پایان نامه پژوهش شناخت راه ها واصول آموزش خلاق در آموزش مفاهیم دینی


دنلود مقاله و پروژه و پایان نامه دانشجوئی

پایان نامه پژوهش شناخت راه ها واصول آموزش خلاق در آموزش مفاهیم دینی مربوطه  به صورت فایل ورد  word و قابل ویرایش می باشد و دارای ۲۰۳  صفحه است . بلافاصله بعد از پرداخت و خرید لینک دانلود پایان نامه پژوهش شناخت راه ها واصول آموزش خلاق در آموزش مفاهیم دینی نمایش داده می شود، علاوه بر آن لینک مقاله مربوطه به ایمیل شما نیز ارسال می گردد

 فهرست

فصل اول   ۲
کلیات   ۲
۱٫۱٫  بیان مسئله   ۲
۲٫۱٫ اهمّیّت و ضرورت موضوع :   ۴
۳٫۱٫ اهداف تحقیق :   ۵
۴٫۱٫ سؤال های تحقیق :   ۶
۵٫۱٫ فرضیات تحقیق :   ۶
۶٫۱٫  تعاریف نظری و عملیاتی تحقیق   ۷
۱،۷ . محدودیت ها :   ۹
فصل دوم   ۱۱
پیشینه و سوابق   ۱۱
مربوط به تحقیق   ۱۱
۱٫۲٫  مقدمه   ۱۱
۲٫۲٫ تاریخچه ی باورهای دینی   ۱۲
۳٫۲٫ ادیان و نگاه آنها به نماز ونیایش   ۱۸
۱٫۳٫۲٫  نماز در آئین زرتشت   ۱۹
۲٫۳٫۲٫ نماز در آئین یهود :   ۲۱
۳٫۳٫۲٫  نماز در دین مسیحیت   ۲۳
۴٫۳٫۲٫ نماز در آئین مقدّس اسلام   ۲۴
۴٫۲٫ تربیت دینی در دوران کودکی و نوجوانی   ۲۷
۵٫۲٫ تربیت دینی در دوره ی  ابتدایی   ۲۹
۱٫۵٫۲٫  نقش توجّه به نیازهای کودکان در تربیت دینی   ۳۱
۲٫۵٫۲٫ نقش آموزش خلاق در تربیت دینی کودک   ۳۱
۳٫۵٫۲٫ نقش انگیزش در تربیت دینی کودک   ۳۲
۴٫۵٫۲٫ نقش محبّت و ایمنی در تربیت دینی کودک   ۳۲
۵٫۵٫۲٫ نقش فرادهنده در تربیت دینی کودک   ۳۲
۶٫۵٫۲٫ نقش محیط آموزشی در تربیت دینی کودک   ۳۳
۷٫۵٫۲٫ نقش تفکّر در تربیت دینی کودک   ۳۳
۸٫۵٫۲٫  نقش روان شناسی رشد در تربیت دینی کودک   ۳۶
۸٫۵٫۲٫الف – رشد و تکامل بدنی :   ۳۷
۸٫۵٫۲٫ب – رشد و تکامل گویایی   ۳۹
۸٫۵٫۲٫ج- رشد و تکامل عقلی   ۴۰
۸٫۵٫۲٫د- رشد و تکامل اخلاقی   ۴۱
۸٫۵٫۲٫ه- تفاوت های جنسی و ویژگی های مختلف آن ها   ۴۴
۸٫۵٫۲٫و- ویژگی های دختران در سنین ابتدایی   ۴۶
۹٫۵٫۲٫ نقش بصیرت گرایی در تربیت دینی کودک   ۴۹
۶٫۲٫ تربیت بصیرت گرا   ۵۰
۷٫۲٫ مفهوم بصیرت گرایی   ۵۱
۷٫۲٫أ- توانایی فهم زندگی   ۵۲
۷٫۲٫ب- نقد زندگی   ۵۳
۷٫۲٫ج- تصمیم برای زندگی   ۵۳
۸٫۲٫ طبقات و حوزه های چهارگانه یادگیری در رویکرد بصیرت گرا   ۵۴
۸٫۲٫أ – حوزه درک مفاهیم   ۵۶
۸٫۲٫أ،۱- فهم   ۵۶
۸٫۲٫أ،۲- تعقل   ۵۶
۸٫۲٫أ،۳-دانش   ۵۷
۸٫۲٫أ،۴-تفکّر منطقی   ۵۷
۸٫۲٫ب- حوزه ی کسب مهارت   ۵۷
۸٫۲٫ج- حوزه ی به کارگیری مفاهیم و مهارت ها   ۵۸
۸٫۲٫د- حوزه ی تحلیل نقادانه و سازمان دهی افکار   ۵۸
۸٫۲٫ه-  یادگیری ارتباط حوزه های چهارگانه باهم   ۵۹
۹٫۲٫ بصیرت ، توانایی تشخیص و تمییز و توانایی تصمیم گیری   ۶۰
۱۰٫۲٫ راهبردهای تعلیم و تربیت دینی بصیرت گرا   ۶۱
۱٫۱۰٫۲٫ فرآیند محوری   ۶۱
۲٫۱۰٫۲٫ دانش آموز محوری   ۶۱
۳٫۱۰٫۲٫ معلم ، مدیر یادگیری والگوی رفتار   ۶۲
۴٫۱۰٫۲٫ رد رویکرد ذهن گرا ( انبوه سازی مفاهیم دینی در ذهن دانش آموزان )   ۶۲
۵٫۱۰٫۲٫ اهمیت طراز تحول شناختی شاگردان در حوزه مفاهیم دینی   ۶۳
۶٫۱۰٫۲٫ ارزشیابی کیفی و مستمر   ۶۴
۱۱٫۲٫ گام های آموزشی در تعلیم وتربیت دینی کودکان   ۶۵
۱۲٫۲٫ آموزش خلاق   ۶۷
۱٫۱۲٫۲٫ تفکّر   ۷۰
۲٫۱۲٫۲٫ تفکّر خلاق   ۷۵
۳٫۱۲٫۲٫ اصول آموزش خلاق   ۷۸
۱۳٫۲٫ مفهوم خلاقیت   ۸۲
۱٫۱۳٫۲٫ دیدگاه های مختلف در خصوص خلاقیت   ۸۴
۲٫۱۳٫۲٫ اهمیت و ضرورت پرورش خلاقیت   ۸۹
۳٫۱۳٫۲٫ رشد و پرورش خلاقیت کودکان :   ۹۰
۴٫۱۳٫۲٫ الگوی پیشنهادی خلاقیت آموزی در دبستان :   ۹۳
۴٫۱۳٫۲٫أ- روش مستقیم : اجرای طرح زنگ خلاقیت   ۹۳
۴٫۱۳٫۲٫ب- روش غیر مستقیم :آموزش خلاقیت   ۹۴
۴٫۱۳٫۲٫ب.۱- آموزش خلاق :   ۹۴
۴٫۱۳٫۲٫ب.۲- آمیختن عمق دروس با هنر   ۹۴
۴٫۱۳٫۲٫ب.۳- آموزش های اجتماعی :   ۹۴
۴٫۱۳٫۲٫ب.۴- ایجاد فضای خنده و بازی در جریان آموزش   ۹۵
۴٫۱۳٫۲٫ب.۵- آمیختن آموزش با محرک بدنی   ۹۵
۴٫۱۳٫۲٫ب.۶- پذیرش تخیلات کودکان   ۹۵
۴٫۱۳٫۲٫ب.۷- آموزش فن آوری ها و روش های حل مسأله   ۹۶
۴٫۱۳٫۲٫ ویژگی ها و صفات افراد خلاق   ۱۰۰
۱۴٫۲٫ فهم رفتار دانش آموزان در نظام اجتماعی آموزش و پرورش :   ۱۰۴
۱٫۱۴٫۲٫ رفتار اثر بخش ، کار آمد و تاثیر گذار   ۱۰۸
۱۵٫۲٫ آموزش و روابط نقش ها :   ۱۱۱
۱۶٫۲٫ نظریه ها و تئوری های مرتبط با موضوع :   ۱۱۲
۱۶٫۲٫ أ- نظریه ی پیاژه :   ۱۱۳
۱۶٫۲٫ب-نظریه ی هارمز :   ۱۱۵
۱۶٫۲٫ ج- نظریه ی گلدمن :   ۱۱۶
۱۶٫۲٫د- نظریه تاثیر انتخابی فلور :   ۱۱۸
۱۷٫۲٫ رابطه ی یادگیری با ایمان و عمل   ۱۲۴
۱۷٫۲٫ أ- ایمان ، عمل یا بصیرت   ۱۲۶
۱۷٫۲٫ب_ ارزشیابی یادگیری یا ارزشیابی ایمان و عمل   ۱۲۶
۱۸٫۲٫ آموزه هایی در تعلیم وتربیت دینی خلاق با رویکرد بصیرت گرایی   ۱۲۷
۱۸٫۲٫أ-  اصل اول : تعلیم وتربیت برای کمال انسان است   ۱۲۷
۱۸٫۲٫ب-  اصل دوم : تعلیم وتربیت برای زندگی فردی واجتماعی انسان است   ۱۲۷
۱۸٫۲٫ج- اصل سوم: تعلیم وتربیت برای تحول جامعه انسانی است   ۱۲۸
۱۸٫۲٫د- اصل چهارم: انتخاب روش های تربیتی مطابق با تعریف انسان صورت می گیرد   ۱۲۸
۱۸٫۲٫ه- اصل پنجم :تفکر خلاق اهمیت بسیاری دارد   ۱۲۹
۱۸٫۲٫و- اصل ششم :معلم دارای جایگاهی والاست   ۱۲۹
۱۸٫۲٫ز- اصل هفتم : معلم هدایت گر است   ۱۳۰
۱۸٫۲٫ح- اصل هشتم:  رابطه ی معلم شاگرد بسیار مهم است   ۱۳۰
۱۸٫۲٫ت- اصل نهم: برقراری تعادل میان ذهنیت و عینیت گرایی یک ضرورت است   ۱۳۱
۱۸٫۲٫ی-  اصل دهم: تربیت دینی ( به ویژه در دوره ی ابتدایی) تربیت کودک ، محور است   ۱۳۱
۱۹٫۲٫ نتایج مطالعات و تحقیقات داخلی مرتبط با موضوع :   ۱۳۲
۲۰٫۲٫ نتایج و مطالعات خارجی مرتبط با موضوع   ۱۴۰
فصل سوم   ۱۴۳
روش تحقیق ومراحل اجرای تحقیق   ۱۴۳
۱٫۳٫ روش تحقیق   ۱۴۳
۲٫۳٫ ابزار جمع آوری اطلاعات و تحلیل داده ها :   ۱۴۴
۳٫۳٫  شیوه ی اجرا و انجام پژوهش :   ۱۴۴
فصل چهارم   ۱۴۷
یافته هاوتجزیه وتحلیل آنها   ۱۴۷
۱٫۴٫ تعلیم و تربیت باورهای دینی ( نماز ) در مدارس ابتدایی :   ۱۴۷
۱٫۴٫أ- ارتباط و نزدیکی با مبانی اعتقادی :   ۱۵۰
۱٫۴٫ب- ایجاد انگیزه و گرایش درونی :   ۱۵۰
۱٫۴٫ج- تقویت تفکر و معرفت دینی(بصیرت) :   ۱۵۰
۲٫۴٫ نقش مدارس ابتدایی در آموزش نماز به کودکان :   ۱۵۱
۲٫۴٫ أ- ایجاد شور و اشتیاق :   ۱۵۱
۲٫۴٫ ب- ارائه ی الگوهای دینی :   ۱۵۱
۲٫۴٫ ج- نقش ایجاد معرفت و شناخت :   ۱۵۲
۲٫۴٫د-  نقش نهادینه کردن فرهنگ نماز :   ۱۵۲
۲٫۴٫ ه- نقش ساخت نگرش مثبت در کودکان :   ۱۵۲
۲٫۴٫ و- نقش جهت دهی اخلاقی :   ۱۵۳
۳،۴٫  رابطه ی خلاقیت با رشد وتقویت باورهای دینی ( نماز )   ۱۵۵
۴٫۴٫ رابطه ی نماز و خلاقیت در مدارس ابتدایی :   ۱۶۰
۴٫۴٫ أ-  توصیف اطلاعات مصاحبه ای :   ۱۶۴
۴٫۴٫ ب- اطلاعات عمومی پاسخگویان و مصاحبه شوندگان   ۱۶۵
۴٫۴٫ج- تجزیه و تحلیل یافته ها   ۱۷۲
۴٫۴٫د- تحلیل اطلاعات استخراج شده :   ۱۷۵
فصل پنجم :   ۱۷۸
نتیجه گیری   ۱۷۸
۱٫۵٫ خلاصه ی تحقیق   ۱۷۸
۲٫۵٫  نتیجه گیری از یافته های کتابخانه ای و پژوهشی :   ۱۸۰
۳٫۵٫ ارائه ی پیشنهادها :   ۱۸۶
منابع ومأخذ   ۱۸۸

