶۹ .
۲۳٫ توکلی مقدم ، غلامحسین ، وجه تسمیه شهرهای ایران ، تهران ، نشر میعاد ، چاپ اول ، ۱۳۷۵ .
۲۴٫ جعفری ، جعفری بن محمد ، تاریخ یزد ، به کوشش ایرج افشار ، تهران ، بنگاه ترجمه و نشر کتاب ، ۱۳۴۳ .
۲۵٫ حافظ شیرازی ، خواجه شمس الدین محمد ، دیوان حافظ ، تصحیح عبدالرحیم خلخالی ، تهران ، انتشارات حافظ ،‌ چاپ سوم ، ۱۳۶۸ .
۲۶٫ حبیب آبادی ، محمد علی ، مکارم الاآثار در احوال رجال دو قرن ۱۳ و ۱۴ هـ . اصفهان ، انجمن کتابخانه های عمومی ، ۱۳۵۱ .
۲۷٫ حقیقت ، عبدالرفیع ، فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستان های ایران ، تهران ، انتشارات کوش ، ] بی تا [ .
۲۸٫ دهخدا ، علی اکبر ، لغت نامه ، تهران ، انتشارات امیر کبیر ، ۱۳۴۷ .
۲۹٫ راوندی ، مرتضی ، تاریخ اجتماعی ایران ، تهران ، انتشارات امیرکبیر ، ۱۳۴۷ .
۳۰٫ رشید الدین فضل الله ، وقف نامه ربع رشیدی ، به تصحیح مجتبی مینوی و ایرج افشار و عبدالعلی کارنگ ، تهران ، فرهنگ ایران زمین ، ۱۳۴۱
۳۱٫ رکوعی ، عزت الله ، راهنمای دیدنی های ایران ، تهران ، نشر کیوان ، چاپ اول ، ۱۳۸۰ .
۳۲٫ —— ، سرزمین ما ( مروری بر تاریخ و معماری ایران ) ، تهران ، نشر کیوان ، چاپ اول ، ] بی تا [ .
۳۳٫ روملو ، حسن ، احسن التواریخ ، به تصحیح عبدالحسین نوایی ، تهران ، بنگاه ترجمه و نشر کتاب ، ۱۳۴۹ .
۳۴٫ سجادی ، علی ، سیر تحول محراب ، تهران ، سازمان فرهنگی کشور ، چاپ اول ۱۳۷۵ .
۳۵٫ سلطان زاده ، حسین ، تاریخ مدارای ایران از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون ، تهران ، شرکت چاپ آذر ، چاپ اول ، ۱۳۶۴ .
۳۶٫ —— ، مقدمه ای بر تاریخ شهر و شهر نشینی در ایران ، تهران ، انتشارات امیرکبیر ، چاپ دوم ، ۱۳۶۷ .
۳۷٫ شریف کاشانی ، محمد مهدی ، واقعات اتفاقیه در روزگاری ، به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان ، تهران ، تاریخ ایران ، ۱۳۶۲ .
۳۸٫ شهمردان ، رشید ، تاریخ زرتشتایان فرزانگان زرتشتی ، تهران ، انتشارات فروهر ، ۱۳۶۳ .
۳۹٫ صدیق ، عیسی ، تاریخ فرهنگ ایران ، تهران به دانشگاه تهران ، چاپ ششم ، ۱۳۵۱ .
۴۰٫ صفا ، ذبیج الله ، خلاصه تاریخ سیاسی و اجتماعی و فرهنگی ایران از آغاز تا پایان عهد صفوی ، تهران ، امیر کبیر ، ۱۳۵۶ .
۴۱٫ طاهری ، احمد ، تاریخ یزد ، یزد ، انتشارات گلبهار ، ۱۳۱۷ .
۴۲٫ طاهری ، عبدالغفور ، تذکره جلالی ، به کوشش ایرج افشار ، تهران ، فرهنگ ایران زمین ، ۱۳۴۴ .
۴۳٫ طراز ، میرزا عبدالوهاب ، کتابچه موقوفات یزد ، به تصحیح ایرج افشار ، تهران زمین ، ۱۳۴۱ .
۴۴٫ طرف نایینی ، جنوبی محمد ، جامع جعفری ، به کوششی ایرج افشار ، تهران ، انجمن آثار ملی ، ۱۳۵۳ .
۴۵٫ عرفان منش ، جلیل ، جغرافیای تاریخی هجرت امام رضا ( ع ) از مدینه تا مرو ، مشهد ، بنیاد و پژوهش های اسلامی به چاپ دوم ، ۱۳۷۶ .
۴۶٫ فلاح فر ، سعید ، فرهنگ واژه های معماری سنتی ایران ، تهران ، ] بی نا [ ، چاپ اول ، ۱۳۷۹ .
۴۷٫ قلمسیاه ، اکبر ، تاریخ ساشماری یزد ، تهران ، ] بی نا [ تابستان ۱۳۷۰ .