 منابع ومأخذ

۱- آل یاسین ، س.ع .،‌ ۱۳۸۱،  نقش مذهب در حفظ سلامت روان ،‌ نماز در سیمای خانواده ، تهران ،‌ انجمن اولیاء و مربیان.

۲- آمار، ف .، ۱۳۸۳ ، بررسی تطبیقی مراحل تربیت دینی و فرهنگ نماز در کتب دینی و قرآن دوره های تحصیلی(ابتدایی،راهنمایی و متوسطه) ، نیایش ، شماره ۱۷ و ۱۸ ، ستاد اقامه نماز ،‌ صفحه ی ۲۵ تا ۳۸٫

۳- ابی الفتح ، م .، ترجمه ی احمدشهرستانی ، ۱۴۰۶ق ، ملل ونحل شهرستانی ، بیروت ، دارصعب .

۴- اتکینسون، ر. و دیگران .، ‌ترجمه ی گروهی از مترجمان ، ۱۳۶۸ ، زمینه روان شناسی ،‌ جلد ۱و۲، تهران ، رشد.

۵ – احمدپور داریانی ، م .و عزیزی ، م .، ۱۳۸۳ ، کارآفرینی ، تهران ، محراب قلم.

۶- احمدی ، ا .، آبان ۱۳۷۴ ، مفهوم تربیت دینی و راه های وصول به آن ، ششمین مجمع علمی جایگاه تربیت با عنوان تربیت دینی کودکان ونوجوانان ، تهران ، وزارت آموزش وپرورش.

۷- احمدی ، ع.ا .، ۱۳۷۸ ، تحول انگیزش انسان و ارتباط آن با نماز ، تهران ، نشر انجمن واولیا و مربیان.

۸- احمدی ، ع.ا .، ۱۳۷۱ ، تحلیلی تربیتی بر روابط دختر و پسر در ایران ،تهران ،  نشر تربیت.

۹- افروز ، غ.ع .، ۱۳۸۱ ، مبانی روان شناختی روشهای تربیت دینی کودکان و نوجوانان ، نماز در سیمای خانواده ، تهران ، انجمن اولیا و مربیان.

۱۰- افروز ، غ.ع .، ۱۳۸۴ ، روان شناسی وتربیت کودکان و نوجوانان ، تهران ، انجمن اولیا ومربیان.

۱۱- افروز، غ.ع .،۱۳۷۱، روش های پرورش احساس مذهبی و نماز در کودکان و نوجوانان، تهران، انجمن علوم و مربیان.‌

۱۲- امام جمعه. و جعفری .، ۱۳۷۸ ، نماز در‌آینه پژوهش ، تهران ، مرکز مطالعات تربیت اسلامی.

۱۳- امیر حسینی ، خ .، ۱۳۸۴ ، خلاقیت و نو آوری ، تهران ، نشر عارف کامل.

۱۴- انصاری قرطبی ، ا .م ،۱۳۷۸ ق ، الجامع الاحکام القرآن ، قاهره ، دارالکتب العربیه والطباعه واشره القاهره.

۱۵- اورنگ ، س .، شهریور ۱۳۳۷ ، یکتا پرستی در ایران باستان ، چاپ دوم.

۱۶- باقریان، م .، ۱۳۷۶، بررسی راه های تقویت مبانی اسلامی از دیدگاه مدیران و معاونان و معلمان شهرستان بم ، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد خوراسگان.

۱۷- باهنر ، م.ج . و برقعی ، ر.، ۱۳۵۸ ، اصول دینی واحکام برای خانواده ، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

۱۸- باهنر ، ن .، ۱۳۸۵ ، آموزش مفاهیم دینی همگام با روان شناسی رشد ، تهران ، بین الملل (امیرکبیر).

۱۹- باهنر ، ‌ن .، ۱۳۷۱، آموزش معارف دینی و کودکان ، مجموعه مقالات سمپوزیوم جایگاه تربیت درآموزش و پرورش ، ‌دبیرخانه سمپوزیوم ، تهران ، تربیت.

۲۰- باهنر ، ن .، ۱۳۷۱ ، نحوه تألیف کتابهای تعلیمات دینی دوره ابتدایی ، مجموعه مقالات سمپوزیوم جایگاه تربیت درآموزش و پرورش ،‌ دبیرخانه سمپوزیوم ، تهران ، تربیت.

۲۱- براهنی ، م.ن . و همکارن .، ‌۱۳۶۹ ، واژه نامه روان شناسی و زمینه های وابسته ، فرهنگ معاصر. ۲۲- بوزان ، ت .، ترجمه ی م.شائق ، ۱۳۶۳ ، شگفتی های مغزآدمی ، تهران ، نشر کتب برای همه.

۲۳-  بویس ، ه..، ترجمه ی فریدون کهنی ، ۱۳۶۳ ، دیانت زرتشتی ، نشر بنیاد فرهنگ ایرانی.

۲۴ – بیانگرد ، ا .، ۱۳۸۱ ، روش های اشاعه وترویج نماز ، تهران ، سروش.

۲۵- بیابانگرد ، ا .، ۱۳۷۱ ، بررسی رابطه بین مفاهیم منبع کنترل،‌عزت نفس و… ،‌ فصل نامه تعلیم و تربیت ،‌ سال هشتم ، صفحه ۱۰۱٫

۲۶- جمعی از نویسندگان .،‌ ۱۳۸۶ ، مجموعه مقالات نماز و خانواده ،‌ جلد ۱ و ۲ ، تهران ، انجمن اولیا ومربیان.

۲۷-  جمیز ، و .، ترجمه ی مهدی قائنی ، ۱۳۷۲ ، دین و  روان ، قم ،‌ دارالفکر.

۲۸- حر عاملی ،‌ م .، بی تا ، وسائل الشیعه ، انتشارات اسلامیه.

۲۹- حسینی لطف آبادی .، ۱۳۷۰ ، رشد اخلاقی ، ارزشی و دینی در نوجوانی و جوانی ، تهران ، اسپید.

۳۰- خان زاده، ع .، ۱۳۸۵ ، فرهنگ روان شناسی سیلامی، تهران،___.

۳۱- خان زاده، ع .،  ۱۳۵۸ ، خلاقیت در آموزشگاه ، تهران ، چهر.

۳۲- خان زاده ، ع .، سال ۱۳۵۵ ، خلاقیت کودکان ، مجله کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ، مشاوره ۵ ، پویه.

۳۳- خلیلی شورینی ، س .، ۱۳۷۵ ، روش های تحقیق در علوم انسانی ، تهران ، یادواره ی کتاب.

۳۴- خواجه زاده ، م .، ۱۳۷۲ ، انگیزش وتاثیر آن در رفتار ، شماره ۶ ، سال نهم ، تربیت.

۳۵-  خیاطی ، ن .، ۱۳۸۱ ، نقش نماز در روان درمانی ، نماز در سیمای خانواده ، تهران ،  انجمن اولیا و مربیان.

۳۶- دفتر همکاری حوزه و دانشگاه ، ۱۳۷۵ ، روان شناسی رشد ۲ ، تهران ، سمت .

۳۷- دفتر همکاری های حوزه و دانشگاه ، ۱۳۷۲، تاریخ تعلیم و تربیت ، سمت.

 ۳۸- دورانت ، و .، ترجمه ی آریانپور ،و احمدی ، ۱۳۴۰ ، تاریخ تمدن ، اقبال.

۳۹- راصد ، س . و رحیمی، ع.ر. و رمضانی، ف .،۱۳۸۲ ، ارزشیابی خلاق در تعلیم وتربیت دینی بصیرت گرا ، تهران ، نهج.

۴۰- رحیمی ، ع.ر .، ۱۳۸۲ ، تعلیم وتربیت دینی معرفی رویکرد بصیرت گرا ، مجله رشد آموزش ابتدایی ، سال ششم ، شماره۴، ص۵۹ تا ۶۳ .

۴۱- رحیمی ، ع.ر .، ۱۳۸۲ ، مبانی انسان شناختی تربیت بصیرت گرا ، مجله رشد آموزش ابتدایی ، سال ششم ، شماره۷ ، ص۵۶ تا۵۹ .

۴۲- رحیمی ، ع.ر .، ۱۳۸۵ ، معنای تربیت ، تهران ، نهج.

۴۳-  رحیمی ، ع.ر .، ۱۳۸۵ ،تربیت دینی کودک ، تهران ،نهج.

۴۴-  رسول محلاتی ، ه .، بی تا ، وصایا الرسول والائمه ( ع ) با ترجمه فارسی ، تهران ،____ .

۴۵- رضایی ، ع.ع .، ۱۳۶۸ ، اصل و نسب و دین های ایرانیان باستان ، تهران، طلوع آزادی .

۴۶- رضوان طلب ، م.ر .، بی تا،  پرستش آگاهانه ، احیای فکر دینی.

۴۷- رضی ، ه .، ۱۳۶۰ ، زرتشت ، تهران ، فروهر.

۴۸- رمضانی ، ف . و رحیمی ، ع.ر .، ۱۳۸۲ ، فرایند یاددهی یادگیری در تعلیم وتربیت دینی ،  مجله رشد آموزش ابتدایی ، سال ششم ، شماره۵ ، ص۵۷ تا۶۰ .

۴۹- زنگنه  ، م .، ۱۳۸۴ ، سنجش نگرش دانش آموزان به نماز و بررسی عوامل موثر برآن ، نیایش ، ‌شماره ۲۵ ، ص ۷۵ تا ۱۱۵٫

۵۰- زنگنه ، م .، ۱۳۸۳ ، سنجش نگرش دانش آموزان به نماز و بررسی عوامل مؤثر بر آن در استان بوشهر ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، نیایش ، شماره ۱۸ ، ستاد اقامه نماز،  ص ۸۳ تا ۱۱۰٫

۵۱- ساروخانی ، ب .، ۱۳۷۱ ، جامعه شناسی ارتباطات ، تهران ، اطلاعات.

۵۲- ساروخانی ، ب .، ۱۳۷۵ ، روش های تحقیق در علوم اجتماعی ، جلد اول ، تهران ،‌ علمی فرهنگی.

۵۳- ساعتچی ، م .، ۱۳۷۷ ، نظریه پردازان و نظریه های روان شناسی ، تهران ، نشر مهارت.

۵۴- سلیمانی ، ا .، ۱۳۸۰ ،  ساخت وهنجار یابی آزمون چند جنبه ای خلاقیت ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، تهران ، دانشگاه علامه طباطبایی.

۵۵- سلیمانی ، ا .، ۱۳۸۶ ، کلاس خلاقیت ، تهران ، انجمن اولیا و مربیان.

۵۶- سیف ، س. و همکاران .،۱۳۷۳ ، روان شناسی رشد ۲ ، تهران ، ‌سمت.

۵۷- سیف ، ع.ا .، ۱۳۷۱ ، روان شناسی پرورشی ، تهران ، آگاه.

۵۸- شاهدانی ، ا .، ۱۳۸۵، خلاقیت ، فصل نامه ی آموزشی معلمان شهر تهران ، شماره اول،تهران ، ص۱۰ .

۵۹- شرقی ، م.ر .، ۱۳۷۲ ، خانواده متعادل”آناتومی خانواده” ، تهران ، انجمن اولیا ومربیان.

۶۰- شرقاوی، م.ه .، ترجمه ی سید محمد باقر حجتی ، ۱۳۶۵ ، گامی فراسوی روانشناسی اسلامی ، دفتر فرهنگ اسلامی.

۶۱- شریعتمداری ، ع .، ۱۳۸۴ ، رسالت تربیتی وعلمی مراکز آموزشی ، تهران ، سمت.

۶۲- شریعتمداری ، ع .، ۱۳۸۵ ، اصول تعلیم وتربیت ، تهران ، دانشگاه تهران.

۶۳- شریعتمداری ، ع .، ۱۳۸۵ ، اصول و فلسفه تعلیم وتربیت ، تهران ، دانشگاه تهران.

۶۴- شریعتمداری ،ع .، ۱۳۷۸، روان شناسی تربیتی ، تهران ، امیر کبیر.

۶۵- شریعتمداری، ع .، ۱۳۷۵، شناخت ، تهران ، پژوهش های اسلامی.

 ۶۶- شریعتمداری ، ع .، ۱۳۸۲ ، نقد و خلاقیت در تفکر ، تهران ، دانش واندیشه ی معاصر.

۶۷- شعاری نژاد ، ع .ا .، ۱۳۷۲ ، روان شناسی رشد ، تهران ، اطلاعات.

۶۸- عشایری ، ح .، ۱۳۷۸ ، آموزش باید فرایند مدار باشد ،گفتگو با دکتر عشایری ، مجله رشد آموزش ابتدایی ، سال دوم ، شماره ۱۷٫

۶۹- غمخوار یزدی ، م . ج .، ۱۳۷۵ ، جایگاه نماز در ادیان الهی ، مشهد ، ‌الف .

۷۰- فرهادیان ، ر.، ۱۳۸۶ ، بررسی راه های تعمیق بینش دینی در کودکان و نوجوانان ، نماز در سیمای خانواده، انجمن اولیاء و مربیان.

۷۱- قائمی ، ع .، ۱۳۸۱ ، در مکتب تربیتی نماز ، نماز در سیمای خانواده، تهران ،‌ انجمن اولیاء و مربیان.

۷۲- قائمی ، ع .، ۱۳۸۵ ، هدایت نوجوان به سوی نماز، تهران، ستاد اقامه نماز.

۷۳- قائمی ، ع .، بی تا ، لزوم تجدید نظر در شیوه ی تربیت دینی ،‌ مجله ی پیوند (نمایه).

۷۴- قاسم زاده ، ح .، ۱۳۸۳ ،آموزش کاربردی خلاقیت و حل خلاق مسائل ، تهران ، قصیده سرا.

۷۵- کردی ، ع.ر .، ۱۳۷۷ ، عرفان کودکان ، تهران ، توسعه خلاقیت.

۷۶- کردی ، ع.ر .، ۱۳۸۵ ، تقویت نواندیشی و نوآوری در کلاس درس ، تهران ، مطالعات خانواده.

۷۷- کردی ، ع.ر .، ۱۳۸۵ ، رشد خلاق در آموزش خلاق ، تهران ، مطالعات خانواده.

۷۸- کردی ، ع.ر بی تا، آماده سازی شرایط گام اول پرورش خلاقیت دانش آموزان ابتدایی ، مجله آموزش ابتدایی (نمایه).

۷۹- کردی ، ع.ر .،۱۳۷۵ ، تحول در تربیت دینی کودکان ، سمینار فارغ التحصیلان مرکز تربیت معلم شهید رجایی ،تهران.

۸۰- کردی ، ع.ر ۱۳۷۷ ، کارگاه کیفیت بخشی در درس دینی وقرآن ابتدایی ،گزارش شماره ۲ ، تهران ، منطقه ۱۴ آموزش وپرورش تهران.

۸۱- کردی ، ع.ر .،۱۳۸۱ ، بازی خانواده وپرورش خلاقیت ، تهران ، افراز.

۸۲- کریمی ، ع .، ۱۳۸۵ ، ‌اثرات پنهان تربیت آسیب زا ، تهران ، انجمن اولیاء و مربیان .

۸۳- کریمی ، ع .، ۱۳۸۶ ، پرورش خلاقیت ، تهران ، رسانه تخصصی.

۸۴- کریمی ، ی .، ۱۳۷۳ ، روان شناسی اجتماعی ، تهران ، نشر بعثت.

۸۵- کریمی ، ع .،۱۳۸۴، نکته های روان شناختی در تربیت دینی فرزندان  ، نماز وخانواده ۱ ، تهران ، ستاد اقامه نماز.

۸۶- کریمی ، ع .، ۱۳۸۴، نکته های روان شناختی در تربیت دینی فرزندان  ، نماز ومدرسه ۲ ، تهران ، ستاد اقامه نماز.

۸۷- کریمی ، ی .، ۱۳۷۹ ، نگرش وتغییر نگرش ، تهران ، ویرایش .

۸۸- کلینی ، م .، اصول کافی ، ۱۳۸۱ ه.ق ، تهران ، مکتبة الصدوق.

۸۹- لافون ، ر .، ترجمه ی حسین سروری ، ۱۳۶۷ ، ریشه های روانی رفتار کودکان ، تهران ، جانزاده.

۹۰- لیبرمن ، د .، ترجمه ی شیرین شریفیان ، ۱۳۸۶ ، تهران ، پیک بهار.

۹۱- ماسن پاول ، ه ، ترجمه ی مهشید یاسایی ، ۱۳۶۸ ، رشد و شخصیت کودک ، تهران ،  مرکز.

۹۲-مجلسی ، م .، ۱۴۰۳ ه.ق ، بحارالانوار ، بیروت ، دارالحیاء التراث.

۹۳- مطهری ، م.ر .،  ۱۳۸۵ ، اصول و مبانی آموزش مسائل دینی به کودکان و نوجوانان ،تهران،___.

۹۴- وثوقی ، م. و نیک خلق ، ع.ا .، ۱۳۷۴ ، مبانی جامعه شناسی ،‌تهران ، خردمند.

۹۵- منطقی ، م .، ۱۳۸۰ ، بررسی پدیده ی خلاقیت در کتاب های درسی دبستان ، بررسی تأثیر آموزش خلاقیت در دانش آموزان ابتدایی و ارائه الگویی برای آموزش خلاق آنان ،‌ تهران ، دانشکده ی روانشناسی و علوم تربیتی.

۹۶- ناس ، ج .، ترجمه ی علی اصغر حکمت ، ۱۳۷۱ ، تاریخ جامع ادیان ،تهران ، آموزش انقلاب اسلامی .

۹۷- نوری الطبرسی ، م.ح .، ۱۴۰۹ ق ، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل ، بیروت ،‌ آل البیت الاحیا التراث.

۹۸- هرگنهای ، بی ار. و والسون ، ام . اچ .، ‌ترجمه ی علی اکبر سیف ‌، مقدمه ای بر نظریه های یادگیری ،‌ تهران ، دوران.

۹۹-  هیلگارد و همکاران .، مترجم براهنی . وهمکاران ،۱۳۸۶، تهران ، زمینه ی روانشناسی ، رشد .

۱۰۰- یاسپرس ، ک .، ترجمه ی اسداله مبشری ، درآمدی بر فلسفه، تهران ،___.

 ۱۰۱- یوسفی لویه ، و .، ۱۳۸۴ ، سنجش گرایش دانشجویان به نماز ، نیایش ، شماره ۲۱ و ۲۲ ، ص ۳۹ تا ۵۳

۱٫۲٫  مقدمه

 نماز فریضه ای واجب است که اساس آن بر تربیت استوار است به طور مشهود امری اجتماعی محسوب می گردد . شکر به درگاه پروردگار و نیایش او از بنیادی ترین اصول تربیتی است که در هر دینی به وضوح می توان نحوه ی نیایش های مختلف را مشاهده نمود . اهمیت و حساسیت انجام فریضه نماز در دین مبین اسلام به حدی زیاد است که از آن به عنوان ستون دین یاد شده و لذا انتقال و آموزش صحیح این فریضه الهی به دانش آموزان می تواند فلسفه زیستن و آینده آنان  را تحت الشعاع قرار دهد .