۴۸٫ کاتب ، احمد ، تاریخ جدید یزد ، به کوشش ایرج افشار ، تهران ، انتشارات امیر کبیر ، ۱۳۵۷ .
۴۹٫ کتبی ، احمد ، تاریخ آن مظفر ، به تصحیح عبدالحسین نوایی ، تهران ، انتشارات امیر کبیر ، ۱۳۶۴ .
۵۰٫ کیانی ، محمد یوسف ، تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی ، تهران ، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی ، چاپ اول ، ۱۳۷۹ .
۵۱٫ گدار ، گدار ، آثار ایران ، ترجمه ، ابوالحسن سرو قد مقدم ، مشهد ، بنیاد پژوهش های اسلامی ، چاپ دوم ، ۱۳۷۵ .
۵۲٫ لسترنج ، جی ، جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی ، ترجمه محمود عرفان ، تهران ، انتشارات علمی ـ فرهنگی ، ۱۳۶۴ .
۵۳٫ ( مجهول المؤلف ) ، حدود العالم من المشرق الی المغرب ، ترجمه ، میر حسین شاه ، تصیح مریم احمدی و غلامرضا و رهرام ، تهران ، دانشگاه الازهرا ، چاپ اول ، ۱۳۷۲ .
۵۴٫ ( مجهول المؤلف ) ، وقف نامه جامع الخیرات ، به کوشش محمد تقی دانش پژوه ، و ایرج افشار ، تهران ، فرهنگ ایران زمین ، ۱۳۴۱ .
۵۵٫ مدرس ، محمد علی ، ریحانه الادب ، تهران ، انتشارات خیام ، ۱۳۶۹ .
۵۶٫ مدرسی : محمد کاظم ، نسل نور ، یزد ، انتشارات نیکو روش ، چاپ اول ، ۱۳۷۸ .
۵۷٫ مستوفی بافقی ، محمد مفید ، جامع مفیدی ، به کوشش ایرج افشار ، تهران ، کتابفروشی اسدی ، ۱۳۴۲ .
۵۸٫ مستوفی ، حمدالله ، نزهته القوب ، به اهتمام محمد دبیر سیاقی ، تهران ، نشر کتابفروشی ظهوری ، ۱۳۳۶ .
۵۹٫ مشکوتی ، نصرت الله ، فهرست بناهای تاریخی و اماکن باستانی ایران ، تهران ، سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران ، ۱۳۴۹ .
۶۰٫ مصطفوی ، محمد تقی ، اقلیم پارس ، تهران به انجمن آثار ملی ایران ، ۱۳۴۳ .
۶۱٫ معین الدین یزدی ، علی بن محمد ، مواهب الهی ، به تصحیح سعید نفیسی ، تهران ، کتابخانه و چاپخانه اقبال ، ۱۳۲۶ .
۶۲٫ معین ، محمد ،
۶۳٫ مقدسی ، ابوعبدالله محمد بن احمد ، احسن التقاسیم فی معرفه الاقاسیم ، ترجمه علینقی منزوی ، تهران ، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران به چاپ اول ۱۳۶۱ .
۶۴٫ ملازاده ، کاظم ، مساجد تاریخی تهران ، حوزه هنری سازمان تبلغات اسلامی ، چاپ .
۶۵٫ ویلبر ، دونالید ، معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان ، ترجمه عبدالله فریار ، تهران ، انتشارات علمی و فرهنگی ، چاپ دوم ، ۱۳۶۵ .
۶۶٫ هوک ، ج ، سبک شناسی هنر معماری ، ترجمه پرویز و رجاوند ، تهران ، انشارات علمی ـ فرهنگی ، ۱۳۶۸ .
روزنامه ها و مجلات
۶۷٫ آمار نامه استان یزد ۱۳۷۸ .
۶۸٫ روزنامه اطلاعات ، یک شنبه ۱۷ مرداد ۱۳۷۲ ، شماره ۱۹۹۷۶ .
۶۹٫ روزنامه ناصر یزد ، سال سوم ( اول بهمن ۱۳۳۱ ) ، شماره ۸۹ .
۷۰٫ جمله آینده ، سال اول ( فروردین ۱۳۰۵ ) .
۷۱٫ جمله باستان شناسی و هنر ایران ، تابستان ۱۳۴۹ ، شماره ۵ .
۷۲٫ جمله مسجد ،
۷۳٫ جمله میراث فرهنگی ، ابرکوه ( مسعود حمزه ) تابستان و پاییز ۱۳۷۱ .
۷۴٫ جمله یغمای یزد ، سال سیزدهم ـ( ۱۳۳۹ ) ، شماره ۸ ، رکود ۹۱۲ ..
۷۵٫ نشریه فرهنگ یزد ، سال سی و سوم

 

مقدمه

استان پهناور یزد در مرکز ایران و حاشیه کویر مرکزی واقع شده است. این استان به علت قرار گرفتن در مرکز ایران و دوری از دریا، دارای شرایط اقلیمی ویژه‌ای است، وجود ارتفاعات زاگرس در غرب و البرز در شمال، مانع نفوذ رطوبت به آن شده، از طرفی مجاورت با کویر خشک و پهناور نمک، این استان را در ردیف آب و هوای خشک صحرایی قرار داده است. این مشکل تا حدودی با حفر قنات های فراوانی که در این استان به چشم می خورد، حل شده است[۱].

گرچه بیشتر نقاط استان را از مین های پست تشکیل داده ولی ارتفاعاتی هم در این استان وجود دارد که بزرگ ترین آن رشته کوه شیرکوه در مرکز استان و جنوب غربی شهرستان یزد است. این رشته کوه، بخش هایی از شهرستان تفت و مهریز را در برگرفته و بلندترین قله آن ۴۰۵۵ متر ارتفاع دارد، بنابراین آبادی هایی مثل هنزا، طرزجان، سخوید، علی آباد و نصرآباد، دارای آب و هوایی کوهستانی و کاملاً متفاوت از دیگر مناطق استان است. جزاین، ارتفاعاتی موسوم به کوه های خرانق هم در شرق اردکان و شمال بخش خرانق واقع شده که نسبت به شیرکوه دارای وسعت و ارتفاع کمتری است. ارتفاعات دیگر استان نسبتاً کوتاه بوده و اهمیت چندانی ندارد[۲].

پست ترین نقاط استان را مناطق شمالی شهرستان اردکان و جنوبی شهرستان طبس که با کویر مرکزی و لوت مستقیماً در ارتباط است، تشکیل می دهد. غیر از مناطقی که در داخل دو کویر بزرگ مرکزی و لوت واقع شده، کویرهای کوچکی هم در این استان پراکنده است که مهم ترین آنها، کویر در انجیر در شمال بافق، کویر ساغند در شرق‌آباد ساغند و کویر ابرکوه است که بخش شرقی این شهرستان را فرا گرفته است[۳].

برخی از تواریخ از دریاچه ای موسوم به دریاچه ساوه در منطقه کویر مرکزی نام برده‌اند که هم زمان با ولادت پیامبر گرامی اسلام (ص) خشک شده و تدریجاً شرایط امروزی را پیدا کرده است. جعفری در تاریخ یزد درباره موقعیت آن نوشته که بیده[۴] و میبد و عقداً در کنار این دریاچه قرار داشته اند و با رجین[۵] میبد، بندر بوده است. این دریاچه تا همدان گسترده بوده و تجنت کوه در میان آن قرار داشته است[۶].