 از دیدگاه جامعه شناسی ، نهاد دین به عنوان یکی از نهادهای اجتماعی در فرآیند اجتماعی شدن ،  ارزش های مذهبی را در افراد درونی ساخته و باعث تطابق آن با فرهنگ جامعه می گردد . کودکان از سنین اولیه خود ، تحت تربیت و پرورش والدین در خانواده قرار دارند . برای تربیت فرزندان ، استنباط و روشن بینی والدین نسبت به تمایلات و علائق آنها الزامی است . ( شرقی ، ۱۳۷۲ ) در این دوره ارزش های مذهبی و هنجارهای دینی توسط اعضای خانواده به طور مستقیم یا غیر مستقیم به فرزندان منتقل می گردد . آنان با مشاهده ی والدین خود در حال انجام فرائض دینی ، کنجکاویشان برانگیخته می شود. مراسمی که در اعیاد مذهبی برگزار می گردد،نیز بر روی کودکان تأثیر می گذارد . در این سنین با توجّه به این که (من مفعولی) در کودکان نقش بیشتری بازی می کند ، آنان پذیرای هنجارها و نرم های مذهبی هستند . پس از خانواده ، مدرسه مهم ترین نهادی است که می تواند به لحاظ رفتارهای مذهبی بر روی کودکان تأثیر گذار باشد . با توجه به آنکه فرآیند اجتماعی شدن از خانواده شروع و در مراحل بعدی تکمیل می گردد ، وجود همسازی میان اهداف نهادهای مختلفی مثل مدرسه و خانواده در شکوفایی شخصیت مذهبی دانش آموزان نقش ویژه ای ایفا می کند . اگر میان عملکرد خانواده و مدرسه تعـارض وجود داشته باشد ، باعث سر درگمی و بلا تکلیفی کودکان گردیده و اعتقادات مذهبی او را تحت تأثیر قرار می دهد . با توجه به اهمیت دوران کودکی و نوجوانی در تکوین شخصیت فردی ، تثبیت ارزش های دینی در شخصیت او با همانند سازی هایی که در نقش های مختلف ایفا می کند ، درونی می گردد . لذّت تربیت صحیح در دوران کودکی     می تواند مجموعه ای نظام یافته و شالوده بندی شده از نقش هایی که به آنها وابسته است را به وجود آورد .

در این فصل ، سوابق مربوط به موضوع آموزش های دینی وانتقال ارزش های بنیادی مذهبی در مدارس پرداخته شده است، که توسط مربیان تربیتی ارائه می گردد . هر چند گستره ی این موضوع به لحاظ نظری بسیار وسیع می باشد ، اما در این پژوهش سعی محقق بر آن است که به بررسی تحلیلی سوابق و موضوع هایی کاملاً مرتبط با راه ها واصول خلاقانه ای که به منظور آموزش مفاهیم دینی و تعمیق باورهای دینی در کودکان پس از جدا شدن ازخانواده وارتباط با نهاد مدرسه است ، پرداخته شود . در ضمن با توجّه به آن که پژوهش حاضر با روش کتابخانه ای و مصاحبه صورت گرفته ، اطلاعات پایه ای که در نهایت پاسخگوی سؤال های تحقیق می باشند در این فصل مورد کنکاش قرارگرفته است .

۲٫۲٫ تاریخچه ی باورهای دینی

نیاز به پرستش و نیایش یکی از نیازهای اساسی و عمیقی است که در عمق روان بشر وجود دارد . در بررسی های تاریخی این موضوع به اثبات رسیده که پرستش جزئی از وجود و کشش فطری انسان است . گاهی که این میل و روح پرستش توسط انبیا ( علیهم السلام ) در مسیر صحیح قرار گرفته ، به خدا پرستی ختم شده و گاهی نیز بر اثر جهل و نادانی ، انحرافات و لجاجت ، موجودات و اشیاء گوناگون مثل سنگ و چوب ، ماه و خورشید ، آتش ، گاو و پول مورد پرستش قرار گرفته اند .

 استاد شهید علامه مطهری در این مورد می فرمایند : یکی از پایدارترین و قدیمی ترین تجلیّـات روح آدمی و یکی از اصیل ترین ابعاد وجود انسانها حس نیایش و پرستش است . مطالعه ی آثار زندگی بشر نشان می دهد که هر زمان و هر کجا که بشر وجود داشته است ، نیایش و پرستش هم وجود داشته است. چیزی که هست ، شکل و شخص معبود متفاوت شده است .از نظر شکل و از نظر رقص ها و حرکات دسته جمعی موزون همراه با یک سلسله اذکار و اوراد گرفته تا عالی ترین خضوع ها و خشوع ها . ( رضوان طلب ، ۱۳۸۰ )

 همه ی کودکان به طور فطری کنجکاو و کاوشگر بوده و به دنبال پاسخ به سوال ها و چراها هستند و میل به پرستش و نیایش در وجودشان موج می زند . تجربیات و مشاهدات نیز مؤید این موضوع است ، که کودکان در تقلید و یادگیری مفاهیم و مسائل دینی مثل ، نماز و روزه آمادگی بیشتری در مقایسه با دیگر رفتارها و موضوعات از خود نشان می دهند . این موضوع مؤید فطری بودن خداجویی کودکان است . ( مطهری ، ۱۳۸۵ )

بشر از دیرباز کوشیده است تا به مدد نیروهای مافوق طبیعی بر مسائل و دشواری های خود غلبه کند. هر چند که این امر در خلال تاریخ دستخوش انحرافات بسیاری شده ولی با ظهور مذاهب آسمانی به خصوص اسلام ، زمینه و شرایط بهتری برای رسیدن به وضع مطلوب تر فراهم آمد . اسلام علاوه بر این که منشأ خدمات بسیار ارزنده ای در زمینه های گوناگون بشر شده رهنمودهای لازم برای رسیدن به آرامش روح و روان را نیز ارائه کرده است . قرآن کتاب اسرار خداوند ، بسیاری از ابعاد گوناگون ماهیّت پیچیده ی بشر را قبل از آن که مکاتب روان شناسی قرن بیستم بخواهند درباره ی آدمی اظهار نظر کنند ، روشن و حتّی راهبردهای پیشگیرانه ی درمانی را نیز ارائه داده است . به طور کلی اسلام بر مسائلی تأکید دارد که بسیاری از دانشمندان علوم رفتاری در نتیجه ی تحقیقات آزمایش های مستمر به آن رسیده اند . ( آل یاسین ، ۱۳۸۱ )

شاید برخی براین باور باشند که استفاده از تعالیم مذهبی و نیروی ایمان برای حفظ سلامت روان و جلوگیری از بیماری ها وامراض روانی فقط در کشورهای معدودی می تواند مؤثر باشد . مثلاً در غرب کسی طرفدار این عقیده و ایده ی قدیمی نیست . برای آن که این دسته را نیز مجاب نمود ، به عقاید برخی از دانشمندان غربی در باره ی این موضوع اشاره می کنیم .

 یونگ[۱] که یکی از معروف ترین روان پزشکان جهان است در مورد نقش مذهب در سلامت روان

 می گوید : در طی سی سال اخیر ، مردمانی از کشورهای متمدن جهان به من مراجعه کرده اند و من صدها بیمار را معالجه کرده ام در بین تمام بیماران من که در نیمه دوم حیات خود ، یعنی سنین بالاتر از ۳۵ سال بودند ، یکی پیدا نشد که مشکلش سرانجام مربوط به پیدا کردن یک عقیده ی دینی نسبت به زندگی نباشد . با اطمینان خاطر می توانم بگویم که هر یک ازآنها از آن جهت مریض بودند که آنچه را ادیان زنده ی هر عصر به پیروان خود عطا کرده اند ، از دست داده بوده و آنهایی که عقیده ی دینی خود را باز نیافتند ، هیچ کدام درمان نشدند . ( شرقاوی ، ۱۳۶۵ )

 ویلیام جمیز[۲]، فیلسوف و روان شناس نامی دانشگاه  هاروارد آمریکا می گوید : مؤثرترین داروی شفا بخش نگرانی ، همانا ایمان و اعتقاد مذهبی است . ایمان یکی از قوایی است که بشر به مدد آن زندگی می کند و فقدان کامل آن در حکم سقوط بشر است . در جای دیگر نیز جمیز ادامه می دهد : امواج خروشان سطح اقیانوس هرگز آرامش اعماق آن را بر هم نمی زند و در نظر کسی که دستاویزش حقایقی بزرگ تر و باثبات تر است ، فراز و نشیب های هر ساعته ی  زندگی چیزهایی نسبتاً بی اهمّیّت جلوه  می کند ؛ بنابراین یک شخص واقعا متدیّن تنزل ناپذیر و فارغ از هر دغدغه و تشویش است و برای انجام هر گونه وظیفه ای که روزگار پیش آورده با خونسردی آماده و مهیا است.

 امانوئل کانت[۳] از فلاسفه بزرگ اروپا نیز می گوید : ایمان به خداوند پیدا کنید ، زیرا به چنین   عقیده ای نیازمند هستیم .

 دیل کارنگی[۴] نیز می گوید : همان گونه که فواید و خواص آب و برق و غذای خوب در زندگی من مؤثر و مهم است ، منافع و محسنات دین نیز برای من کمال اهمیت و ضرورت را دارد . برق وآب و غذا در فراهم ساختن یک زندگی بهتر ، کامل تر و راحت تر به من کمک می کنند ، ولی فایده ی دین به مراتب از همه این ها برای من بیشتر است . دین به من امید و شهامت می بخشد و هیجان و اضطراب و ترس و نگرانی را از من دور می کند و برای زندگی من مسیر و هدفی تعیین می کند . دین سعادت مرا تا حد زیادی کامل می کند و سلامت فراوانی به من ارزانی می دارد و کمک می کند تا در میان طوفان و گردباد حیات ، واحه ی آرام و ساکنی برای خود ایجاد کنم .

 امروزه جدیدترین علم یعنی روانپزشکی همان چیزهایی را تعلیم می دهد که پیامبران تعلیم داده اند . چون پزشکان روان شناس دریافته اند که دعا و نماز و داشتن یک ایمان مستحکم به دین ، نگرانی ، تشویش هیجان و ترس ها را برطرف می کند . ( آل یاسین ، ۱۳۸۱ )

اسلام در خصوص انسان یک حد وسط و میانه را انتخاب کرده و به منفی گرایی و خوشبینی مفرط کشیده نشده است . بر طبق نظر اسلام ، در انسان توانایی خیر و شر موجود است و فرد باید مسیر خود را برگزینـد . این توانایی اختیار که قـرآن نیـز به آن اشـاره دارد ، تقریبـاً همان چیزی اسـت که امـروزه روان شناسان مکتب انسان گرایی بر آن تأکید دارند و از آن به عنوان اراده ی آزاد نام        می برند.

توسـّل به دیـن و مـذهب و داشتـن ایـمان یکی از عوامـل بسیـار مؤثر در جلوگـیری از بروز و ایجـاد بیماری های روانی است  . هرگاه انسان از این امر غفلت کند ، بی شک دچار سردرگمی و پریشانی شده است . چند آیه ی زیر نیز به خوبی بر اهمّیّت این مسأله تأیید دارد .

 الا بذکر الله تطمئن القلوب ( سوره رعد ، آیه ۲۸ )

 آگاه باشید که تنها با یاد خداست که دل هایتان آرام  می گیرد.

 و من اعرض عن ذکری فان له معیشة صنکا ( سوره طه ، آیه۱۲۴ )

 اگر فردی از یاد من دوری کند ، پس در تنگنا مسدود و در عین محدودیت واحساس فشار ، زندگی را به سر آورد . کنجکاوی و جستجوگری از برجسته ترین ویژگی های فکری کودکان و نوباوگان در بعد شناختی است و این کنجکاوی و رفتار جستجو گرانه ، بستر خداشناسی و خمیر مایه ی خلاقیت و خودشکوفایی است . بر همین اساس در میان آن دسته از کودکان و نوجوانان خلاق و نوآوری که از قدرت کنجکاوی فوق العاده ای برخوردارند ؛ احساس مذهبی ، کمال جویی ، معاد اندیشی ، نگرش جاودانگی و فطرت عاشق، بیش از دیگران مشهود است . با نگاهی کلی به مبانی و دستورالعمل های مذهبی به سادگی می فهمیم که مجموعه آداب و تربیت ، باید و نبایدهای دینی ، که پیامبران الهی به ویژه پیامبر اعظم حضرت محمّد ( ص ) برای ابلاغ آنها مبعوث شده اند ، همگی منطبق بر ویژگی های فطری حاکم بر نفسانیات و نیازهای اساسی وانسان موجود بوده و زمینه ساز رشد و تعالی انسان مطلوب است . به عنوان مثال در مکتب اسلام همه ی آن چه که به گونه ای مستقیم و غیر مستقیم به رشد جسمانی ، ذهنی و شناختی و روانی و اجتماعی انسان آسیب می رساند ( با توجّه به ماهیت آنها ) حرام یا مکروه بوده و همه ی آن چه به عنوان عوامل مؤثر در رشد زیستی و شناختی و روانی اجتماعی انسان محسوب  می گردد ، حلال و مستحب می باشد . به بیان دیگر در صورت اذعان به این حقیقت که انسان فطرتاً موجودی خدا جو و برنامه ها و دستورات دینی نیز جملگی بر اساس نیازهای فطری ، سلامت جسم ، بهداشت فردی و اجتماعی و رشد و تعالی شخصیت انسان استوار می باشد ، باید فرایند تربیت دینی به معنای دقیق کلمه ، به طبیعی ترین وجه در دوران مختلف رشد صورت پذیرد و به آسانی شاهد تبلور رفتارهای مذهبی در کودکان و نوجوانان باشیم . نحوه ای که تا کنون در تربیت دینی کودکان و نوجوانان اعمال شده چندان موفّقیّت آمیز نبوده است و علّت این امر نیز بیشتر عدم توجه به ویژگی ها ونیازهای زیستی ، عاطفی ، شناختی و اجتماعی کودکان وتشخیص و تبیین تقدّم و تأخر و اهمّیّت و حساسیت این نیازها در موقعیت ها و شرایط مختلف و مراحل گوناگون رشد و انتخاب مناسبت ترین روش ها بوده است . بنابراین داشتن نقش مؤثری درتربیت پذیری دینی کودکان و نوجوانان را مشکل ساخته است .         ( افروز ،۱۳۸۱ )

 همه ی ما دوست داریم که شاهد بروز و ظهور رفتارهای مذهبی در کودکان و نوجوانان باشیم . امّا عمدتاً از مبانی نظری و عملی رفتارهای دینی چندان آگاهی نداشته و برای ایجاد یا افزایش فراوانی رفتارهای دینی از سریع ترین و راحت ترین راه ها استفاده می کنیم . مهم ترین کار در تربیت دینی کودکان توجّه به چگونگی ونگرش آنها نسبت به ارزش ها و رفتارهای دینی است . احساسات و عواطف مؤثرترین نقش را در تکوین شخصیت ، تنظیم اهداف و برنامه های زندگی و روابط فردی و اجتماعی دارد . ( پیشین )

باید به جای تعجیل و ناپختگی ، به عمق معنای تربیت بپردازیم. تربیت دینی ، همگام شدن با انسانها- از کودکی تا بزرگسالی – برای هدایت رشد آنان است. همان طور که یک باغبان، دانه ی گلی را که در باغچه کاشته مدت ها مورد مراقبت و توجه قرار می دهد و انتظار آن را ندارد که چند روزه ، به بوته ای پر از گل مبدّل شود ، مربی نیز باید صبر و تحمل داشته باشد . تعجیل در تربیت ممکن است سبب گردد که مبانی تربیتی ما برای کودکان ناخوشایند جلوه کند. در صورتی که با نگاهی به سیره ی عملی پیامبر خدا و امامان بزرگوار می بینیم ، که آنان در برخورد با کودکان ، رفتاری بسیار صمیمی ، مهربان و توأم با تحمل و صبر داشته اند. آنان با توجه به ویژگی های کودکان، هنگام همنشینی با آنان ، رفتاری کودکانه بروز می دادند. هیچ گاه دیده نشده است که پیامبر خدا به کودکان کم سن و سال به طور مستقیم آموزش دین بدهد و یا حضرت علی (ع) برای آنان کلاس درس و یا جلسه ی سخنرانی بگذارد. تنها بازی با کودکان ، همزبانی با آنان و توجه به  ظرافت های روح و جسم کودکان نقل شده است که این همان مسیر صحیح تربیت دینی است . (رحیمی ، ۱۳۸۵)

 در نهج البلاغه ، علی ( ع ) می فرماید : صفحه ی دل نوجوان همچون زمین مستعدی است که هیچ گیاهی در آن نروییده و آماده هر نوع بذر افشانی است .”

کودکان تشنه ی یادگیری هستند . نیاز به دانستن و پی بردن به رازهای هستی ، در آنان یک نیاز فطری محسوب می گردد . معلمان و مربیان مدارس نیز به مثابه ی الگوهای مطلوب کودکان و نوجوانان ، زمانی می توانند توفیق چشمگیری در پرورش یا تقویت احساس مذهبی و تبلور رفتارهای دینی داشته باشند که شخصیت مذهبی آنها برای کودکان بسیار دوست داشتنی و محبوب باشد . ( افروز ، ۱۳۸۱ )

 نماز به عنوان پرچم عبادات است و کامل ترین پاسخ به عالی ترین نیاز انسان در هر رکن و حالتی ، شرط حضور خاص خود را دارد . نماز ، مسأله نیایش است و باید سخن از نیازی که انسان به نیایش دارد به میان آوریم. ما باید کودکان و نوجوانان را متقاعد کنیم که به نیایش در برابر خداوند احتیاج دارند. باید نماز را در ارتباط با انسان و نیازهای حقیقی او برای آنها تعریف کنیم . باید در مدرسه ها و در هر جا که راجع به نماز صحبت می کنیم ، حضور قلب را به عنوان یک اصل بدانیم . یک پزشک فرانسوی به نام الکسیس کارل[۵] در مطالعات خود ثابت نمود که نماز سبب ایجاد نشاط معنوی مشخص در انسان می گردد . همین حالت است که احتمالاً منجر به شفای سریع برخی از بیماران در زیارتگاه ها و معابد می شود .

 سیرل بوت[۶] روان شناس انگلیسی ، نظریه ی ویلیام جمیز رادرباره ی تأثیر نماز مورد تأکید قرار داده و می گوید:” ما به واسطه ی نماز می توانیم وارد انبار بزرگی از نشاط عقلانی شویم که در شرایط عادی یارای وصول به آن را نداریم . ( خیاطی ، ۱۳۸۱ )

۳٫۲٫ ادیان و نگاه آنها به نماز ونیایش

از آن جا که خداوند سرشت انسان را خداپرست آفریده ، خداجویی و خداشناسی امری فطری است، بشر در طول تاریخ همواره به دنبال پرستش و عبادت معبودی بوده که مظهر و نمود عینی آن عبادت ، در ادیان الهی در نماز تجلّی یافته  است . نیایش به ویژه برپایی نماز تنها مخصوص ادیان وحیانی نبوده بلکه در ادیان غیر وحیانی نیز این عبادت همیشه مطرح بوده است.

 در تاریخ جامع ادیان نوشته ” جان ناس ” [۷] چنین آمده که : “تبتیان در مواقعی که در صومعه یا دیر ، جشن معینی داشتند . زوار از هر طرف به آنجا روی می آوردند و هدایایی از جنس قماش ، کره ، شیر و غیره برای راهبان می آوردند . در آن جا چند روزی اقامت کرده ، طواف ، نماز ، دعا و یا به رقص مخصـوص مشغول می شـدند . پس از یک سلسـله عملیات سحـر آمیز به اوطان خـود بـاز

 می گشتند”. ( جان ناس ، ۱۳۷۱ )

 ویل دورانت[۸] در تاریخ تمدن خود در خصوص عبادت یونان باستـان می نویسد : ” مؤمنان در جریـان عبادت ، خود را به مذبح ، که در جلوی معبد قرار داشت ، می رساندند و به وسیله قربانی کردن و نماز خواندن از خشم خدا ایمنی می یافتند و یاری او را جلب می کردند . ( ویل – دورانت ، ۱۳۴۰ )

 در خصوص مذهب کنفسیوس نیز آمده است که او نماز می خواند ، در حالی که ساکت بود ، او زشت می دانست که نماز بخواند تا این که خداوند او را ببخشد و یا نعمتی به او دهد . زیرا اعتقاد داشت نماز هدفی جز تنظیم سلوک افراد والفت میان آنها نمی باشد . (شهرستانی ، ۱۴۰۶ شمسی)

 در خصوص کیش مانی و آئین او گفته شده که در شبانه روز چهار نماز را واجب می دانستند و نماز گزار باید با آب روان یا راکد ابتدا مسح کرده روبروی آفتاب بایستد و به سجده رفته بگوید:” مبارک است راهنمایی ما ، فاراقلیط ، پیامبر ما و مبارک است فرشتگان نگهبان او مسبحان ، لشکریان پرتوافشان او” . سپس برخاسته ، در سجده دوم ، بگوید :” به پاکی یاد شده تو ای مانی پرتو افشان و راهنمای ما ، که ریشه ی روشنایی و نهال زندگی و شجره ی بزرگی هستی که تمامش بهبودی بخش است” . سپس بلند شده و سجده ی سوم تا سجده ی دوازدهم را همراه با دعاهایی ادامه می دهد .    (رضایی ، ۱۳۶۸ )

۱٫۳٫۲٫  نماز در آئین زرتشت

 زرتشتیان نمازشان بسیار شبیه نماز مسلمانان است و همان طور در پنج وقت باید نماز و دعاهای مخصوص را بخوانند و نیز مقدماتی را برای انجام فرایض دینی شبیه مسلمانان دارند . در کتاب         ” دیانت زرتشتی ” چنین آمده است که : ” زرتشتی ها ۲۴ ساعت را به ۵ دوره مختلف تقسیم      می کنند و آداب مذهبی تابع این پنج گاه می باشد . بر هر مؤمن زرتشتی فرض است که در هریک از این دوره ها ، ادعیه و مناجات های خاصی را بخواند . این دعاها و نیایش ها با ستایش و تمجید اورمزد همراه است و از اصول و واجبات ضروری زندگانی روزانه ی آنها محسوب می گردد . امّا امروزه این فرضیات پنج گانه را معمولاً موبـدان بجـا آورده و زرتشـتیان به خوانـدن دعا در صبحگاه و شامگاه اکـتفا می کنند . جهت نیایش به سمت نور خورشید ، ماه و یا چراغ که منبع نور است ،  می باشند و اکثر آن ها با سجده به روی زمین و نشان دادن عبودیت و بندگی خود به اورمزد ، دعای خود را پایان می دهند . ( مری بویس[۹] ، ۱۳۶۸ )