استان یزد در حال حاضر دارای ۱۲۵۳۶۶[۷] کیلومتر مربع وسعت است و شهرستان‌های یزد، صدوق[۸] ، میبد، اردکان، مهریز، بافق، ابرکوه، تفت و طبس را در برگرفته است. منطقه جغرافیایی که استان فعل یزد در آن واقع شده، در قدیم بخش‌هایی از ایالت فارس و کرمان را اشغال می کرده و از شمال نیز در محدوده کویر لوط[۹] قرار داشته است[۱۰]. لذا در قدیم این استان به صورت مستقل و در قالب یک ایالت اداره نمی شد.

شهرستان یزد، مرکز استان در جلگه ای مسطح و خشک بین کوه های شیرکوه و خرانق قرار دارد. این شهرستان همراه شهرستان صدوق با ۷۲۴۴ کیلومتر مربع مساحت در بخش غربی استان یزد واقع است. از تقسیم شهرستان یزد به دو شهرستان یزد و صدوق بیش از سه سال نمی گذرد و به علت یک پارچگی قبلی آن، هنوز هم بعضاً، صدوق را جزء یزد به حساب می آورند[۱۱].

شهرستان یزد از یک بخش مرکزی و شهرستان صدوق از دو بخش اشکذر (مرکز شهرستان) و خضرآباد تشکیل شده است.

ابرکوه از دیگر شهرستان های استان است که برخلاف اسمش در دشت مسطحی قرار گرفته[۱۲] و در قسمت شرقی آن کویر ابر کوه واقع شده است. این شهرستان با ۵۳۴۵[۱۳] کیلومتر مربع وسعت در جنوب شرقی استان قرار گرفته و در طول تاریخ آن چندین بار به یزد و فارس و اصفهان الحاق شده و جدا گردیده، در حال حاضر حدود دو دهه از ملحق شدن آن به استان یزد می گذرد.

اردکان، دیگر شهرستان استان، در جنوب کویر مرکزی واقع شده و ارتباط استان را با این کویر برقرار کرده است. با وجود وسعت زیاد، بخش هایی از این شهرستان کاملاً کویری و غیر قابل سکونت می باشد. اردکان دارای ۲۳۸۹۷ کیلومتر مربع مساحت است و پس از طبس در رتبه دوم وسعت قرار دارد. سه بخش مرکزی، خرانق و عقدا، این شهرستان را تشکیل داده است.

دیگر شهرستان یزد، بافق است. این شهرستان در شرق استان قرار گرفته و ۱۵۰۲۱ کیلومتر مربع را اشغال کرده است. بافق دارای دو بخش مرکزی و بها باد بوده و از نظر مساحت در رده سوم قرار دارد. محدوده فعلی این شهرستان، در قدیم بخش هایی از ایالت های فارس و کرمان و کویر لوت را تشکیل می داده است[۱۴].

شهرستان تفت در بخش غربی استان واقع شده و در نواحی شمال و شمال شرقی به خاطزر وجود ارتفاعات شیرکوه از آب و هوای سرد کوهستانی برخوردار است. شهر تفت در کوهپایه واقع شده و رودخانه عظیمی از میان آن می گذرد که آب های شیرکوه را به طرف یزد هدایت می کند. دیگر نواحی شهرستان دارای آب و هوای گرم و خشک است. مساحت این شهرستان به ۵۸۷۱ کیلومتر مربع بالغ می شود و از دو بخش نیرو مرکزی تشکیل شده است.

شهرستان طبس- که مدت زیادی از الحاق آن به استان یزد نمی گذرد- به عنوان بزرگترین شهرستان، در شمال شرق استان واقع شده و از شمال شرق با کویر مرکزی و از جنوب با کویر لوت همجوار است. ارتفاعاتی در نواحی مختلف این شهرستان پراکنده است که بلندترین آن کوه ۳۰۰۹ متری «نای بند» در جنوب می باشد. شهر طبس در دشت مسطحی واقع شده و بخشی از ارتفاعات مذکور آن را احاطه کرده است[۱۵]. طبس با ۵۵۳۵۵ کیلومتر مربع از دو بخش مرکزی و عشق آباد تشکیل یافته است.