 سرگرد اورنگ در کتاب ” یکتا پرستی در ایران باستان ” شرایطی که برای نماز زرتشتیان آورده به این قرار است :

۱ – پاک بودن تن از هر گونه نجاست

۲ – پاک بودن لباس ازهرگونه پلیدی یا مردار

۳ – در برداشتن سدره و کشتن ( پیراهنی سفید و نه تکه مخصوص زرتشتیان است)

۴ – شستن دست و صورت

۵ – پاک بودن جای نماز از هر گونه پلیدی و فساد

۶ – غصبی نبودن محل نماز ( اورنگ ، ۱۳۳۷)

 در آئین مزدیسنی سه نماز از نیازهای مختلف و مهم تر و معروف تراست و زرتشتیان قبل از هر چیز آن را به اطفال و کودکان خود آموزش می دهند . در تمام قسمت های اوستا از این سه نماز مکرراً نام برده شده است :

۱ – یتااهووئیریو ، یعنی به همان اندازه که سرور جسمانی  ( پادشاه ) نیرومند است سرور روحانی نیز به واسطه ی داشتن صفات راستی و پارسایی تواناست بخشش فرشته بهمن از آن کسی است که تنها برای خدا کار کند.

۲ – اشم وهو ، یعنی راستی بهترین نیکی و سعادت است . سعادت از آن کسی است که خواستار بهترین راستی ها باشد .

۳ – نیگهه هاتام یعنی فردا اهورا آگاه است از زنان و مردانی که در ستایش او هستند و این گونه مردان و زنان به سبب پارسایی و پرهیزکاریشان درود می فرستیم . (پیشین )

 در قسمت های مختلف کتاب دینی زرتشتیان ( اوستا ) ترغیب وتأکید بر انجام نماز ونیایش بسیار شده و عجیب تر آن که نه تنها برای نماز هایشان مقدماتی مثل شستن دست و رو و مقدمات دیگر ، احکامی وجود دارد ، بلکه اگر در جاهایی قرار گیرند که آب در دسترس نباشد ، باید دست ها را بر زمین ( خاک ) زده و نماز بپا دارند . مسأله ی نماز در نزد این دین جایگاه بالایی دارد و علّت این توجّه به نماز را گفته اند ، چون اهورمزدا فرموده به یاد و به جای آوریم و منش ( اندیشه ) و گوشن ( گفتار ) و کنش ( کردار) خویش را برابر فرموده ی اهورامزدا پاک و راست داشته ، گمراه نکردیم . ( شاهروج ، ۱۳۳۷ )

این سخن مشابه ی آن چیزی است که در قرآن کریم نیز به آن اشاره شده است در آیه ” اقم الصلوة لذکری ” (سوره طه، ۱۴ ) نماز را به خاطر من بپا دارید و یا در آیه ” ان الصلوة تنهی عن الفحشاء والمنکر ” (سوره عنکبوت ، ۴۵ ) به راستی که نماز انسان را از کارهای زشت و ناروا باز  می دارد .

۲٫۳٫۲٫ نماز در آئین یهود :

 در خصوص عبادت و بپا داشتن نماز در دین یهود منابع متقن و بسیار وجود دارد در ( سوره طه ، آیه ۱۴ ) قرآن کریم چنین آمده : “همانا من الله هستم و معبودی بجز من نیست . پس مرا عبادت کن و نماز را برای یاد من بپا دار “. این آیه به هنگامی اشاره دارد که حضرت موسی در راه رسالت خود با همسرش از وطن هجرت و سر به بیابان گذارد و در تاریکی شب به طوفان و باران برخورد کرده و به خاطر سختی ها و مشکلات زیاد دستخوش اضطراب گردید و پروردگار برای آرامش او این وحی را فرستاد در آیه ی دیگر نیز به حضرت موسی ( ع ) و برادرش هارون دستور داده شد که : ” شما و پیروانتان در مصر منزل گزینید و خانه هایتان را قبله و معبد قرار دهید و نماز بپا دارید “. ( سوره یونس ، آیه ۸۷ ) قرآن کریم در آیه ۷۷ سوره بقره نیز ضمن اشاره به پیمانی که از بنی اسرائیل گرفته شده ، نماز را به عنوان یکی از ارکان و مواد این پیمان شمرده است ” و هنگامی که از  بنی اسرائیل ما پیمانی گرفتیم که جز او را نمی پرستید و به پدر و مادر نیکی کنید و نماز را به پا دارید” آیه های دیگری نیز در تأیید و تأکید بر نماز خواندن قوم یهود نازل گردیده و بر وجوب آن در این شریعت آسمانی تاکید کرده است .

 یهودیان در شبانه روز سه مرتبه نماز بجا می آورند که آنها را نماز صبحگاه ، نیمروز و شامگاه         می خوانند . نماز خواندن این قوم نیز دارای مقدماتی است ، از جمله ” در حال جنابت نمی توان نماز خواند ، بدن و لباس از هر گونه کثافت و پلیدی پاک باشد ، دست ها و صورت را به عنوان وضو می شویند و به سمت بیت المقدس ایستاده و با خضوع و خشوع نماز می خوانند . ( رضایی ، ۱۳۶۸ )

 در آئین یهود ، دستورات و احکام خاصی نیز تشریع شده که از آن جمله خواندن نماز به جماعت در کنیسه ها به صورت خالصانه و حضور قلب می باشد . در این مورد نیز گفته شده که ” هر آن کس که رضایت خدا را به جا آورد و قلب خود را در وقت نماز و دعا با نیّت کامل متوجّه او سازد ، دعایش مستجاب می شود . هر آن کس که ترس خدا در دل  اوست ، سخنانش شنیده می شود . (دعاهایش اجابت می شوند) یهودیان دعای حقیقی را چیزی بیش از حرکت و تلفظ زبان دانسته و باید از عمق وجود و قلب ، نماز برخیزد تا قبول واقع شود ، مگر آن که قلب و جان خود را کف دست بگذارد . ( گنجینه ی تلمود )

 یهودیان هنگام نماز باید چشمانشان را پایین و قلبشان را متوجه بالا سازند و باید دائماً تصور کنند که ” شیخنا ” مقابل آنهاست . ( تلمود ) نماز باید به آهستگی و زیر لب خوانده شود و کسانی که با صدای بلند نماز می خوانند را پیامبران دروغین قلمداد می کنند و اگر هنگام نماز صدایشان شنیده  می شود ، جزو بی ایمانان به شمار می روند . چنان چه در کتاب گنجینه تلمود به نقل از ( براخوت ، ۲۴ ب ) آمده: ” آن کس که در وقت نماز و صدایش را بلند می کند، جزو پیامبران دروغین به شمار می آید . ”  یهودیان موظفند که نماز خود را در کنیسه ها و معابد اقامه کنند و آنهایی که در شهرشان کنیسه وجود دارد ولی در آن نماز نمی خوانند ، همسایه ی بد خطاب می شوند و مورد مذمت قرار می گیرند . در کتاب اشعیای نبی ، باب ۵۰ آیه ۲۰ به کسانی که در نماز جماعت شرکت نمی کنند متذکّر می شود ،” چون آمدم ، چرا کسی نبود ؟ و چون ندا کردم ، چرا کسی پاسخ نداد . آیا دست من کوتاه شده که نتواند نجات دهد ؟ یا در من قدرتی نیست که رهایی دهم ؟” ( کتاب مقدس ، عهد عتیق /۱۱۱۴ )

۳٫۳٫۲٫  نماز در دین مسیحیت

 در خصوص تاکیدات این دین به نماز و نیایش نیز قرآن کریم آیات و روایاتی دارد . ( سوره مریم ، آیه ۳۰ ) اشاره به سخن گفتن نوزاد حضرت مریم – عیسی ( ع ) – به تهمت زنندگان دارد و       می گوید : ” به درستی که من بنده ی خدایم به من کتاب آسمانی داده و مرا پیامبر قرار داده است . مرا هر کجا باشم مایه ی برکت و تا زنده ام به زکات و نماز سفارش کرده است . در این آیه حضرت عیسی ( ع ) پس از بیان این که فرستاده ی خداست ، از میان برنامه ها ، توصیه به نماز و زکات مطرح شده واین به خاطر اهمَیَت فوق العاده ی این دو برنامه است . چرا که رمز ارتباط خالق و خلق می باشد . در تفسیر این سوره نیز آمده ؛ این آیه دلالت بر آن دارد که نماز و زکات ونیکی به پدر و مادر برامّت های گذشته واجب بوده ، پس حکمش ثابت است و در هیچ شریعتی امر به آن نسخ نشده است . ( انصاری، ۱۳۷۸ )

در سوره آل عمران (۴۲) نیز خطاب شده : ” ای مریم برای پروردگارت خضوع کن و سجده به جا بیاورو با رکوع کنندگان رکوع کن ” . از آیـه های قرآن نیز به این نکته می رسیم که در شریعت عیسـوی نیز نماز واقامه ی آن ، از واجبات بوده ، که از ابتدای تولّد به آن حضرت توصیه شده است . در انجیل نیز از جمله پندهای حضرت عیسی ( ع ) آمده : ” به حق برایتان می گویم که چیزی بالاتر از نظر شرافت اخروی و یاری کننده تر بر حوادث دنیوی ، از نماز همیشگی نیست و چیزی نزدیک تر از آن به خداوند رحمان نیست ، پس مداومت بر آن نمایید و آن را زیاد بشمرید و هر کار شایسته ای نزدیک می کند ما را به خدا . پس نماز به سوی اونزدیک کننده تراست و برگزیده تر در نزد اوست . (شعبه المدانی ، ۱۳۷۶ )

 دکتر احمد شبلی در کتاب مقارنةالادیان خود می نویسد : مهم ترین عبادات نزد مسیحیان روزه و نماز است ، ولی محدوده ی آنها متّفق علیه نیست . بسیاری از آنها معتقدند که انتظامات و قانون در روزه و نماز توجیه اختیاری است نه اجباری . امّا در مجموع هفت نماز ، در طول شبانه روز دارند : نماز صبحگاهان ( بکور ) ، نماز ساعت سوم و ششم و نهم و یازدهم و دوازدهم و نیمه شب . اهتمام و توجّه آن ها به نماز ، بیشتر از روزه بوده و نماز ، ترتیبی خاص ندارد . ( شبلی ، ۱۹۶۵)

 نماز متّفق علیه میان مسیحیان ، نمازی است که مسیح ( ع ) آن را تعلیم حواریون داد و در انجیل متی باب ششم آیه ۹ نقل شده است . مسیحیان در یکشنبه ها نماز خاصی دارند که در آن ، به شکر گزاری از خداوند می پردازند .

 ۴٫۳٫۲٫ نماز در آئین مقدّس اسلام

 قرآن کریم به عنوان معجزه ی جاوید پیامبر اسلام (ص ) و تنها کتاب آسمانی بدون تحریف ، در آیات متعددی از نماز سخن به میان آورده است . بیش از ۸۴ مرتبه کلمه ( صلاة ) و مشتقات آن به کار برده شده است . در آیات زیادی خداوند ، مسلمانان را امر به اقامه نماز کرده واین امر دلالت بر وجوب داشته و وظیفه ی ثابت و لایتغیری برای مؤمنان اعلام می گردد . در سوره نساء ، آیه ۱۰۲ آمده است : ” به درستی که نماز بر مومنان ثابت و واجب گردیده است ، چنان چه در مورد وجوب روزه ، قرآن از لفظ ” کتب علیکم الصیام ” استفاده کرده است . ( غمخوار یزدی ، ۱۳۷۵ )

اهمّیّت نماز در اسلام را ازآن جا می توان فهمید که به عنوان تکلیفی که هرگز از گردن بنده ساقط
نمی گردد ، ذکر شده است . در سوره ی بقره ، آیه ۲۳۸ آمده است : ” در انجام همه نمازها مخصوصا نماز وسطی (ظهر) ، کوشا باشید و از روی خضوع و اطاعت برای خدا بپاخیزید و بترسید و نماز را در حال پیاده یا سواره انجام دهید ” .

در مکتب اسلام ، نماز به عنوان سمبل عبادات ، به عنوان دیانت و ملیّت معرفی شده است . همان طور که امیر مؤمنان حضرت علی ( ع ) فرموده : ” ای بندگان خدا ، به راستی گرامی ترین چیزی که بندگان صالح به وسیله ی آن به خداوند تقرب می جویند ، ایمان به خدا و پیامبران است وآن چه که از جانب خداوند آورده اند اقامه ی نماز می باشد ، زیرا نماز ملّت است . یعنی آئین ، دین و شریعت ماست .  ( بحار الانوار ، ص۷۷ ) به همین علّت است که پیامبر اکرم نماز را نور چشم خود معرفی می کند و نماز را مثل ستون خیمه ، ستون و پایه دین معرفی کرده است .در اسلام نماز ، اوّلین واجب و اوّلین چیزی است که پس از مرگ از آن سوال می شود و قبولی سایر اعمال وابسته به قبولی نماز است . ( پیشین ، ص ۶۴ )

 نماز در دین اسلام نمود بارز و مصداق تربیت دینی محسوب می گردد . حضرت علی ( ع ) در طول عمر با برکت خود زیباترین جلوه ها را در نماز به نمایش گذاشتند ، در حالت صلح و جنگ ، بیماری  ، سلامت ، در خانه و مزرعه ، مسند حکومت و یا در طول خانه نشینی و در همه ی حالات و شرایط ، نماز مهم ترین عمل او بوده و فرزندان خود را به آن سفارش می نمودند . حضرت علی   ( ع ) در وصیّت خود به امام حسن ( ع ) و تمامی خانواده و فرزندانش می فرماید : ” از خدا بترسید، از خدا بترسید درباره ی نماز ، زیرا که نماز بهترین کارها و ستون دین شماست ” .  ( محلاتی ، ۱۳۷۱ )

 فریضه ی نماز در تربیت دینی مسلمانان چنان مهم است که حتّی در پیش از بلوغ نیز ، تنبیه مختصر فرزند به خاطر ترک آن روا دانسته شده است . حضرت علی ( ع ) خطاب به یکی از اصحابش         می فرماید : “کودکان اهل خانه ات را با زبان به نماز و طهارت تأدیب کن و وقتی به سن ۱۰ سالگی رسیدند ، آنان را بر ترک نماز تنبیه بدنی نما . ولی ازسه بار بیشتر تجاوز نکند ” . ( ری شهری ، ۱۳۶۱ )

 توجّه به مراحل تربیت و روش آشنا نمودن فرزندان با نماز و اقامه ی آن ، اصول مورد تأکید دین اسلام است و در خصوص نماز ، بین دوره ی کودکی و بلوغ تفاوت گذاشته شده است . در دوران کودکی ( زیر۱۰سال ) تنها سفارش به آموزش و تعلیم نماز گردیده و تنها به اقدام زبانی و سفارشات کلامی اکتفا می گردد . در این مرحله تأکید بر آمادگی و زمینه سازی برای اقامه نماز شده است . امّا در سن ۱۰ سال به بالا ، به علت رشد مناسب و رسیدن به سن تمییز و تشخیص ، تأکید عملی بر اقامه نماز است و در سن بلوغ تاکید بر واداشتن آنان به نماز و ترک نکردن آن است . ( بناری ، ۱۳۸۴)

 نماز یکی از عبادات مهم در اسلام و تمام ادیان محسوب می گردد . هر ملّتی برای رهایی از تعلقات دنیوی و برای کسب آرامش به نوعی از عبادت و نماز متوسّل می گردد . در دین اسلام نماز ، اگر با آداب و شرایطش بجا آورده شود ، انسان را نه تنها به آرامش کافی می رساند ؛ که او را به تدریج و از سطوح پایین ، بالا برده و او را به سطح متعالی می رساند . چنان که گفتیم انسان در حدود سنین نوجوانی به دلیل رشد عقلی و طی کردن مراحل انگیزش قبل، با سطح متعالی انگیزش آشنا می شود . یعنی پی می برد که قوانین و اصولی وجود دارد که فراتر از خواسته ها و تمایلات شخصی او و دیگران است . یعنی پی بردن به این که ایمان به خدا و عمل به دستورات او ، فرد را از خود و جامعه و هر قید و بندی رها کرده و به سطح بالایی از آزادی و وارستگی می رساند . پی بردن به این نکته و وجود سطحی متعالی ، در انگیزش به تنهایی برای رسیدن به این سطح و زندگی کردن در این سطح کفایت نمی کند ، بلکه انسان باید با انجام اعمالی خود را در این سطح نگه داشته و به تدریج    انگیزه های خود را از این سطح دریافت کند . این همان چیزی است که ادیان در پی آنند تا انسان ها را به رشد و شایستگی خود برسانند .

 نماز انسان را به بهترین وجه در این سطح نگه داشته وانسان با آماده سازی خود از طریق تطهیر ، وضو گرفتن و آمادگی روانی به تدریج وارد مرحله ای می شود که از انگیزه های سطوح پایین تر جدا شده و وارد سطح متعالی می گردد او با نیت قربة الی الله آگاهانه وارد عملی می شود که هدفش چیزی نیست به جز رضای خدا که بالاتر از هر چیز و هر کسی است . با تکبیر‌ة الاحرام ما سوی الله را به پشت سر خود می افکند و او ماند و خدایش . با حضور قلب به نیت خود استمرار می بخشد و زیستن در سطح متعالی را تمرین می کند . این نمازی است که در دین مورد تأکید است. نمازی که برای مقبولیت اجتماعی خوانده شود ، به حکم ریا باطل است . نماز بدون توجّه و حضور قلب ،    بی اعتبار ، و از ایمان تهی می باشد . چنین نمازهایی انسان را از فحشا و منکرات بازداشته و او را به سطح متعالی می رساند . ( احمدی ، ۱۳۷۸ )

۴٫۲٫ تربیت دینی در دوران کودکی و نوجوانی

 استمرار زندگی افراد در جامعه مستلزم وجود نهادهایی است که آنها را به صورت های گوناگونی  تقسیم بندی کرده اند . اصولاً کنش های اجتماعی تحت تاثیر این نهادها قرار  می گیرند . یکی از      مهم ترین و در عین حال بنیادی ترین نهادها که از ابتدایی ترین و قدیمی ترین جوامع گرفته تا جوامع امروزی به اشـکال مختلفی وجود داشته ، نهاد دینی است . به وسیـله ی این نهـاد افراد جامعه به تفکـّر درباره ی جهان هستی و فلسفه ی زندگی پرداخته ، صاحب ایدئولوژی و جهان بینی      می گردند .از دیدگاه جامعه شناسی ، نهاد دینی به عنوان یکی از نهادهای اجتماعی در فرآیند اجتماعی شدن ، ارزش های مذهبی را در فرد درونی ساخته و باعث تطابق آنها با فرهنگ جامعه   می گردد . کودکان در سنین اولیه خود تحت تربیت و پرورش والدین در خانواده قرار دارند . برای تربیت فرزندان استنباط و روشن بینی والدین نسبت به تمایلات و علائق آنها الزامی است . ( شرقی ، ۳۷۲ )

در این دوره ارزش های مذهبی و هنجارهای دینی توسط اعضا خانواده به طور مستقیم یا غیر مستقیم به فرزندان منتقل می شود . آنان با مشاهده ی پدر و مادر در حال انجام فرائض دینی کنجکاویشان  برانگیخته می شود . در این سنین با توجّه به آن که من مفعولی در کودکان نقش بیشتری بازی       می کند ، آنان پذیرای هنجارها و نرمهای مذهبی می گردند ، بدون این که به تفکّر واستدلال در مورد آنها بپردازند.  پس از خانواده ، مدرسه دومین نهادی است که می تواند بر روی رفتارهای مذهبی کودکان نقش داشته باشد . با توجّه به آن که فرایند اجتماعی شدن که از خانواده شروع شده مراحل بعدی و تکمیلی خود را از طریق نهادهایی مثل مدرسه ادامه می دهد ، وجود همسازی میان اهداف خانواده و مدرسه می تواند در شکوفایی شخصیت مذهبی دانش آموزان نقش ویژه ای ایفا کند . اگر بین عملکرد خانواده و مدرسه تعارض وجود داشته باشد ، باعث سرگردانی و بلاتکلیفی کودکان   می شود. دوران کودکی و نوجوانانی مهم ترین دوره ی تکوین شخصیت افـراد است . در این دوره خود کودک با هماننـد سازی در نقش هایی که ایفا می کنـد و به خصـوص به وسیـله ی درونـی کردن ” دگر عام “یعنی مجموعـه ی نظام یـافـته و شالـوده بندی شـده ی نقـش هـایی کـه بـه آن ها وابـسته است رشـد می یابد . (  Turner , 1977   )

به لحاظ ارتباط خاصی که در دوره کودکی و نوجوانی وجـود دارد ؛ علاوه برخانواده سایر نهـادها و

گروه ها مثل دوستان و گروه همسالان ، هم کلاسان ، رسانه های گروهی و ارتباطی و… تأثیر بسیاری بر روند شکل گیری دیدگاه های فردی  دارند . افراد در این دوره پذیرای کامل آن چه ارائه  می شود ، نیستند . بلکه با داشتن بلوغ عقلی به تفکر و اندیشه درباره ی محیط پیرامون خود         می پردازند . در این دوره انسان دوست دارد تجارب مذهبی خود را در قالب های تعقل واستدلال بریزد . ( جمیز ، ۱۳۷۲ )