شهرستان مهریز بخش جنوبی استان را اشغال کرده و دارای دو نوع آب و هوای سرد کوهستانی، در نواحی شمال و شمال غربی (به علت وجود ارتفاعات شیرکوه) و گرم و خشک در نواحی شرقی و جنوبی است[۱۶]. این شهرستان دارای دو بخش مرکزی و هرات با مجموع ۱۴۸۱۴ کیلومتر مربع مساحت است.

میبد از دیگر شهرستان های این استان، منطقه کوچکی را در شمال شهرستان یزد اشغال کرده و مساحت آن به ۱۳۵۵ کیلومتر مربع بالغ می گردد. این شهرستان تا چندی قبل یکی از بخش های اردکان را تشکیل می داده است. فاصله جاده ای این شهر تا اردکان تنها ۹ کیلومتر و فاصله آن تا یزد ۴۵ کیلومتر است. ارتباط این شهر از طریق بزرگراهی برقرار می گردد (این بزرگراه دو شهر تفت و مهراز را هم به یزد پیوند داده است).[۱۷]

یزد پیش از اسلام

برخی مورفین، تاریخ یزد را به قرن ها پیش از اسلام می رسانند، از آن جمله مولف تاریخ یزد، بنای این شهر را به اسکندر مقدونی نسبت داده، می نویسد:

«اسکندر… چون سر بیابان خراسان رسید که اکنون شهر یزد است بفرمود تا قلعه بساختند و آنرا جاری کردند و کسی آن خود را بفشاند و آن جماعت آنجا ساکن گردانید و آن مقام را کثه[۱۸] نام نهاد و این اول عمارت یزد است که ان را زندان ذوالقرنین[۱۹] می خوانند… و این کثه اول عمارت یزد است و بعد از اسکندر این کثه معمور شد و جماعتی در آنجا جمع شدند و عمارت و زراعت کردند[۲۰].»

البته نقل این داستان به افسانه بیشتر می ماند، زیرا حضور اسکندر در یزد مورد تردید است و مورفین برآن اتفاق ندارند[۲۱].

به طور کلی، تاریخ پیش از اسلام یزد، با هاله ای از ابهام همراه است. برخی ایجاد پاره‌ای از ابنیه آن را به دوره های بسیار قدیمی تر از اسکندر نسبت می دهند، چنانچه احمد کاتب در کتابش بنای نارین قلعه (کهندژ میبد) را به سلیمان پیغمبر (ع) منسوب می کند[۲۲]. عبدالعظیم پویا نیز با توجه به مطابقت معماری این قلعه با معماری دوره مادها آن را از ساخته های این دوره می داند[۲۳]. برخی دیگر، ایجاد یزد و تاریخ این سرزمین را به دوره های متاخر اشکانی و ساسانی منسوب می کنند. بر این اساس می‌توان گفت، نقاطی چون میبد، زارج، اشکذر و… به عصر اشکانی و برخی آثار دیرینه دیگر به عهد ساسانی مربوط است. در این میان از ابر نوآباد به عنوان آخرین آبادی در عهد ساسانی یاد شده است[۲۴]. از جمله حوادث تاریخی یزد، مقارن ظهور اسلام، فرار یزدگرد به این شهر می باشد. احمد کاتب در این باره گوید:

«یزدگرد به جلولا رفت و از آنجا به همدان آمد و از همدان به فارس آمد و آخر از فارس به اصفهان آمد و هرجا که می رفت لشکر اسلام از عقب او می رفتند و آن ولایت مسخره می کردند و یزدگرد از اصفهان بگریخت و به یزد آمد و دو ماه در یزد بود و از لشکر اسلام خایف، و اموال و جواهر و زرینه و سیمینه که با خود داشت جمع کرد و خواست که به راه طبس به جانب خراسان روانه گردد، از کثرت مال عاجز شد، با فرخ زاد مشورت کرد، فرخ زاد گفت که زر در زمین پنهان باید کردن و بر اثر آن نشان باید ساختن و گنج نامه همراه خود بردن، تا وقتی که ضرورت افتد آن را به دست توان آورد. فرخ زاد چون این بگفت یزدگرد صواب دید بفرمود که در خارج شهر در سه موضع سه چاه فرو بردند و در قعر چاه طاق هایی بلند بکند و در شب اموال بدان موضع نقل کردند و سرچاه نباشند و گنج نامه بنوشتند و یزدگرد با خود همراه کرد و بر اثر موضع چاه یک تیر پرتاب کم یا بیش بفرمود تا گنبدخانه ساز دادند به جهت دلیل گنج[۲۵].»