با افزایش سن و رشد عقلی ، فرد نگرشی دوباره به اصول اعتقادی آموخته شده در دوران کودکی خود داشته ، ایدئولوژی جهان بینی و احکام مذهبی را مورد استدلال قرار می دهد . به عبارتی به صورت موجودی فعال و آگاه می خواهد به شکل گیری شخصیت خود پرداخته و آگاهانه به طور ارادی عمل نماید . حال اگر در فرآیند جامعه پذیری که از سنین اولیه کودکی شروع می شود ، اخذ هنجارها و ارزش های مذهبی در شخصیت افراد به صورت اصولی و صحیح انجام گرفته باشد ، آنان با درونی شدن آن ارزش ها خواهند توانست در درک حقایق واستدلال مسائل دینی موفّق باشند . به این ترتیب اصول و احکام دینی در شخصیت و نگرش آنان استحکام بیشتری خواهد یافت . به عبارت دیگر  ” من مفعولی ” کودکان منطبق بر ” من فاعلی ” آنها خواهد بود . نگرش مذهبی و عمل به احکام دینی را که از کودکی به صورت انفعالی آموخته ، در بزرگسالی آگاهانه یا به صورت عقلی می پذیرد و به آنها وفادار می ماند . به این ترتیب نقش مذهب در شخصیت افراد استحکام پیدا می کند . ( فخرایی ، ۱۳۷۴ )

تربیتی که متضمن ساخت یا تجدید بنای معانی ، بر اساس تفکّر باشد به الگوهایی گرایش دارد که یکنواخت نیست . از آنجا که تربیت آگاهانه بر مبنای تعقل و تفکر است ، لذا این خود آدمی است که باید به گونه ای فعال در جریان تربیت قرار گیرد و با اراده و آگاهی دست به انتخاب بزند. برای این منظور به پرورش قوه ی تفکر نیاز است و این امکان جز با ایجاد فضایی آزاد فراهم نمی شود ، زیرا روح اندیشه ورزی ، آزادی و آزادگی است و تربیت مبتنی بر پرورش تعقل و تفکر ، با خودکامگی ، تلقـین و تحمیل سر سازش ندارد .

 اولین و مهم ترین نشانه ی آزادی در تربیت ایجاد امکان و فضای پرسشگری و تقویت این توان در کودکان است . دکتر شریعتمداری در این باره می نویسد : تفکر واقعی ، کنجکاوی است و میل شدیدی به درک حقایق دارد . کنجکاوی فرد را ، به بررسی اسباب و علل امور وا می دارد و باعث طرح مسائل تازه و مهمی می شود . کنجکاوی حالت استفهام را در متفکر به وجود آورده و دائماً او را به پرسش و سؤال تشویق می کند . ( شریعتمداری ، ۱۳۷۵ )

رسول اکرم (ص) نیز در خصوص اهمیت پرسشگری و کنکاش می فرمایند :

 ” دانش ، گنجینه هایی است و کلید آن پرسشگری است . پس بپرسید تاخداوند رحمت خود را بر شما فرو فرستد . “( فخرایی ، ۱۳۷۴ )

۵٫۲٫ تربیت دینی در دوره ی  ابتدایی

همه ی انسان ها به خصوص کودکان فطرتاً به نیکی و زیبـایی و جلوه های زیبا تمایـل دارند . زیـرا که کودک گیرنده ای لطیف ، مهربان ، کنجکاو با گذشت و سرشار از انگیزه های شور آفرین و حیرت آور است . هنگامی که کودک مرحله ی آموزش ابتدایی را طی می کند ، می کوشد تا با دنیای پیرامون خود ارتباطی اجتماعی ، اخلاقی و زیبا پسندانه  برقرار کند . اگر در این دوره بتوانیم طبیعت دانش آموز و ذات زیبای او را شناسایی کنیم و با ظرافت و حوصله همان جلوه های طبیعی و ذاتی را در او شکوفا سازیم به تربیت دینی دست یافته ایم . اگر دانش آموز را با خود و زیبایی های نهفته در شخصیت وجودی اش ، همانند خلاقیت ، هوش ، یادگیری ، رشد و تحول خودش ، آشنا کنیم . زیربنای بسیاری از شناخت های فلسفی و ارزشی را در او تحکیم ساخته ایم . با این حال تلاش برای افزایش ظرفیت و دامنه ی شناخت دانش آموزان از خود ، محیط پیرامون و آفریدگار مهربان ، پرورش قوه ی و مهارت ارزیابی ذهنی ، درک روابط علّی و معلولی و داشتن استدلال علّی در مورد وقایع و پدیده ها ، دریافت جریان های لطیف احساسی درون خود واطرافیان ، دست یابی به جسارت معنوی و تلاش برای درک خداوند وهستی از نکات قابل توجه در آموزش می باشد . البتّه به این نکته باید توجه کافی داشته باشیم که قبل از همه ی این رویکرد ها احساس نیاز و گرایش باطنی به معنویت و لطافت مذهبی را در دانش آموز پدیدار کرده که در تربیت دینی دانش آموز نقش اساسی دارد .        ( کردی ، ۱۳۷۷ )

برای تربیت دینی کودک دوره ابتدایی نمی خواهیم کودک را با مفاهیمی چون زیبایی ، دوستی ، محبّت ، عبادت ، لطافت معنوی و… آشنا کنیم . چرا که او نماد محبّت ، عشق ، دوستی و گرایش خالصانه به معنویات است و ما باید تلاش کنیم که در تربیت دینی دانش آموزان به حفظ ، نگهداری و پرورش گرایش ها و تعمیق و تقویت ارزش های درونی او بپردازیم. پس جهت تربیت دینی حرکت معنوی و درونی کودکان در مسیر زیباشناسی ، ارزش پذیری ، خویشتن شناسی ، حرمت گذاری ، عزت طلبی و نوع دوستی ، قناعت ، پرهیز از نازیبایی ، پذیرش مسئولیت های دینی و عمل صحیح و کامل به تکالیف ارزشی است “. ( کردی ، ۱۳۷۵ )

امّا این حرکت بدون برانگیخته شدن احساس دینی ، پرورش ارزش های دینی ، پیدایش عاطفه ی دینی ، تبلور نگرش و تحصیل تجارب دل نشین دینی ، رویکرد درونی و تحول رفتاری به دنبال نخواهد داشت. دکتر احمدی در این مورد چنین نوشته اند که : ” تربیت دینی آن جنبه ای از تربیت است که کودکان و نوجوانـان را با وظایف و شرایع دینی آشنا می کنـد . مبـانی اعتقادی را در آنـان رشد می دهد و آنـان را پای بند به اصول و عامـل به فروع بار می آورد و فطرت الهی وانسانی را بارور می سـازد . ( احمـدی ، ۱۳۷۴ )

۱٫۵٫۲٫  نقش توجّه به نیازهای کودکان در تربیت دینی

 اگر بخواهیم میراث ارزشی و معنوی خود را بدون توجّه به نیازهای کودکان به آنها انتقال دهیم ، باید بدانیم که پایداری و استمرار این رویکردها ضعیف و بی کیفیت خواهد بود زیرا تربیت دینی فرایندی است که از تجارب معنوی برخاسته از ارضای انگیزه و برطرف شدن نیازهای روحی ، شناختی و عاطفی کودک اثر می پذیرد . تربیت دینی علاوه بر روشن کردن و پرورش مهارت های گوناگون شناختی ، رفتاری ، عاطفی و ارتباطی کودک را در مسیر و فرایند ارزش فهمی ، ارزش پذیری ، تحلیل ارزشی و رشد ارزشی قرار می دهد . پس معلم ، برنامه ریز ، مدیر و… که خواهان تربیت دینی عمیق و تأثیر گذاراست ، باید از نیازها و گرایش های کودک آگاهی یابد . (کردی ، ۱۳۷۷ ) در آموزش دینی نیز توجّه به لطافت ، زیبا شناسی ، بازی ، جنب و جوش و فرح بخشی از جمله نیازهای اساسی هر کودک است . باید محتوای نگرش و کلیت ارزشی خود را در مورد نیاز و انگیزش کودک اصلاح و از دریچه ای تازه به نیازهای نادیده گرفته شده او ، به تربیت دینی نگاه کنیم.

۲٫۵٫۲٫ نقش آموزش خلاق در تربیت دینی کودک[۱۰]

وقتی که از دریچه ی نگاه کودک به جهان بنگریم خواهیم دید که از این زاویه دید ، کودک به تخیل ، عاطفه ، موسیقی ، تحرک ، شادابی و نشاط ، روحیه وامید ، عشق ، تفکّر آرام  (اصول آموزش خلاق) نیاز دارد. پس تربیت دینی برای کودک دبستانی وقتی موفّقیّت انگیز و مؤثر است که با تخیل و      فعالیّت های آزاد ذهن ارتباط داشته باشد . شکل موسیقیایی و موزون به خود بگیرد و سرشار از عاطفه شادابی و نشاط  باشد . به همین دلیل وقتی معلم و نظام آموزشی این نیازهای کودک را به صورت مستمر در کلاس درس، کتاب ، روش تدریس ، شیوه ی ارتباط ، شیوه ی ارزشیابی و سایر فرآیندهای دیگر آموزشی وارد کنند ، به تربیت دینی مؤثر و پایدار دست خواهند یافت . ( کردی ،

 ،۱۳۸۳)

۳٫۵٫۲٫ نقش انگیزش در تربیت دینی کودک

 

120,000 ریال – خرید

تمام مقالات و پایان نامه و پروژه ها به صورت فایل دنلودی می باشند و شما به محض پرداخت آنلاین مبلغ همان لحظه قادر به دریافت فایل خواهید بود. این عملیات کاملاً خودکار بوده و توسط سیستم انجام می پذیرد.

 جهت پرداخت مبلغ شما به درگاه پرداخت یکی از بانک ها منتقل خواهید شد، برای پرداخت آنلاین از درگاه بانک این بانک ها، حتماً نیاز نیست که شما شماره کارت همان بانک را داشته باشید و بلکه شما میتوانید از طریق همه کارت های عضو شبکه بانکی، مبلغ  را پرداخت نمایید. 

 

 

مطالب پیشنهادی:
برچسب ها : , , , , , , , , , ,
برای ثبت نظر خود کلیک کنید ...

براي قرار دادن بنر خود در اين مکان کليک کنيد
به راهنمایی نیاز دارید؟ کلیک کنید


جستجو پیشرفته مقالات و پروژه

سبد خرید

  • سبد خریدتان خالی است.

دسته ها

آخرین بروز رسانی

    یکشنبه, ۲۱ آذر , ۱۳۹۵

اولین پایگاه اینترنتی اشتراک و فروش فایلهای دیجیتال ایران
wpdesign Group طراحی و پشتیبانی سایت توسط دیجیتال ایران digitaliran.ir صورت گرفته است
تمامی حقوق برایdjkalaa.irمحفوظ می باشد.