ظهور اسلامی تا سلطه کاکویان

به دنبال فتوحات سپاه اسلام، مسلمانان در زمان عمر موفق به فتح سرزمین یزد شدند. از جمله در مواجهه با مردم فهرج ایشان را به اسلام دعوت کردند، ولی بنا به نقلی، شبیخون نمردم فهرج و خویدک و فراقتر به سپاه اسلام منجر به کشته شدن عده‌ای از صحابه و تابعین گردید. محلی که این واقعه در آن صورت گرفته، امروز به نام «شهدا»[۲۶] در بین مردم معروف است. البته در اصل واقعه و تعداد کشته شدگان و هویت آنان اختلاف نظر وجود دارد[۲۷].

مردم یزد در دوران عثمان، این اسلان را پذیرا شدند و عمربن مغیره به عنوان والی یزد، حکومت آنجا را به دست گرفت. به دنبال اسلام آوردن مردم یزد، مردم فهرج هم به اسلام روی آوردند[۲۸]. در دوران خلافت حضرت علی (ع) عامل یزد از طرف مسلم بن زیاد والی فارس و عراق تعیین می گردید ومالیات هم از این طریق جمع آوری می‌شد[۲۹].

از زمان شهادت حضرت علی (ع) تا دوره حکومت هشام بن عبدالملک، تاریخ یزد را سکوت فرا گرفته است[۳۰].

در زمان هشام، ابوالعلاء طوقی از طرف او به حکومت یزد منصوب شد. از کارهای عمرانی او بنای قصر و باغ علاء در یزد است. با ظهور عباسیان و به دنبال قیام ابومسلم، علاء از یزد گریخت و احمدبن محمد زمجی از جانب ابومسلم به حکومت   یزد رسید. زمجی علاء را دستگیر کرده به آتش سوزاند و اتباعش را نیز کشت. او قصر علاء را ویران کرده، به جای آن باغ رقصری بهتر به نام «محمدآباد» بنا نهاد. از دیگر کارهای او بنای «مسجد فرط[۳۱]» و احداث محله «کوشک نو[۳۲]» می باشد[۳۳].

تاریخ های قدیم یزد از وقایع این دیار  پس از احمد زمجی تا ظهور صفاریان ذکری به میان نیاورده اند.

تنها واقعه مهم در این دوره گذر حضرت امام رضا(ع)[۳۴] از این سرزمین است که برخی از منابع به آن اشاره کرده اند. از جمله مستوفی به عبور حضرت از شهر یزد و اقامه نماز ایشان در مسجد فرط و بیان معجزه ای از آن حضرت در حمام فرط، که ضمن آن سلطان قطب الدین زنگی از بیمای شفا یافته، اشاره کرده است[۳۵].

با ظهور صفاریان، یزد به تصرف یعقوب لیث صفاری در آمد. او در مواجهه با لشکر خلیفه عباسی آن را شکست داد ولی پس از مدتی خود در گذشت و حکومت به برادرش عمر و لیث رسید. عمرو لیث دوامی نیاورد و به سال ۲۸۷ هـ در رویارویی با لشکر امیر اسمغیل سامانی شکست خورد، بنابراین برای مدتی اداره امور یزد به دست سامانیان افتاد و مالیات یزدهم به وسیله ایشان جمع آوری می شد. پس از آن سبکتکین و بعد سلجوقیان بر یزد مسلط گردیدند. سلجوقیان توانستند خراسان و فارس و عراق را به تصرف خود در آورند. حکومت سلجوقیان مخصوصاً در زمان طغرل در اوج شکوفایی بود، طغرل در ادامه فتوحاتش قصد اصفهان کرد، در این هنگام آخرین پادشاه آل بویه، علاء الدوله ابوجعفر کالنجار در اصفهان حکومت می کرد و چون وضع را چنین دید، سکه و خطبه را به نام طغرل کرد، لذا طغرل از تصرف اصفهان منصرف شد[۳۶].



[۱]  حقیقت، عبدالرفیع، فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستان های ایران، تهران، انتشارات کوهش، ص، ۶۵۶و۶۵۷٫

[۲]  ر.ک: بختیاری، سعید، اطلس کامل گیتاشناسی، تهران، موسسه گیتاشناسی، دوره دوم، چاپ هجدهم، ۱۳۸۱، ص۸۴٫

[۳]  ر.ک: بختیاری، سعید، اتو اطلس ایران، تهران، موسسه گیتاشناسی،چاپ اول، ۱۳۸۰، ص، ۳۳و۳۴٫

[۴]  بیده، در حال حاضر یکی از محلات حاشیه شهر میبد به شمار می آید.

[۵]  بارجین، در حال حاضر نام یکی از محلات میبد است، این کلمه معرب پارگین بوده و به معنی آبگیر و تالاب می‌باشد.

[۶]  جعفری، جعفربن محمد، تاریخ یزد، به کوشش ایرج افشار، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۳، ص ۲۹و۳۰٫

[۷]  چندی است شهرستان طبس با ۵۵۳۵۵ کیلومتر مربع به این استان الحاق شده، بنابراین تا قبل از آن مساحت استان محدود به ۷۰۰۱۱ کیلومتر مربع بوده است.

[۸]  شهرستان صدوق به مرکزیت اشکذر چند سالی است از شهرستان یزد جدا شده، ولی هنوز مساحت، جمعیت و … آن را با یزد محاسبه می کنند.

[۹]  سابقاً کویر مرکزی و کویر لوت در جنوب شرقی آن و منطقه نیمه کویری حایل آن، مجموعاً با نام «کویر لوط» شناخته می شد. (رک: سترنج، نقشه ۶)

[۱۰]  ر.ک: سترنج، جی، جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، تهران، انتشارات علمی- فرهنگی، ۱۳۶۴، نقشه.

[۱۱]  ر.ک: بختیاری، سعید، اطلس کامل گیتاشناسی، ص ، ۸۳٫

[۱۲]  مستوفی، درباره نام گذاری ابرکوه می نویسد که چون آن را در پایان کوهی ساخته بودند، بر کوه می گفتند ولی بعد از آن بر صحرایی که اکنون است، شهر را ساختند. (ر.ک: نزحه القلوب، ص، ۱۴۵)

[۱۳]  مساحت شهرستان های استان، براساس آخرین تقسیمات کشوری، تا تابستان ۱۳۷۷ و برگرفته از اطلس کامل گیتاشناسی سال ۸۱ است.

[۱۴]  ر.ک: سترنج، جی، جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی، نقشه، ۶٫

[۱۵]  ر.ک: بختیاری، سعید، اطلس کامل گیتاشناسی، ص، ۸۴٫

[۱۶]  ر.ک: بختیاری، سعید، اتواطلس ایران، ص، ۳۳٫

[۱۷]  ر.ک: همان

[۱۸]  کثه (Kase)، نام یکی از شهرهای ایالت یزد قدیم بوده که در واقع شهر یزد امروزی را تشکیل می داده است. (ر.ک: لغت نامه دهخدا، ذیل کلمه کثه)

[۱۹]  ذوالقرنین، به معنی صاحب دو سر یا دو شاخ و … و آن نامی است که پس از اسلام به اسکندر مقدونی داده شد. (ر.ک: لغت نامه دهخدا، ذیل کلمه ذوالقرنین)

[۲۰]  جعفری، جعفربن محمد، تاریخ یزد، ص، ۲۶و۲۷٫

[۲۱]  ر.ک: وحید مازنورانی، غلامعلی: “خط سیراسکندر از مقدونیه تا پنجاب”، نامواره دکتر محمود افشار، تهران، نبیاد موقوفات افشار، چاپ اول، ۱۳۷۶، ج، ۱، ص، ۱۱۳٫

[۲۲]  ر.ک: کاتب، احمد، تاریخ جدید یزد، به کوشش ایرج افشار، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۵، ص، ۴۰٫

[۲۳]  ر.ک: پویا، عبدالعظیم، سیمای باستانی شهر میبد، میبد، دانشگاه آزاد اسلامی میبد، چاپ اول، ۱۳۷۱، ص، ۱۱٫

[۲۴]  ر.ک: قلمسیاه، اکبر، تاریخ ساشماری یزد، تهران، ]بی‌نا[، تابستان ۱۳۷۰، ص، ۱۵٫

[۲۵]  کاتب، احمد، تاریخ جدید یزد، ص،ؤ ۴۵و۴۶٫

[۲۶]  در حال حاضر در مسیر بافق به یزد و در فاصله کوتاهی از فهرج، تابلویی با عنوان «شهدا» در کنار جاده، موقعیت این آبادی را نشان می دهد.

[۲۷]  ر.ک: مستوفی بافقی، محمد مفید، جامع مفیدی، ۲ کوشش ایرج افشار، تهران، کتابفروشی اسدی، ج،۱ ص، ۲۴٫

[۲۸]  ر.ک: کاتب، احمد، تاریخ جدید یزد، ص، ۵۳٫

[۲۹]  مستوفی بافقی، همان، ص، ۳۷٫

[۳۰]  آیتی، عبدالحسین، تاریخ یزد: آتشکده یزدان، یزد، ]بی‌نا[، ۱۳۱۷، ص، ۷۵٫

[۳۱]  در اصل نسخه «مسجد پتک» ضبط است که در بخش دوم به آن خواهیم پرداخت.

[۳۲]  کوشک نو، در حال حاضر از حمله های معروف یزد است که بخشی از شمال بافت تاریخی یزد را تشکیل می‌داده است.

[۳۳]  ر.ک: کاتب، احمد، تاریخ جدید یزد، ص، ۵۵و۵۶٫

[۳۴]  درباره عبور حضرت از سرزمین یزد، آقای عرفان منش، ضمن تالیف کتابی، صحت و ستم آن را بررسی کرده است. (رک: جغرافیای تاریخی هجرت امام رضا (ع))

[۳۵]  ر.ک: مستوفی، بافقی، محمد مفید، جامع مفیدی، ج، ۱، ص، ۳۹و۴۰٫

[۳۶]  جعفری، جعفربن محمد، تاریخ یزد، ص، ۳۴٫

120,000 ریال – خرید

تمام مقالات و پایان نامه و پروژه ها به صورت فایل دنلودی می باشند و شما به محض پرداخت آنلاین مبلغ همان لحظه قادر به دریافت فایل خواهید بود. این عملیات کاملاً خودکار بوده و توسط سیستم انجام می پذیرد.

 جهت پرداخت مبلغ شما به درگاه پرداخت یکی از بانک ها منتقل خواهید شد، برای پرداخت آنلاین از درگاه بانک این بانک ها، حتماً نیاز نیست که شما شماره کارت همان بانک را داشته باشید و بلکه شما میتوانید از طریق همه کارت های عضو شبکه بانکی، مبلغ  را پرداخت نمایید. 

مطالب پیشنهادی:
  • مقاله مسجد جامع یزد
  • مقاله بررسی شهرستان یزد
  • مقاله بررسی تزئینات ونقوش مسجد جامع یزد
  • مقاله معرفی مکان های مذهبی در یزد
  • مقاله معماری مساجد مختلف در شهر یزد
  • برچسب ها : , , , , , , , , , , ,
    برای ثبت نظر خود کلیک کنید ...

    براي قرار دادن بنر خود در اين مکان کليک کنيد
    به راهنمایی نیاز دارید؟ کلیک کنید
    

    جستجو پیشرفته مقالات و پروژه

    سبد خرید

    • سبد خریدتان خالی است.

    دسته ها

    آخرین بروز رسانی

      شنبه, ۲۰ آذر , ۱۳۹۵
    
    اولین پایگاه اینترنتی اشتراک و فروش فایلهای دیجیتال ایران
    wpdesign Group طراحی و پشتیبانی سایت توسط دیجیتال ایران digitaliran.ir صورت گرفته است
    تمامی حقوق برایdjkalaa.irمحفوظ می باشد.